Кіріспе
Американдық режиссер (1916–1991)
Ирвин Аллен (туған Ирвин О. Коэн, 12 маусым 1916 – 2 қараша 1991). Оның ең табысты туындылары – "Посейдонның қаһары" (1972) және "Отпен толы мұнара" (1974) фильмдері. Ол сонымен қатар 1960 жылдардағы танымал ғылыми-фантастикалық телесериалдар "Теңіздің түбіне саяхат", "Ғарышта қалып қойғандар", "Уақыт туннелі" және "Алыптар елі" сериалдарын жасады және өндірді.
Ерте өмір
Ирвин Аллен Нью-Йорк қаласында Ресейден келген кедей еврей иммигранттарының (Джозеф Коэн мен Ева Дэвис) ұлы болып дүниеге келді. Бір жыл Нью-Йорк қалалық колледжінде оқығаннан кейін, ол Колумбия университетінде журналистика және жарнама мамандығын таңдады. Ұлы депрессияның тудырған қаржылық қиындықтарға байланысты ол колледжді қалдырды.
Радио және журналистика
Аллен 1938 жылы Голливудқа көшіп барды, онда ол "Key" журналын редакциялады, содан кейін 11 жыл бойы KLAC радиостанциясында өз бағдарламасын өндірді. Радио бағдарламасының сәттілігі оған 73 газетке таратылған "Голливуд Мерри Гоу Раунд" атты жеке сыр-ақпарат бағаны ұсынуға мүмкіндік берді. Ол диктор және кейіннен Tonight Show жүргізушісі болған Стив Алленмен (туыс емес) бірге "Голливуд Мерри Гоу Раунд" деп аталған, әйгілі адамдар қатысатын панельдік телешоуын өндірді, содан кейін кино өндірісіне көшті.
РКО
Аллен кино өндірісіне билік студиялардан талантты агенттіктерге ауыса бастаған кезде қатысты. Ол режиссерлер, актерлер және сценарийден тұратын жиынтықтарды құрастырып, оларды киностудияларға сататын. Алленнің продюсер ретіндегі алғашқы фильмі – Роберт Митчемнің қатысуымен, Джон Фарроудың режиссерлігінде және Чарльз Беннеттің сценарийі бойынша түсірілген "Қауіптің мекені" (1950) фильмі болды. Аллен оны Ирвинг Каммингс, кішімен бірге өндірді. Екеуі RKO үшін тағы екі фильм жасады: Джейн Рассел, Граучо Маркс және Фрэнк Синатрамен бірге "Double Dynamite" (1951) және Маркс пен Уильям Бендикспен бірге "A Girl in Every Port" (1952). Аллен "Бізді қоршаған теңіз" (1953) деректі фильмімен режиссерлік дебютін жасады. Карсон Алленнің сценарийдің соңғы нұсқасына сонша көңілі қалды, ол өзінің еңбектеріне кино құқықтарын ешқашан сатпады. Фильмде киттердің өлтірілуінің қанды кадрлары бар. Ол табысқа ие болды, 2 миллион доллардан астам пайда тапты. Аллен үш өлшемді "Қауіпті миссия" (1954) фильмімен қайтадан өндіріс жұмысына кірісті, бұл RKO үшін оның соңғы фильмі болды. Басты рөлдерде Виктор Матур, Бендикс, Пайпер Лори және Винсент Прайс ойнады.
Warner Brothers компаниясы
Аллен өмірдің эволюциясы туралы жартылай деректі фильм, "Жануарлар әлемі" (1956) түсірді. Ол бұрынғыдай, қолда бар материалдарды пайдаланды, сонымен қатар Рей Гаррихаузеннің 9 минуттық тоқтау анимациялық динозаврлар тізбегін қосты. Фильм шығармас бұрын, ол тірі түсірілімдердегі де, анимациядағы да қанды көріністерді азайтты. Фильмді Warner Bros. таратты. Алленнің келесі фильмі, "Адамзат тарихы" (1957) да осы компания арқылы шықты, ол Хендрик Виллем ван Луонның сол аттас кітабының еркін бейімделуі болды. Фильмде Маркс ағайындары, Рональд Колман, Хеди Ламарр, Винсент Прайс және Денис Хоппер эпизодтық рөлдерде ойнады. Әрбір актер бір күндік жұмысы үшін 2500 доллар алды (1957 жылғы 2500 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сома> тең). Аллен фильмнің қалған бөлігін түсіру үшін қолда бар материалдарға сүйенді. Аллен Беннетпен бірлесіп "Үлкен цирк" (1959) фильмінің сценарийін жазып, оны Allied Artists Pictures компаниясы үшін Mature, Red Buttons, Peter Lorre және Price қатысуымен шығарды. Аллен "көпшілік теледидардан көре алмайтын қызықты, түрлі-түсті шоу" жасауға ниеттенді. Аллен бала кезінде циркке қызығушылық танытып, 16 жасында қысқа мерзімге карнавалда жұмыс істеген. "Үлкен цирк" фильмінен басқа, ол цирк тақырыбындағы эпизодтарды "Ғарышта жоғалған" және "Теңіз түбіндегі саяхат" телесериалдарына енгізді және көп жыл бойы "Цирк, цирк, цирк" деп аталатын кең экранды, 3D жобаны кинотеатрларға шығаруға тырысты.
Режиссерлік фильмдері
Аллен кейін 20th Century Fox студиясына ауысып, онда Беннеттпен бірге үш фильмнің сценарийін жазып, өндіріске алып, режиссерлік етті: Артур Конан Дойлдің романынан алынған «Жоғалған әлем» (1960), «Теңіз түбіне саяхат» (1961) және «Баллондағы бес апта» (1962). Алғашқы «Жоғалған әлем» (1925) және «Кинг Конг» (1933) фильмдерінің новаторлық арнайы эффекттерінде жұмыс істеген Уиллис О'Брайен, Аллен фильмнің динозаврларын жасау үшін тоқтату анимациясының орнына тірі аллигаторлар мен кесірткелерді пайдалану арқылы уақытты үнемдеуді жөн көргенде көңілі қалды. «Теңіз түбіне саяхат» – ғылыми тұрғыдан күмәнді, Жюль Верн стиліндегі, әлемді өртеніп жатқан Ван Аллен белдеуінен құтқаруға бағытталған оқиға. Бұл оның кейінірек шыққан сол аттас телесериалдың негізі болды. «Баллондағы бес апта» отбасылық фильмі Верн романының еркін бейімделуі еді. «Ғұлындар елі» (ABC TV, 1968–1970) сол кездегі ең қымбат шоу болды, әр эпизодына шамамен 250 000 доллар жұмсалды. «Жоғалған ғарышта» көрсеткен сәтті элементтердің кейбіреулерін Аллен осы шоуға да енгізді, бірақ бұл жолы ол жаман кейіпкердің басты рөлді билеуіне жол бермеді. Жазушы Джон Эбботт Алленді парадоксалды тұлға деп сипаттады. «Ол, «Жоғалған ғарыш» үшін ғарыш кемесінің құны туралы естігенде, «Оны өздері жүрсін!» деп тілге келтірді, содан кейін бюджетті қысқармай шоуды тоқтатуды жөн көрді». 1969 жылы Аллен «Посейдонның шығаруы», «Ешкімнің әлемі» және «Жарты түннің алдында» фильмдерін түсіру үшін Avco Embassy компаниясымен үш фильмге келісім жасады, бірақ бұл келісім нәтижесінде ешқандай фильм түсірілмеді.
Посейдон оқиғасы мен "Қорықтай биік тозақ"
1970 жылдары Аллен өзінің мансабындағы ең табысты фильмдерін жасады: "Посейдонның апат жолы" (1972) және "Қола төбедегі от" (1974) фильмдерінің әрекеттік сахналарын режиссерлікпен басқарды. Олардың көрерменге әсерлі көрсету қабілеті П. Т. Барнум мен Сесил Б. Де Миллдің шеберлігімен салыстырылды және бұл апат жанрының кейінгі танымалдылығын зерттеуге түрткі болды. "Посейдонның апат жолы" Пол Галликоның осы аттас романы негізінде Рональд Ним режиссерлігінде түсірілді. Аллен жобаны толыққанды қолдайтын студия таба алмады, сондықтан 5 миллион долларлық бюджеттің жартысын өзі жинады, ал қалғанын 20th Century Fox төледі; фильм ақырында 100 миллион доллардан астам табыс әкелді. Л. Б. Эбботт пен А. Д. Флауэрс фильмнің оптикалық және физикалық эффекттері үшін арнайы жетістік үшін «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Аллен "Посейдонның апат жолы" фильмінің сәттілігін "Қорық" романы негізінде фильм түсірумен жалғастыруды жоспарлаған, бірақ фильм құқықтары Warner Bros. компаниясының қолында болды. Ол балама іздеді және "Сынық мұнара" кітабында ұқсас оқиғаны тапты. Бәсекелес фильмдер жасаудың орнына, 20th Century Fox және Warner Bros. екі романға негізделген сценариймен және 14 миллион долларлық бюджетпен "Қола төбедегі от" фильмін бірлесіп шығаруға келісті. Бұл екі ірі студияның шығындарды бөлісіп, бірлесіп фильм жасаған алғашқы тәжірибесі болды. Фильмнің көрсетілу уақыты үш сағатқа жуық болғанына қарамастан, Джон Гиллермин режиссерлік еткен фильм сәтті болды және үш «Оскар» сыйлығын жеңіп алды.
Warner Bros-қа қайта оралу.
Аллен 1976 жылы 20th Century Fox компаниясынан басшылықтағы өзгеріс салдарынан жоспарланған үш апатты фильмнің тоқтатылуына байланысты кетіп қалды. Ал кіріскен студия басшысы Алан Лэдд, апат жанрының өзінің мәнін толық ашты деп ойлады. Алленге Warner Bros. компаниясынан Джон Келли ұсыныс жасады, ол Аллен үшін кеңсе ғимаратын салдырды. Аллен өмірінің соңына дейін сол жерде жұмыс істеді. Джордж Лукас сияқты жаңа режиссерлердің пайда болуы оны дайынсыз жағдайға түсірді. Бір кітапта айтылғандай, "Жұлдыздар соғысы" (1977) фильмінің сәттілігі оны таң қалдырды; жұлдыздары мен махаббат оқиғасы жоқ фильмнің көрермендерді осылайша қызықтыратынын түсіне алмады. Аллен үш телефильмнің продюсері болды: "Су тасқыны!" (1976), "От!" (1977) және "Жылқы арқанында" (1979). Ол сондай-ақ "Viva Knievel!" (1977), "Таңғажайып капитан Немо" (1978) және "Ева Райкердің естелігі" (1980) фильмдерін жасады. Театрларда көрсету үшін ол үлкен бюджетпен "Жұмыржыр" (1978) және "Посейдон саяхатынан әрі" (1979) фильмдерін өндіріп, режиссерлік етті, сондай-ақ "Уақыт біткенде" (1980) фильмін жасады. Бұл үш фильм де кассада сәтсіздікке ұшырады, ал "Уақыт біткенде" фильмінің соңғы сәтсіздігі оның театрлық фильмдердегі мансабын аяқтады. Аллен 1980-ші жылдары теледидарға бейімдеу үшін Daredevil, Black Widow және тағы да басқа Marvel Comics кейіпкерлерінің құқықтарын сатып алды; ол жазушы Стерлинг Силлифанттан Daredevil пилотының сценарийін тапсырды, бірақ жоба ешқашан түсірілмеді. 1977 жылғы сұхбатта ол: "Жоқ, мен апаттардан құтыла алмаймын. Күнделікті газетті қараңыз, ол мен үшін дағдарыс туралы ақпараттың ең жақсы көзі, онда күн сайын 10-15 жаңалық кездеседі. Адамдар өрт сөндіру машиналарын қуады, көлік апаттарына жиналады. Адамдар трагедиядан қуаныш табады. Бұл өкінішті, бірақ мен үшін бұл сәттілік. Трагедия неғұрлым үлкен болса, көрермен де соғұрлым көп болады", - деді.
Соңғы фильмдер
Аллен кейін Колумбияға "Кешіргіш код" (1981–1982) атты қысқа өмір сүрген телесериалды түсіру үшін барды. Warner Bros. үшін түсірген соңғы фильмдері "The Night the Bridge Fell Down" (1982) және "Cave In!" (1979, бірақ 1983 жылға дейін шығарылмаған) болды. "Cave In!" теледидарда көрсетілмес бұрын, Аллен "Ең нашар мансаптық жетістігі" үшін "Алтын малина" сыйлығымен марапатталды. Колумбияда жұмыс істеген кезінде Аллен "Әліс ғажайыптар елінде" (1985) телефильмінің 14 миллион долларлық нұсқасын жасады. Оның соңғы жұмысы "Outrage!" (1986) телефильмі болды. Аллен "Пиноккио" мюзиклін жасауды жоспарлаған, бірақ денсаулығының нашарлауы 1986 жылы зейнетке шығуға мәжбүр етті. Ол 1991 жылдың 2 қарашасында Лос-Анджелесте жүрек талмасынан қайтыс болды. Лос-Анджелестегі Mount Sinai Memorial Park Cemetery қорымындағы 5-ші мұражай бағының жоғарғы қабатындағы 39J қабірлік криптасына жерленген.
Мұра
"Ирвин Аллен рок-н-ролл" – бұл камераны шайқау арқылы экрандағы актерлер түсірілім алаңында бір жақтан екінші жаққа қозғалғанда кеменің құлдилауын имитациялау. Бұл техника "Lost in Space" және "Voyage to the Bottom of the Sea" сериалдарының көптеген эпизодтарында қолданылды. Осы камера тәсілі "Mystery Science Theater 3000" эпизодында "Венерадағы алғашқы ғарыш кемесі" атты туындыда да пайдаланылды. Мұнда камера ғарыш кемесінің соққыға ұшырағанын көрсету үшін еңкейтіледі. Осы сахнада Джоэл: "Ирвин Аллен ұсынады!" – деп айқайлайды. Алленнің кино және телеарнадағы мансабы 1995 жылы "Ирвин Алленнің фантазиялық әлемі" атты деректі фильмге арналды. Бұл фильмді Foxstar Productions-тың негізін қалаушы Кевин Бернс түсіріп, режиссерлік етті. Фильмде көптеген актерлер мен Ирвин Алленнің әртүрлі жобаларына қатысқан адамдар онымен жұмыс істеген кездерін еске алды. 1994 жылы Foxstar компаниясының аға вице-президенті болып жұмыс істеген Бернс Van Ness Films компаниясын құрды. Сол жылы ол Алленнің туындыларына қызығушылық танытқан Fox кинокомпаниясының басшысы Джон Джашнимен танысты. 1998 жылы екеуі "Lost in Space Forever" атты телеарнадағы ретроспективалық бағдарламаны бірлесіп жасады. Джон Ларокетттің жүргізуімен, бағдарлама сериалдың құрылу тарихын және 1960-шы жылдар мен одан кейінгі уақытта телеарнада көрсетілуін баяндады. Бағдарламаға Билл Муми, Джонатан Харрис, Джун Локхарт, Анжела Картрайт, Марк Годдард және Марта Кристен қатысты, сондай-ақ Гай Уильямспен жасалған сұхбаттардың кадрлары көрсетілді. Бұған қоса, робот костюмін киген Боб Мей және кейіпкерге дауыс берген Дик Туфельд те қатысты. Сериядан шыққан "Юпитер 2" ғарыш кемесінің ұшу палубасы арнайы бөлімдердің фон ретінде қайта жаңартылды. Ол сондай-ақ 1998 жылы түсірілген "Ғарышқа жоғалған" фильмінің түпнұсқалық телесериал нұсқасын насихаттау үшін пайдаланылды, онда Уильям Херт, Мэтт Лебланк, Гэри Олдман, Лейси Чаберт, Мими Роджерс және Хизер Грэм ойнады. Кейін Бернс пен Джашни Synthesis Entertainment компаниясын құрып, Алленнің бірнеше туындыларын қайта түсіру және жалғастыру жұмыстарын бастады, соның ішінде 2002 жылы Fox Television арнасы үшін "The Time Tunnel" сериалының жаңартылған нұсқасының пилоттық эпизоды (одан әрі жоба жүзеге аспады), сондай-ақ "Посейдон" (2006) және "Теңіз түбіндегі саяхат" фильмдерінің ремейктері. 2002 жылғы теледидар пилоты Fox компаниясының 2006 жылы шығарған "Time Tunnel" (1966–1967) телесериалының 2-томына бонус ретінде қосылды.
Танымал мәдениетте
2008 жылдың 3 қаңтарында BBC Four телеарнасы Ирвин Алленнің 1995 жылғы "Ирвин Алленнің қиял әлемдері" атты деректі фильмін, сондай-ақ "Ғарышта жоғалғандар", "Алпастың елі" және "Теңіз түбіне саяхат" сериалдарының бөлімдерін қоса, Алленнің туындыларынан бір түнді көрсетті. Диснейдің "DuckTales" телесериалының 1987 жылдың 8 желтоқсанында көрсетілген 57-ші бөлімі "The Uncrashable Hindentanic" деп аталып, "Ирвин Маллард" есімді кейіпкерді ұсынады. Ол Ирвин Алленнің апатты фильмдер стилінде Скрудж МакДактың "Hindentanic" деп аталатын әуе кемесінің қирауын түсіріп алады. "Ocean's Thirteen" (2007) фильмінде Линус Колдуэлл (Мэтт Дэймон сомдаған) есінен айырылған Рубен Тишкоффқа Расти Райанның "Ирвин Аллен" стилінде әрекет ететінін айтады, бұл оқиғаның кейінірек жасалған жалған жер сілкінісіне сілтеме жасайды. Американдық шу-рок тобы Killdozer Ирвин Алленнің жұмысына арналған "Man vs. Nature" ("Адам vs Табиғат") атты әнді шығарды.