Кіріспе

1939 жылы Прагада нацистерге қарсы демонстрация кезінде қаза тапқан чех университетінің студенті Ян Оплетал (31 желтоқсан 1914 / 1 қаңтар 1915 – 11 қараша 1939) – Прагадағы Карл университетінің медицина факультетінің студенті, ол 28 қазан 1939 жылы Чехословакия Тәуелсіздік күні митингісінде атылды. Бұл Чехословакияны неміс басқыншылығына қарсы өткен демонстрацияда ол ауыр жарақат алып, екі аптадан кейін қайтыс болды. Ян Оплетал нацизмге қарсы чех қарсыласының символы ретінде қарастырылады.

Өмір

Оплетал қарапайым отбасынан шыққан. Ол 1915 жылғы 1 қаңтарда Орталық Моравиядағы Лхота-над-Мораву ауылында (қазіргі Наклоның бір бөлігі) дүниеге келген. Ол Анна мен Штепан Оплеталдың сегізінші баласы еді. Оның туған күнін ата-анасы бір жыл ертерек, 1914 жылғы 31 желтоқсан деп ресми түрде жариялады, осылайша оны мектепке бір жыл бұрын жіберуге мүмкіндік болды. Оплетал Наклодағы бастауыш мектепте оқыды, содан кейін Штепановтағы қауымдық мектепте бір жыл білім алды. Ол Лютиндегі Сигмунд ағайындыларының сорғы зауытында оқуға жоспарлаған, бірақ 1926 жылы оның зиялы деңгейі мен тәртіптілігін бағалаған мұғалімдерінің ұсынысымен Литовль гимназиясына қабылданды. Ол "Сокол" гимнастикалық қозғалысына қосылды және олар ұсынатын білім беру мүмкіндіктерін де пайдаланды. 1934 жылы "Абитур" емтиханын үздік нәтижемен тапсырды. Одан кейін ол ұшқыш болуды армандады және Простейов ұшқыштар мектебіне өтініш берді, бірақ нашар көру қабілетіне байланысты қабылданбады. Ол Hranice na Moravě резервтік офицерлер мектебінде офицерлік қызметке қабылданды және Чехословакия армиясындағы қызметін атты әскер полкінде аяқтады. 28 қазанда өткен үнсіз шеруден кейін бұл тағы бір нацизмге қарсы демонстрацияға ұласты. Осының нәтижесінде, Богемия және Моравия протекторатын басқарған нацистік өкіл, Рейхспротектор Константин фон Нейрат 1939 жылғы 17 қарашада "Прагаға арналған арнайы операция" ("Сондеракция Праг") деп аталған шараны бастады. Ол барлық чех университеттері мен колледждерін жапты, 1850 студентті тұтқындады және Франтишек Скорковскийді қоса алған тоғыз студент жетекшісін өлім жазасына кесті. 1200-ден астам чех студенті Сахсенхаузен концлагеріне қамалды. Оплеталдың мәйіті Оломоуц облысындағы туған ауылы Наклоға қайтарылды. Ян Оплеталдың қазасы және Прага университетінің жабылуы 1939 жылғы 18 қарашада Белград университетінде ынтымақтастық демонстрацияларына әкелді.

Бархаттық революция

1989 жылдың 16 және 17 қарашасында «Прага операциясының» 50 жылдығына орай Братислава мен Прагада демонстрациялар өтті. Көтеріліс нәтижесінде 1989 жылдың 29 желтоқсанында «Барқыт революциясы» болды және Вацлав Гавел президент болып сайланды. Прагалық демонстрацияшылар 50 жыл бұрын Ян Оплеталдың қосылу рәсімі кезінде бағытталған маршрутты таңдады: Альбертовтан Národní třída арқылы Вацлав алаңына дейін.

Марапаттар

1945: МУДр. (М. Д. эквиваленті) Прага қаласындағы Карл университетінің естелігі ретінде берілді. 1996: Томаш Гарриг Мазарык ордені (1-дәрежелі) қазадан кейін берілді.

Есте сақтау

Чехияда Ян Оплетал атымен көптеген көшелер аталған, оның ішінде Брно, Яблонец-над-Нису, Мост, Оломоуц, Подебрады, Прага және Ревнице қалаларындағы көшелер бар. Ол оқыған Литовльдегі орта мектеп қазір оның есімімен аталады. Сонымен қатар, оған арналған бірнеше ескерткіштер бар, соның ішінде Брезина-у-Кртіннің батысындағы орман ішіндегі мемориалдық тас бар. 1941 жылдан бері 1939 жылғы 17 қарашадағы оқиғалар Халықаралық студенттер одағы және басқа да ұйымдар тарапынан Халықаралық студенттер күні ретінде еске алынады. Осы күнді мерекелеу үшін Еуропалық студенттер одағы жыл сайын Ян Оплетал атындағы сыйлықты табыс етеді. 1989 және 2015 жылдары Ян Оплеталды еске алуға арналған ескерткіш маркалар шығарылды. 2014 жылдың тамызында Прагадағы көрме Ян Оплетал мен Чехия университеттерінің жабылуын еске түсірді.