Кіріспе
Айдағы Плато кратері – Айдағы лаваға толы жанартаулық кратер. Оның диаметрі 101 км. Ол ежелгі грек философы Платонның құрметіне аталған. Кратер, Mare Imbrium теңізінің солтүстік-шығыс жағалауында, Монтес-Альп тауларының батыс шетінде орналасқан. Оңтүстікке қарайғы теңізде Монтес Тенерифе деп аталған бірнеше таулы массивтер бар. Солтүстікте Mare Frigoris кең жазықтығы жатыр. Кратердің шығысында, Монтес Альп таулары арасында Рима Плато деп аталатын бірнеше рильдер (жарықтар) орналасқан. Плато кратерінің жасы шамамен 3,84 миллиард жыл, оңтүстіктегі Mare Imbrium теңізінен сәл жас. Оның жиегі 2 км биіктіктегі тік, тірденген шыңдармен дөңгелек емес, Күн төмен бұрышта болғанда кратер төбесіне айқын көлеңкелер түсіреді. Ішкі қабырғаның бөліктерінде бұрынғы құлаудың іздері байқалады, әсіресе батыс жағында үлкен үшбұрышты сығанақ бар. Плато кратерінің шеті дөңгелек, бірақ Жерден қарағанда перспективалық бұрмалану салдарынан овал тәрізді көрінеді. Платоның тегіс төбесі салыстырмалы түрде төмен альбедоға ие, сондықтан ол айналасындағы тіршілтпейтін жермен салыстырғанда қараңғырақ көрінеді. Төбесінде маңызды соққы кратерлері және орталық шыңы жоқ. Дегенмен, төбесінде шашыраңқы орналасқан бірнеше кішкентай кратерлер кездеседі. Плато – Жоғарғы (Соңғы) Имбриан дәуірінің ең ірі кратерлерінің бірі. Плато айдағы уақытша құбылыстарға, оның ішінде жарық шығаруларға, ерекше түс үлгілеріне және көрудің тұманды аймақтарына байланысты белгілі. Бұл аномалиялар, көру жағдайларымен және Күннің әртүрлі жарық бұрыштарының әсерімен байланысты болуы мүмкін.
Plato is a lava filled lunar impact crater on the Moon. Its diameter is 101 km. It was named after ancient Greek philosopher Plato. It is located on the northeastern shore of the Mare Imbrium, at the western extremity of the Montes Alpes mountain range. In the mare to the south are several rises collectively named the Montes Teneriffe. To the north lies the wide stretch of the Mare Frigoris. East of the crater, among the Montes Alpes, are several rilles collectively named the Rimae Plato. The age of Plato is about 3.84 billion years, only slightly younger than the Mare Imbrium to the south. The rim is irregular with 2 km tall jagged peaks that project prominent shadows across the crater floor when the Sun is at a low angle. Sections of the inner wall display signs of past slumping, most notably a large triangular slide along the western side. The rim of Plato is circular, but from the Earth it appears oval due to foreshortening. The flat floor of Plato has a relatively low albedo, making it appear dark in comparison to the surrounding rugged terrain. The floor is free of significant impact craters and lacks a central peak. However, there are a few small craterlets scattered across the floor. Plato is one of the largest craters of Upper (Late) Imbrian age. Plato has developed a reputation for transient lunar phenomena, including flashes of light, unusual colour patterns, and areas of hazy visibility. These anomalies are likely a result of seeing conditions, combined with the effects of different illumination angles of the Sun.
Платон көркем әдебиетте
Платон кратері – Артур Кларктың «Жер шамы» романындағы обсерваторияның, Роберт А. Хайнлайнның «Ай – қатал сүйікті» романындағы айдағы «қоныс» Гонконг Лунаның және «Ғарыш: 1999» ғылыми-фантастикалық телесериалындағы Ай базасы Альфаның орналасқан жері. Платон кратері – Джером Бити жазған, Айға арналған «Луни» балалар кітаптарының басты кейіпкерлері Мэтью Луни мен Мария Лунидің туған жері.