Кіріспе
Ұлыбритания ағылшын диалектісі
NOTOC
Питматик (алғашқыда: "Питматикалық", жайылған атауы "Якка") – Англиядағы Нортумберленд және Дарем көмір кенішінің ауылдық аймақтарында сөйленетін дәстүрлі Солтүстік ағылшын диалектілерінің тобы. Нортумбрияның басқа диалектілерінен, мысалы, Георди диалектісінен бөлінуі, жергілікті көмір шахталарында қолданылған шахтерлер жаргонына байланысты. Тайнсайд пен Нортумберлендте "Кадди" – Кэтберт есімінің қысқартылған түрі, ал Даремде Питматик тілінде "Кадди" – жылқыны, әсіресе шұңқырда жұмыс істеген пониді білдіреді. Шотландияның жазық жерлерінде "кудди" әдетте есек немесе қотанды білдіреді, бірақ сонымен қатар қысқа, жуан денелі, күшті жылқыны да танытуы мүмкін. Британ кітапханасы мәлімдейді: "Жергілікті тұрғындар Георди [Ньюкасл-апон-Тайнде сөйленетін] диалектісі мен Питматик және Маккем сияқты басқа да жергілікті диалектілердің арасында маңызды айырмашылықтар бар екенін айтады. Питматик – Дарем графтығындағы және Ашингтон маңындағы бұрынғы кен өндіру аймақтарының диалектісі, ал Маккем жергілікті түрде Сандерленд қаласының диалектісі мен оны қоршаған Уэрсайд қалалық аймағын атау үшін қолданылады". Дәстүрлі түрде Нортумберлендте, Ротбери сияқты ауылдық Нортумбриан қауымдастықтарында Нортумбриан бурры қолданылған. Қазір бұл дыбыс сирек естіледі; аймақтағы терең кен орындарының жабылуынан кейін, жас адамдар көбінесе бұл ерекшелікті қамтымайтын жергілікті тілдерде сөйлейді. Дегенмен, бұл дыбысты қарт адамдардың арасында ауылдық жерлерде әлі де естуге болады. Даремдегі диалект ротикалық емес, бірақ дәстүрлі түрде әлі де "Nurse north" бірігуіне ұшырайды, яғни "forst" ("бірінші") және "bord" ("құс") сияқты сөздерде байқалады, бұл буррдың өзгеруі нәтижесінде пайда болған.
Pitmatic (originally: "Pitmatical", colloquially known as "Yakka") is a group of traditional Northern English dialects spoken in rural areas of the Northumberland and Durham Coalfield in England. The separating dialectal development from other Northumbrian dialects, such as Geordie, is due to mineworkers' jargon used in local coal pits. In Tyneside and Northumberland, Cuddy is an abbreviation of the name Cuthbert but in Durham Pitmatic cuddy denotes a horse, specifically a pit pony. In Lowland Scots, cuddie usually refers to a donkey or ass but may also denote a short, thick, strong horse. According to the British Library, "Locals insist there are significant differences between Geordie [spoken in Newcastle upon Tyne] and several other local dialects, such as Pitmatic and Mackem. Pitmatic is the dialect of the former mining areas in County Durham and around Ashington to the north of Newcastle upon Tyne, while Mackem is used locally to refer to the dialect of the city of Sunderland and the surrounding urban area of Wearside". Traditionally the dialect as spoken in Northumberland, with rural Northumbrian communities including Rothbury, used the Northumbrian burr. This is now less frequently heard; since the closure of the area's deep mines, younger people speak in local ways that do not usually include this characteristic. The guttural r sound can, however, still sometimes be detected amongst elderly populations in rural areas. The variety spoken in Durham is non rhotic but traditionally still subject to the Nurse north merger in words like forst 'first' and bord 'bird', which came about as a result of burr modification.
Диалектология
Теориялық тұрғыдан Питматик бүкіл Ұлы Солтүстік көмір алабында қолданылса да, Нортумберлендтегі Ашингтоннан Дарем графтығындағы Фишбернге дейін, ертедегі сілтемелер оны, әсіресе Дарем ауданындағы (1873) және Дарем графтығындағы (1930) кеншілердің пайдалануына қатысты. Ортақ лингвинимге қарамастан, Питматик біртекті емес, екі графтық арасында және олардың ішінде де өзгеріп отырады. Дарем көмір алабы тілдік тұрғыдан Вирсайдпен біріктіріліп, «Орталық қалалық Солтүстік-Шығыс ағылшын» диалектілік аймағына жатса, Нортумберленд көмір алабы «Солтүстік қалалық Солтүстік-Шығыс ағылшын» аймағының бөлігі ретінде Тайнсайдпен топтастырылған. Нортумберленд пен Тайнсайд диалектілеріндегі сөздер, оның ішінде көмір өндіру саласына тән көптеген терминдер, Оливер Хеслоптың 1892 және 1894 жылдары жарық көрген «Нортумберленд сөздері» атты екі томдық жинағында топтастырылған. Хеттон-ле-Холде сөйленетін Шығыс Дарем Питматигінің сөздігін Палгрейв 1896 жылы құрастырған. Сөздікте сөздердің шығу тегін талдау да бар. Александр Дж. Эллис Питматик терминін қолданбаса да, оның «Тайн мен Вэнсбек өзендері арасындағы» кеншілер тілі туралы еңбегі Питматиктің ертедегі жазбасы ретінде зерттелді, ол үшін Эрсдон және Бэкворттан ақпарат алған. 1950 жылдары Ағылшын диалектілерін зерттеу тобы Эрсдонды зерттеу нысаны ретінде енгізді, және жазылған көптеген үлгілер Эллистің ертедегі жұмысындағы жазбалармен сәйкес келді, бірақ кейбіреулері ағылшын тілінің басқа түрлерінің ықпалымен өзгерген сияқты. Питматик көңіл көтеру саласында сирек кездеседі. Мұндай мысалдардың бірі – Кен Лоучтың «Үміт күндері» сериалының екінші бөлімі, ол Даремдегі Эш Виннинг айналасында түсірілді, және актерлардың көп бөлігі жергілікті болса да, басты рөлдегі Пол Копли Йоркшир акцентімен сөйлейді. Британдық комедияшы Бобби Томпсон өзінің ерекше Питматик акцентімен танымал болды және Солтүстік-Шығыс Англияда кеңінен танылды.