Кіріспе

1910-1914 жылдар аралығында Бразилия президенті болған Гермес Родригес да Фонсека (12 мамыр 1855 – 9 қыркүйек 1923) – бразилиялық фельдмаршал және саясаткер, 1910-1914 жылдар аралығында Бразилияның сегізінші президенті қызметін атқарған. Ол Бразилияның тұңғыш президенті маршал Деодоро да Фонсеканың және Армия денсаулық сақтау қызметінің меценаты, генерал Жоао Севериано да Фонсеканың туысы болды. Оның ата-анасы маршал Эрмес Эрнесто да Фонсека және Рита Родригес Барбоса.

Ерте өмір

Оның әкесі Алагоас штатында туған, ал әскерде қызмет етіп жүргенде 1855 жылы Эрмес дүниеге келген Рио-Гранде-ду-Сул штатының Сан-Габриэль қаласына жіберілді. Әкесі Парагвай соғысына аттанғанда, отбасы Рио-де-Жанейроға қайтып келді.

Әскери мансап

1871 жылы 16 жасында ғылым және әдебиет саласы бойынша бітіріп, Прая Вермелья әскери мектебіне қабылданды. Ол Бразилияда Огюст Конттың позитивистік идеяларын таратқан Бенджамин Констант Ботельхо де Магалхаестің шәкірті болды, осылайша ұстазының ықпалынан тыс қалмады, бірақ ортодоксалды позитивист болған жоқ. Бітірген соң Фонсека Еу графы Гастон де Орлеанның көмекшісі қызметін атқарды. Фонсека өзінің ағасы Мануэль Деодоро да Фонсеканың республика жариялауын қолдады және билікті басып алғаннан кейін оның шақыруымен далалық көмекші және әскери хатшы болып тағайындалды. Он айдың ішінде ол капитандықтан подполковникке дейін өрледі. 1893 жылғы теңіз бүлігі кезінде Нитеройде Флориано Пейхото үкіметін қорғауға басшылық етті. 1894 жылы полковник, ал 1896 жылы 2-ші атты әскери полкіне қолбасшылық етті, сосын Президенттік әскери үйдің басшысы болып тағайындалды. Ол армияны және Соғыс министрлігін ірі тұрақты бөлімдер, «Стратегиялық бригадалар» деп аталатын және техникалық-әкімшілік қызметтер құру арқылы реформалады. Осы жаңалықтардың ішіндегі ең маңыздысы – 1908 жылғы «Сортиция заңымен» міндетті әскери қызметті енгізу болды. Алайда, заң 1916 жылы ғана іс жүзінде қолданысқа енді. Депутаттар палатасында елдің саяси өміріне қатысу мәселесі талқыланған кезде ол отставкаға шықты. Кейіннен ол Жоғарғы әскери трибуналдың (кейіннен Жоғарғы әскери трибунал) министрі болды.

1910 жылғы сайлау

1908 жылғы қарашада Германияға сапардан оралғаннан кейін, ол Кайзер Вильгельм II-нің қонағы ретінде әскери маневрлерге куә болды және президенттік лауазымға ұсынылды. Оған президент Нило Песанья, Афонсо Пенаның орнын басып алған, сондай-ақ Ұлттық конгресс штаттарының өкілдері қолдау көрсетті, бірақ Сан-Паулу және Баия штаттарының өкілдері сенатор Руй Барбосаны және Сан-Паулу штатының президенті Альбукерке Линсті Барбосаның вице-президенттікке үміткері ретінде қолдады. Барбоса президенттікке «Азаматтық» кампаниясын бастады. Бразилиядағы республикалық режимде алғаш рет «азаматтықтар» және «гермистер» деп аталатын тараптар арасындағы күреспен сайлау науқанының атмосферасы қалыптасты. Нило Песаньяның Соғыс министрлігіне қайта оралуға шақырғаннан кейін Фонсека өзінің позициясын нығайтып, 1910 жылғы сайлауда Руй Барбосадан жеңіске жетті. 1910 жылғы 1 наурыздағы сайлауда ел екіге бөлінді: Баия, Сан-Паулу, Пернамбуко, Рио-де-Жанейро және Минас-Жерайс штатының бір бөлігі Сан-Паулу президенті Альбукерке Линсті өзінің серігі ретінде қолдаған Руй Барбосаны қолдады; ал қалған штаттар Венсеслау Брас вице-президенті болып сайланған Гермес да Фонсеканы қолдады. Гермес пен Венсеслау Брас жеңіске жетті. Гермес 403 867 дауыс алды, ал Руй Барбосаға 222 822 дауыс берілді. Алайда, Жоғары сайлау сотының мәлімдемесіне сәйкес, Фонсеканың сайлануы заңбұзушылық есебінен болды (сол кезде жиі кездесетін құбылыс), яғни Гермес да Фонсеканы сол кездегі президент Нило Песанья қолдағандықтан сайлау нәтижелері бұрмаланды. Сайланғаннан кейін Фонсека Еуропаға саяхаттап, Португалиядағы монархияның құлауына куә болды.

Бразилия президенті; 1910 1914

Гермес да Фонсека өзінің үкіметінің алғашқы аптасында, 1910 жылдың қараша айында, шамамен екі жыл бойы жоспарланған және Минас-Жерайс, Сан-Паулу, Деодоро және «Баия» крейсерінде теңізшілердің бүлік шығарған «Қамшы көтерілісіне» тап болды. Көтерілісқа Жоао Кандидо Фелисберто жетекшілік етті. Көтерілісшілер мақсаттарына жетіп, әскери-теңіз күштерінде қамшымен жазалауды тоқтатып, екі мыңнан астам бүлікші теңізшіге кешірім жасады. Бірінші көтеріліс бақылауға алынғаннан кейін, себепсіз теңіз жаяу әскерлері батальонының көтерілісі басталды. Президент Гермес порттарды бомбалауға бұйрық берді және елдегі төтенше жағдай режимін жариялады. 1200-ден астам теңізші елден қуылды, жүздеген адам тұтқындалды және қаза тапты. Сайлауда үлкен қолдауға ие болғанына қарамастан, Герместің беделі көтерілістен кейін күрт төмендеді. Екі жылдан кейін тағы бір көтеріліс оның президенттік қызметін бұзып, «Контестадо соғысы» болды, ол оның үкіметі аяқталғанға дейін тоқтатылмады. Оның президенттігі кезінде «Құтқару саясаты» атты шаралар жүзеге асырылды, ол сайлау маневрлері немесе әскери күш қолдану арқылы Сан-Паулу, Рио-Гранди-ду-Сул, Пернамбуку, Баия, Пиауи, Сеара және Алагоас штаттарында федералдық араласуға тырысты. Бұл штаттардағы саяси схемалар мен жемқорлыққа толық нүкте қойып, оның үкіметін қолдайтын жаңа басшыларды тағайындау мақсатында жасалды. Осылайша, бұл орталықтандыру саясаты болды. Пернамбуку, Баия және Алагоас штаттарында сәттілікке қол жеткізгеніне қарамастан, «Құтқару саясаты» халықтың және саяси қарсылығын тудырып, статус-квоны қолдаған сенатор Пиньейро Машадомен қарым-қатынасын уландырды. Көптеген штаттық саясаткерлер қарулы күреске қатысып, үкіметті жеңуге қол жеткізді, ең қызыл құйрықты шайқастар Сеарада болды, онда штаттық саясаткерлер танымал католик дін қызметкері Сисеро Ромаомен одақтасып, үкіметтің араласуына қарсылық көрсетті, бұл «Жуазейро бүлігі» деп белгілі болды. Оның үкіметі кезінде Бразилияның сыртқы қарызы 1914 жылы қайтадан келісілді, екінші қаржыландыру қарызы (біріншісі Кампос Салеспен келісілген), себебі Бразилияның қаржылық жағдайы нашар болды. Оның сыртқы саясаты АҚШ-пен қарым-қатынасты нығайтуды жалғастырды, бұл канцлер, Рио-Бранко бароны белгілеген, ол 1912 жылға дейін, қайтыс болғанға дейін Сыртқы істер министрі қызметін атқарды. Ішкі салада теміржол құрылысы бағдарламасы жалғасты, соның ішінде Мадейра-Маморе теміржолы және Афонсу Пена үкіметінде белгіленген техникалық кәсіптік мектептер. Парана университеті құрылды. Фонсека сонымен қатар Рио-де-Жанейродағы жұмысшылар ауылдарын, Маршал Гермес маңындағы және Гавеа ауданындағы «Vila Militar de Deodoro» және Армияның орталық ауруханасының жөндеу жұмыстарын аяқтады. Рио-де-Жанейрода кәсіподақтардың белсенділігінің күшеюімен президент Гермес Бразилияның Бірінші Республикасында бұрын-соңды болмаған ұстанымды қабылдады, ол кәсіподақ қозғалыстарын басуға бейім болды. 1912 жылы ол көлікпен және жағдай жасап, өзінің ұлы, сол кездегі депутат Марио Гермес ұйымдастырған Төртінші Бразилия жұмысшыларының съезін демеушілік етті. Алайда, үкіметтің мұндай әрекетіне кәсіподақ басшылары күдікпен қарады, олар үкіметпен ынтымақтастыққа ұмтылған «сары» одақтастық ағымын ұнатпады. Ол президенттік лауазымда тұрған кезінде үйленген жалғыз президент болды, оның бірінші әйелі Орсина Франсиони да Фонсека, олар 1879 жылдың 16 сәуірінде үйленді, 1912 жылдың 30 қарашасында қайтыс болды. Оның екінші әйелі – карикатурист Наир де Тефе фон Хуонхольц, Барон Тефедің қызы. Кейін Наир феминист ретінде танылды, ол Халықаралық әйелдер жылының алғашқы мерекелеріне қатысты. Азаматтық және діни рәсімдер 1913 жылдың 8 желтоқсанында Петрополистегі Рио-Негро сарайында өтті. Оның билігі кезінде Бразилияда президенттік белбеуді пайдалану туралы жарлық шығарылды. Гермес да Фонсека оны алғаш қолданған және оны өзінен кейінгі президентке тапсырған алғашқы президент болды. Содан бері барлық президенттер оны инаугурация кезінде қабылдады. Гермес да Фонсека республика президенті лауазымына тікелей сайлау жолымен жеткен үш әскери шенеуніктердің бірі. Қалған екеуі – Эурико Гаспар Дутра және Жаир Болсонару. Ол бүкіл қызметі бойында, соның ішінде министрлік кеңестерде әскери форма киіп жүрді.

Кейінгі жылдар

1914 жылы қарашада президенттік қызметтен кеткеннен кейін ол Рио-Гранде-ду-Сул штатының Сенатына үміткер болды, бірақ 1915 жылы қыркүйекте оның тағайындалу күні Пиньейро Мачадоның қаза тауып, өлтірілуіне байланысты төрағалыққа отырудан бас тартты. Содан кейін ол Еуропаға сапар шегіп, саясаттан қол үзді және Швейцарияда алты жыл тұрғаннан кейін, жаңа президенттік науқан басталғанда 1920 жылы ғана Бразилияға оралды. Әскерилер оны жылы күтіп алды, 1921 жылы ол Әскери клубтың президенті болды. Осы ретте ол Нило Песаньяның кандидатурасын қолдаған саяси күштерді құрметтеу арқылы Эпитасио Пессоа үкіметімен қақтығысқа түсті, "республикалық реакция" қозғалысына қатысты және 1922 жылы болған сәтсіз әскери көтеріліс, яғни Копакабана бекінісінің көтерілісіне араласты. 1922 жылғы президенттік сайлау кезінде Гермес да Фонсекаға қарсы жалған хаттар таратылды, онда ол "өз басын ұстай алмайтын сержант" деп сипатталды, бұл хаттар Артур Бернардесқа тағылды және сайлауда үлкен қырқыстар туғызды. Президент Эпитасио Пессоа 1922 жылдың 2 шілдесінде Фонсеканы тұтқындауға бұйрық берді. Келесі күні сол Эпитасио президенттің бұйрығымен ол босатылды. 5 шілдеде тағы да тұтқындалып, Рио-де-Жанейрода сол күні басталған көтеріліске қатысқан деген айып тағылды. Ол 1923 жылдың қаңтарында habeas corpus арқылы босатылды. Ауруға шалдыққан ол Петрополиске көшіп, Тефе барондарының үйінде қалды. 1923 жылдың 9 қыркүйегінде қайтыс болды. Ол қалалық зиратқа жерленді.