Кіріспе

1126-1157 жылдар аралығында Леон, Кастилия және Галисия патшасы Альфонсо VII (1 наурыз 1105 – 21 тамыз 1157), «Император» (el Emperador) аталды, 1111 жылы Галисия патшасы, ал 1126 жылы Леон және Кастилия патшасы болды. Альфонсо, туған аты Альфонсо Раймундес, алғаш рет 1116 жылы анасы Урракамен бірге Толедоның тікелей билігін алғаннан кейін «Бүкіл Испанияның императоры» атағын қолданды. Альфонсо 1135 жылы тағы да бір салтанатты рәсімде императорлық титулға құқығын растады. Ол Леонның Урракасы мен Бургундияның Раймонының ұлы, Иврея әулетінен Иберия түбегінде билік құрған бірінші патша. Альфонсо – қадірлі және бірқатар жұмбақтарға толы тұлға. Оның билігі Альфонсо Соғыскерден кейін батыс христиандық Иберия патшалықтарының шығыс (Наварра және Арагон) үстінен қайтадан үстемдік құруымен еректелді. Ол императорлық атақты христиан және мұсылман халқы үшін мағыналы етуге тырысқанмен, оның гегемониялық ниеттері іске аспады. Оның билік кезеңінде Португалия 1128 жылы де-факто тәуелсіздікке ие болды және 1143 жылы де-юре тәуелсіз мемлекет ретінде мойындалды. Ол ақындарды қолдаған меценат болды, олардың ішінде, мүмкін, трубадур Маркабру да болды.

Үш патшалықтың мұрагерлігі

1111 жылы Диего Гельмирес, Компостела епископы және Траба графы, Сантьяго-де-Компостела соборында Альфонсоны Галисия королі етіп тәж кигізіп, майлады. Ол бала болған, бірақ оның анасы (1109) Леон, Кастилия және Галисияның біріккен тағына мұрагерлік етіп, патшалықтың жалғыз билігін сақтауды қалады. 1125 жылы ол бұрынғы мұсылман патшалығы – Толедоны мұраға алды. 10 наурыз күні 1126 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін Леонда тәж кигізіліп, сол сәтте Кастилия патшалығын қайтаруға кірісті, ол кезде Альфонсо Соғыскердің үстемдігінде болды. 1127 жылғы Тамара шарты бойынша Соғыскер Кастилияның Альфонсо VII-ін мойындады. Дегенмен, оның билігінің алыс шығыс бөлігі анасының тұсында көп тәуелсіздікке ие болды және көптеген бүліктерді бастан өткерді. Кастилияда мойындалғаннан кейін Альфонсо жергілікті барондардың автономиясын шектеу үшін күресті. 1134 жылы Наварра және Арагон королі Альфонсо Соғыскер мұрагерсіз қайтыс болғанда, ол өзінің патшалығын Темплерлер мен Госпиталь иелеріне сыйлады. Екі патшалықтың аристократиясы бұған қарсы шықты. Гарсия Рамирес, Монсон графы Наваррада сайланды, ал Альфонсо Арагон тағына талапкер болды. Ақсүйектер қайтыс болған корольдің інісі Рамиро II-ні таңдады. Альфонсо Ла Риожаны қайтарып алып, "Зарагоса және Таразона аймақтарын қоса аннексиялауға тырысты". Бірнеше шайқаста ол Наварра-Арагон әскерін жеңіп, патшалықтарды вассалдыққа бағындырды. Ол Пиреней тауларының солтүстігіндегі феодалдардың күшті қолдауын алды, олардың жерлері Рона өзеніне дейін созылды. Бірақ, соңында Наварра мен Арагонның біріккен күштері оның бақылауынан асып түсті. Осы уақытта ол Барселона графы Рамон Беренгуер III-ке басқа Каталония графтықтарымен соғыста ескі Марка Испаниканы біріктіруге көмектесті.

Императорлық билік

Леонның патшасы император атағын әрқашан белгісіз дәстүр бойынша иеленген. Санчо Ұлы қаланы императорлық шыңы деп санады және онда таққа отырғаннан кейін "Imperator totius Hispaniae" деген жазуы бар монеталар соғылды. Мұндай билеуші Рим империясының өкілдері болған вестготтар патшаларының ең тікелей өкілі саналды. Бірақ, құжаттарда кездесіп, Альфонсо VI Леон және Альфонсо Жауынгер оны талап еткенімен, бұл атақ риторикалық әшекейден артық болған жоқ. 1135 жылғы 26 мамырда Альфонсо Леон соборында "Испания императоры" болып тағайындалды. Осылайша ол, мүмкін, бүкіл пішендегі билігін және Реконкистаның абсолютті басшылығын бекітуді көздеген болуы мүмкін. Ол Испанияның вестготтар патшалығы құлағаннан бері болмаған ұлттық бірлікті құруға тырысқан сияқты. Бірақ, ол жұмыс істеген элементтерді біріктіру мүмкін болмады. Арагонның әлсіздігі оның үстемдігін тиімді етуге мүмкіндік берді. 1137 жылы Афонсу Энрике оны үстемдік еткен деп мойындағаннан кейін, Альфонсо VII 1141 жылы Вальдевес шайқасында жеңіліп, Португалияның тәуелсіздігін Замора шартымен (1143) растады. 1143 жылы ол өзі осы жағдайды мойындады және Арагонның Петрониласы мен Рамон Беренгер IV-тің некесіне келісім берді, осы одақ Арагон мен Каталонияны Арагон Тажына біріктірді.

Аль-Андалусқа қарсы соғыс

Альфонсо ізгіліктерімен ерекшеленген ханзада еді. Ол цистерциандықтарды Фитерода монастырь салып, Иберияға әкелді. Ол Аль-Андалустың маврларына, әсіресе Альморавидтерге қарсы белсенді көзқарас танытты. 1138 жылдан бастап, Корияны қоршауынан кейін Альфонсо Альморавидтерді бағындыру үшін бірнеше крест жорықтарын бастады. Жеті айлық қоршаудан кейін ол Толедо маңындағы Ореха бекінісін жаулап алды және «Хроника Адефонси Императорис» куәландырғандай: таңертең қамал тапсырылды, мұнаралар христиан рыцарларымен толып, патшалық тулар биік мұнарада көтерілді. Ту ұстағандар жоғары дауыспен: «Леон және Толедо императоры Альфонсо ұзақ өмір сүрсін!» – деп жариялады. 1142 жылы Альфонсо Корияны екінші рет қоршап алып, басып алды. 1144 жылы ол Кордоваға дейін жетті. Екі жыл өткен соң Альмохадтар шабуыл жасады, ол оңтүстік шекарасын нығайтуға және Альморавид Ибн Ганиямен өзара қорғану туралы келісімге келуге мәжбүр болды. Папа Евгений III Екінші крест жорығын жариялағанда Альфонсо VII, Гарсия Рамирес Наварра және Рамон Беренгуер IV бірлесіп каталондықтар мен франктерден құралған әскерді, генуэздік-пизандық флоттымен бірге 1147 жылдың қазан айында басып алынған бай порты Альмерияға қарсы крест жорығына шықты. Қаланың үштен бір бөлігі Генуяға берілді, кейіннен генуэз азаматы Отто де Бонвилланоға жалға берілді. Бұл Кастилияның алғашқы Жерорта теңізі порты болды. 1151 жылы Альфонсо Рамон Беренгуермен Тюдилен шартын жасасты. Шарт Андалусиядағы жаулап алу аймақтарын белгілеп, екі билеушінің қақтығысуын болдырмауды мақсат етті. Алты жылдан кейін Альмерия Альмохадтардың иелігіне көшті. Альфонсо оларға қарсы жорықтан оралғанда 1157 жылдың 21 тамызында Сьерра-Моренаның солтүстігіндегі Лас-Фреснедаста қайтыс болды.

Мұра

Альфонсо бірден шіркеудің демеушісі де, қорғаушысы да болды, бірақ ол өзінің бағыныштыларының аз бөлігі болған мұсылмандарды қолдамады. Оның билеуі Альмохадтардың өсіп келе жатқан күштеріне қарсы сәтсіз жорықпен аяқталды. Ол тікелей жеңіліске ұшырамаса да, Толедоға қайтып келе жатқан жолдағы өлімі, оның "екі діннің адамдарының патшасы" екенін мәлімдеуінің бекер екенін көрсетті. Бұдан әрі, ол патшалығын ұлдары арасында бөліп, христиандық әлем Альмохадтардың жаңа қатеріне біріккен күшпен қарсы тұра алмауына себепкер болды.

Көркем шығармаларда

Педро Муньос Секаның "Дон Мендоның қаһары" трагедиялық комедиясында король Альфонсо мен королева Беренгарияның пародиалық бейнесі көрсетіледі. Фильм нұсқасында Антонио Гариса Альфонсо рөлін ойнады.