Кіріспе
Австралияның аборигендері мен Торрес бұғазы аралдарының музыкасы Австралияның абориген және Торрес бұғазы аралдарының халқының музыкасын қамтиды, ол мыңжылдықтар бойындағы олардың жеке және ұжымдық тарихтары арқылы бүгінгі күнге дейін олардың мәдени және рәсімдік салттарымен байланысып келеді. Дәстүрлі формаларға белгілі бір аймақтарға немесе Австралия аборигендерінің топтарына тән орындау және музыкалық аспаптардың көптеген түрлері кіреді; ал музыкалық дәстүрдің кейбір элементтері Австралия құрлығының көп бөлігінде және одан тыс аймақтарда кең таралған. Торрес бұғазы аралдарының музыкасы Жаңа Гвинеяның жақын орналасқан аймақтарының музыкасымен байланысты. Музыка – Австралияның аборигендерінің мәдениетін сақтаудың маңызды бөлігі. Осы аборигендік дәстүрлер мен музыкалық мұрадан басқа, 18 ғасырда Австралияның еуропалықтар тарапынан отарлануы басталғаннан бері, Австралияның абориген музыканттары мен орындаушылары көптеген импортталған батыс музыкалық стильдерін қабылдап, түсіндірді, көбінесе дәстүрлі аспаптар мен сезімталдықпен үйлесімде. Сол сияқты, абориген емес суретшілер мен орындаушылар да өздерінің туындыларында Австралияның аборигендерінің стильдерін және аспаптарын пайдаланды. Қазіргі заманғы рок-н-ролл, кантри, рэп, хип-хоп және регги сияқты музыкалық стильдерде Австралияның көптеген белгілі абориген орындаушылары өнер көрсетеді.
Indigenous music of Australia comprises the music of the Aboriginal and Torres Strait Islander peoples of Australia, intersecting with their cultural and ceremonial observances, through the millennia of their individual and collective histories to the present day. The traditional forms include many aspects of performance and musical instrumentation that are unique to particular regions or Aboriginal Australian groups; and some elements of musical tradition are common or widespread through much of the Australian continent, and even beyond. The music of the Torres Strait Islanders is related to that of adjacent parts of New Guinea. Music is a vital part of Indigenous Australians' cultural maintenance. In addition to these Indigenous traditions and musical heritage, ever since the 18th century European colonisation of Australia began, Indigenous Australian musicians and performers have adopted and interpreted many of the imported Western musical styles, often informed by and in combination with traditional instruments and sensibilities. Similarly, non Indigenous artists and performers have adapted, used and sampled Indigenous Australian styles and instruments in their works. Contemporary musical styles such as rock and roll, country, rap, hip hop and reggae have all featured a variety of notable Indigenous Australian performers.
Диджериду
Диджериду – батыс музыкалық классификациясына сәйкес аэрофон санатына жататын музыкалық аспаптың түрі. Бұл – қазіргі кездегі ең көне аспаптардың бірі. Ол саусақ тесіктері жоқ, ұзын түтікшеден тұрады, онымен ойнаушы үрлейді. Кейде оған ара шабынан жасалған ауыздық орнатылады. Диджеридулер дәстүрлі түрде эвкалипттен жасалады, бірақ ПВХ құбырлары сияқты заманауи материалдар да қолданылады. Дәстүрлі жағдайларда оны тек ер адамдар ғана ойнайды, әдетте салтанатты немесе ойын-сауық әндеріне қосымша, немесе өте сирек жағдайларда жеке орындалады. Шебер ойнаушылар үздіксіз дыбыс алу үшін дөңгелек тыныс алу тәсілін пайдаланады, сондай-ақ бірнеше гармоникалық резонанстарды тудыратын әдістерді қолданады. Бұл аспап дәстүрлі түрде елде кеңінен таралмаған, тек солтүстік аймақтардағы аборигендер тобы ғана қолданған. Бүгінде ол аборигендердің ұлттық аспабы деп есептеледі және бірегей әрі танымал аспап ретінде әлемге әйгілі. Дегенмен, көптеген солтүстік аборигендері оның жиі және орынсыз қолданылуына қарсы күресіп келеді, оның ішінде білімсіз аборигендердің (әйелдер де бар) және абориген емес австралиялықтардың қолдануына да наразылық білдіреді. Белгілі ойнаушылардың қатарында Джалу Гуррувиви, Марк Аткинс, Уильям Бартон, Дэвид Хадсон, Джо Гея және Шейн Андервуд, сондай-ақ ақ нәсілді виртуоз Чарли МакМахон бар.
Қалқалар
Клапстик – батыс музыкалық классификациясына сәйкес, соқпалы аспаптар санатына жататын музыкалық аспаптың бір түрі. Дабылға соққымен ойнауға арналған таяқтардан айырмашылығы, клапстиктер бір таяқты екіншісіне және тіпті адамдарға соғу үшін қолданылады. Олардың пішіні сопақша болып келеді және оларға жыландар, кесірткелер, құстар және басқа да суреттер салынады. "Татти" таяқшалары деп те аталады.
Қалқан жапырағы
Эвкалипт ағашының жапырағы қолмен ұсталатын, тілшелі аспап ретінде қолданылады. Бұл аспап бастапқыда құстарды шақыру үшін пайдаланылған. Мысалы, танымал "Скиппи" телесериалының басында естілетін "Ку-и" дыбысы осы аспап арқылы жасалған.
Қалқалы
Бұқаның күркіреуі – салтанаттық ритуалдарда қолданылатын аспап. Ол бірнеше фут (бірнеше метр) ұзындықтағы арқанға бекітілген жалпақ ағаш бөлігінен тұрады. Ойнаушы арқанның бос ұшын ұстап, ағаш бөлігін шеңберлеп айналдырады, соның нәтижесінде гуылдыр дауыс пайда болады. Айналу жылдамдығын өзгерту арқылы дауыстың күшін өзгертуге болады.
Қалқан
Гюироға немесе тісті таяқшаға ұқсас соққылы дыбыс шығару құралы, оның бойымен бумерангтың жиегін сырғытып триллді күшейтуге болады. Маникай – Йолнгу халқының қоғамдық рәсімдерді өткізген кезде орындалатын қасиетті ән дәстүрі. Олар осы дәстүр арқылы шындықты түсіндіреді, өздерінің адамгершілігін анықтайды, ата-тегін есептейді және ата-бабаларының дәстүрінде ән айту арқылы туған жерлеріне ие екендіктерін көрсетеді. Көбінесе "ру әні" деп аударылады, ал этномузыкалық зерттеушілер мен әлеуметтік антропологтар осы форманы 1950 жылдан бері зерттеп келеді. Маникай Арнем жерінің салтанатындағы ән бөлігін сипаттау үшін жиі қолданылады, ал бунггул (төменде қараңыз) биді білдіреді, бірақ әрбір сөз өздігінен екі компонентті де атау үшін қолданылуы мүмкін.
Жазба көшірмесі
Алғашқы келушілер мен қоныс аударушылар аборигендердің дәстүрлі музыкасының бірнеше ноталық жазбаларын жариялады. Абориген музыкасының ең алғашқы ноталық жазбасын 1793 жылы Лондонда Эдвард Джонс жасаған, ол 1811 жылы "Музыкалық қызығушылықтар" атты жинақта жарық көрген. Екеуі – Евра (Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Сидней аймағынан) Емерраванне мен Беннелонг Артур Филиппен бірге Англияға сапар шекті, және Лондонда Даргуг тілінде ән орындады.
Бунгул
Йолнгу тіліндегі "Бунгул" термині ән, музыка және биді білдіреді, олар Солтүстік территорияның Арнем жерінің орталық және шығысындағы рәсімнің құрамдас бөлігі болып табылады. Ол Манн өзенінің шығысынан, Майноруға дейін, сондай-ақ Роза өзені аймағының оңтүстік-шығысынан Нумбулуарға дейін орындалады. Әндер нақты сөздерді қамтиды және ұқсас құрылымды қолданады, көбінесе диджериду мен таяқ соғу тоқтағаннан кейін ұзаққа созылатын "соңғы речитатив" болады. Кейбір әндер ерте замандағы ұлы сапарлар мен арман әлеміндегі ата-бабалар туралы айтады; Элкин 188 әнден тұратын ән жинағының мысалын келтірді. Джатпангарри стиліндегі әндер күнделікті оқиғаларды баяндайды. Әннің мәтіні әннен әнге, орындаудан орындауға өзгереді, музыканттар мен жетекші "әнші" белгілі бір құрылымдар мен үлгілер шегінде импровизация жасайды. Рәсімнің жетекшісі бишілерді ғана емес, музыканы да хореографиялайды, бұл батыс Арнем жеріндегі жағдайдан өзгеше, онда әнші жетекшілік етеді. "Бунгул" көбінесе рәсімнің би бөлігін сипаттау үшін қолданылады, ал "маникай" әндерді білдіреді. 2023 жылы жақында қайтыс болған Йолнгу көшбасшысы және жер құқығы үшін күрескен Галаррвуй Юнупингудің құрметіне арнайы "бунгул" орындалды.
Ваджарра
Ваджарра – Солтүстік Территорияның Гуринджи аймағында пайда болған және көңіл көтеру үшін орындалатын қасиетсіз әндер. ХХ ғасырда олар Австралияның солтүстік және батыс бөліктеріне, соның ішінде мал шаруашылығының мал жолдары бойында кеңінен тарады, себебі абориген жұмысшылары мен олардың отбасылары станциялар арасында саяхаттап жүрді. Уэйв Хилл станциясы осы алмасудың маңызды орталығы болды.
Ванга
Ванга Оңтүстік аллигатор өзенінің жанында пайда болған. Ән өте жоғары нотамен басталады, оған ырғақты соққылар қосылады, сосын күрт төмен тонға өтеді. Ванганы әдетте бір немесе екі әнші, қол шапалағыштармен (клапстиктермен) және бір диджеридуші орындайды. Мұндай шаралар көбінесе сүндетке орау немесе қайтыс болған адамның мүліктерін түтінмен тазарту рәсімдерімен байланысты болады.
Қазіргі заманғы үрдістер
Бірқатар Австралияның аборигендері негізгі ағымда танымал болды, мысалы, Джимми Литтл (поп), Йотху Йинди (австралиялық аборигендік рок), Трой Кассар Дейли (кантри), Джессика Маубой (поп, R&B), NoKTuRNL (рэп-металл) және Варумпи Банд (альтернативті немесе әлемдік музыка). Абориген музыкасы әлемдік музыка қозғалысы арқылы, әсіресе WOMADelaide фестивальдері арқылы кеңінен танылды. Джеффри Гуррумул Юнупингу, бұрын Йотху Йинди тобының мүшесі, ағылшын және йолнгу тілдерінде заманауи музыка орындады. Торрес бұғазының табысты музыканттары Кристин Ану (поп) және Симен Дэн. Қазіргі заманғы абориген музыкасы бұрынғы дәстүрлерді жалғастырады, сонымен қатар рок және кантри сияқты заманауи негізгі музыка стильдерімен үйлеседі. The Deadlys осындай стильдердің – рок, кантри, поптың мысалы болып табылады. Диджериду мен клапстиктер сияқты дәстүрлі аспаптар жиі қолданылады, бұл музыкаға ерекше сипат береді. Кантри музыкасы Австралияның аборигендері мен Торрес бұғазы аралдарының халқы арасында ондаған жылдар бойы өте танымал болды, бұл туралы Клинтон Уокердің "Көмілген ел" атты еңбегінде жазылған. Дуги Янг пен Джимми Литтл пионерлер болды, ал Трой Кассар Дейли Австралияның қазіргі заманғы кантри музыкасының табысты абориген орындаушыларының бірі. Абориген әртістері Кев Кармоди мен Арчи Роуч аборигендер құқықтары туралы ән салады, фолк-рок пен кантри музыкасын үйлестіре отырып, барнт деп аталатын ән түрін пайдаланады. "Көмілген ел" атты құжаттамалық фильм, кітап және саундтрек 1940-1990 жылдардағы маңызды абориген музыканттарын көрсетеді. "Жолдың қас жағы" фильмі мен оның саундтрегі (1981), Австралияның қалаларындағы аборигендердің қиын жағдайын көрсетіп, Us Mob және No Fixed Address топтарына кең танымал болды. Австралиялық хип-хоп және рэп музыкасында көптеген аборигендер бар, олардың ішінде жүлдегер Бейкер Бой, 2019 жылғы Австралияның жас адамы, ол йолнгу мата тілінде рэп және ән айтады. 2018 жылдан бері бірнеше марапатқа ие болған немесе ұсынылған Mojo Juju жанр шектеулерін бұзады, ал оның музыкасы Underbelly: Razor, Underbelly: Squizzy және Roadtrip Nation сияқты телешоуларда ойнатылды. Тельма Плам өзінің дебюттік альбомын Better in Blak 2019 жылдың шілдесінде шығарды. DOBBY – абориген/филиппин музыканты, көбінесе рэпер және барабаншы, ол Сиднейдің Jackie Brown Jr. тобымен бірге ойнайды. Мурравари Республикасының мүшесі ретінде ол муравари тілінде де, ағылшын тілінде де ән айтады және аборигендер мәселелері бойынша саяси белсенді. Доктор М. Юнупингудің немересі және Стюарт Келлауэйдің ұлы, екеуі де Yothu Yindi тобының негізін қалаушылары, өздерінің King Stingray тобын құрды, олардың дыбысын "Yolngu surf rock" деп атайды. Олардың алғашқы синглін Йиррнга Юнупингу мен Рой Келлауэй жазды, ол 2020 жылдың қазанында жарық көрді.
Білім беру мекемелері
1972 жылы құрылған Музыкадағы аборигендік зерттеулер орталығы (CASM) қазір Аделаида университетінің Абориген тілі мен музыкасын зерттеудің ұлттық орталығының құрамында жұмыс істейді, ол Elder Conservatorium ішінде орналасқан. Бұрын (1980-жылдары) үш жылдық дипломдық бағдарламалар ұсынылса, қазіргі таңда қаржыландырудың кемуіне байланысты бір жылдық негізгі курс ғана бар. CASM-де жаңа технологиялармен жабдықталған арнайы жазба студиясы, оқу және жаттығу бөлмелері, би бөлмесі, пернетақталар жиынтығы және компьютерлік сыныптар бар. Атақты түлектерінің қатарында Coloured Stone, No Fixed Address, Kuckles және Us Mob топтары, сондай-ақ музыканттар Заахарияха Филдинг (Electric Fields дуэтінен), Элли Лавгров, Натан Мэй, Тилли Тила Томас және Сими Вуата бар. 1997 жылы мемлекеттік және федералды үкіметтер Абориген өнер орталығын (ACPA) құрды, ол аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының музыкасы мен таланттарын барлық стильдер мен жанрларда – дәстүрліден заманауиға дейін сақтау және дамытуға бағытталған элиталық ұлттық институт болып табылады.