Кіріспе

1922 жылғы Луиджи Пиранделлоның пьесасы. «Аузында гүл бар адам» (lwɔːmo dal ˈfjoːre im ˈbokka) – итальян драматургы Луиджи Пиранделлоның 1922 жылғы пьесасы. Бұл пьеса 1930 жылы Ұлыбританияда теледрама ретінде алғаш рет қойылғандығымен ерекше аталады, оны Британдық радио хабар тарату корпорациясы тәжірибелік хабарларын тарату барысында көрсеткен.

Сюжет

Пьеса – 1923 жылғы «La Morte Adosso» повесінен алынған бір актілік «диалог». Диалог түнгі уақытта барда, эпителиомадан (il fiore in bocca) өліп бара жатқан бір адам мен пойызды қалып қойған тыныш бизнесмен арасында өтеді. Яғни, қалған аз уақытын толыққанды өмір сүретін адам мен бос уақытын бекерге жұмсайтын, таңғы пойызды күтіп, күнделікті шатасуларға ден қойып, бай адам арасында. Өлімді сезінген адам үшін – Пиранделлоның сөзін келтірсек – сәттің ерекшелігі, ал күнделікті шаруалары мен ұсақ міндеттеріне батып кеткен адам үшін оның қалыптылығы, басты кейіпкердің үлкен монологында көрінетін диалектиканың екі полюсін белгілейді. Ол жер бетіндегі соңғы сезімдерін ашық талдайды, күнделікті өмірдің көріністерін, күнделіктіліктің ұсақ-түйектерін еске алады, олар одан қайтымсыз кетіп барады және осы себепті тіпті ең қарапайым оқиғалардың да естеліктері құнды болады. Жалғыздықтың салтанатты сәтінде ол өзін тастап кететін өмір мен өлім туралы күтпеген түсініктерге ие болғандай көрінеді. Өкініш немесе қайратсыздық сезіміне бой алдырмай, ол өзінің қайталанбас тәжірибесін аяқтап бара жатқандығының қайғылы қуанышын сезінеді, бұл оған басқалардың беймәлім өмірін бақылауға мүмкіндік береді, оның мәнін ұғыну үшін.

1930 жылғы теледидар нұсқасы

Би-би-си өткен жылдан бері Джон Логи Бейрдтің 30 жолдық алғашқы теледидар технологиясымен тәжірибе жүргізіп келді, Бейрдтің өз үй-жайларынан және Савой Хиллдегі радио штаб-пәтерінен сынақ хабарларын таратып жатты. 1930 жылдың жазында жаңа сынақ ретінде драма қойылым қоюға шешім қабылданды, ал «Аузында гүл бар адам» оның ұзақтығы шамамен жарты сағаттық, актерлік құрамы үш тұлғадан ғана тұратындығы және шектеулі орынға ие болғандықтан таңдалып алынды. Қойылым 14 шілде күні Бейрд компаниясының штаб-пәтерінде, Лондондағы 133 Лонг-Экрде тікелей эфирде көрсетілді. Эрл Грей «Адам», Глэдис Янг «Әйел» және Лайонел Миллард «Тұтынушы» рөлдерін сомдады. ББС радио драмасының сол кездегі басшысы Вал Гилгуд режиссерлік етті, ал Лэнс Сивекинг продюсерлік жасады. Суретші – К.Р. Невинсон. Жалпы, сәтті тәжірибе деп есептелген бұл қойылымды сол кездегі премьер-министр Рамзи Макдональд отбасымен бірге 10 Даунинг-стриттегі ресми резиденциясынан тамашалады. Бейрд екі ай бұрын осы жерге өзінің «телевизор» прототипін орнатқан, соның арқасында Макдональд өзі мен ББС үнемі таратып тұратын сынақ хабарларын көре алды.

1967 жылғы қайта құру

1930 жылғы қойылым тікелей эфирде көрсетілгендіктен, мұрағатта оның ешқандай жазбасы сақталмаған. Дегенмен, 1967 жылы Манчестердегі Granada Television телеарнасында жұмыс істейтін техник Билл Эллиотт, өзі жасаған 30 жолдық Baird теледидарының бірінің көшірмесін пайдаланып, пьесаның бір бөлігін қайта жасауға бел буды, ол бірден камера да, монитор да қызметін атқарды. 30 жолдық сигнал Эллиотқа қойылымды стерео аудиотаспаға жазуға мүмкіндік берді, бұл оны кейінгі ұрпаққа жеткізуге мүмкіндік жасады. Эллиот пьесаны толығымен қайта жасамаса да, рөлдерде жаңадан бастаған студенттерді пайдаланғанмен, ол түпкілікті өндірістің продюсері Лэнс Сивекингтің қатысуын қамтамасыз етті. Сивекинг мүмкіндігінше шынайы болу үшін қайтадан өндіріске оралды, сонымен қатар ол пьесада қолданылған түпнұсқа суреттерді және 1930 жылы музыканы орындаған 78 айналымдық граммофонды қайта пайдаланды. 1967 жылғы қойылым Эллиоттың қолында сақталды, ал оның шағын бөлігі 1985 жылғы Granada телеарнасының «Телевизия» деректік фильмінде көрсетілді.

2007 жылғы опера

2007 жылдың ақпан айында Брюссель қаласындағы Де Мунт опера театрында пьеса негізінде опера тұсаукесері болды. Композиторы – Люк Брейвейс.