Мәскеудің жер асты Неглинная өзенінің тарихы

Кіріспе

Неглинная, Неглинка, Неглинна, Неглимна (Неглинка, Неглинна, Неглимна) – Мәскеудің орталық бөлігіндегі 7,5 шақырымдық жер асты өзені және Мәскеу өзенінің саласы. Өзен Самотехная көшесі, Цветной бульвары, Неглинная көшесі, Александр бағы және Зарядье астындағы туннельдер арқылы ағады. Неглинная екі жеке туннель арқылы – Үлкен Тасты көпір мен Үлкен Мәскеу көпірінің жанынан Мәскеу өзеніне құяды.

Тарих

Өзен табиғи күйінде Мәскеудің солтүстік бөлігінен оңтүстікке қарай қаланың ортасынан ашық ағып өткен. Кремль Неглинная өзенінің шығысындағы төбеде салынды, өзен қазба ретінде пайдаланылды. Қамал шетелдік шабуылдарды тоқтатпады, бірақ Кремльдің батысындағы аумақтардың дамуын баяулатты; бастапқыда қала шығысқа қарай, Қызыл алаң мен Китаи-городқа қарай өсті. Мәскеуліктер батыс жағына қоныстанғанда, Неглинная маңындағы жерлер жиі су тасқынынан бос тұрды. Мәскеуліктер бірнеше бөгеттер салып, өрт сөндіруге, су диірмендеріне, балқытқыштарға, шеберханаларға және қоғамдық моншаларға арналған алты байланысқан тоған құрды (Мәскеудегі ең танымал екі қоғамдық монша, 1890 жылдары салынған Орталық және Сандуновские, әлі де Неглинная көшесінде орналасқан). Неглинная өзенінің үстінде төрт көпір болған: Воскресенский көпірі (оның фрагменттері 1994 жылғы қазба жұмыстары кезінде табылған), үш қанатты Кузнецкий көпірі, Троицкий көпірі және Петровский көпірі (соңғысының қалдықтары Малый театрының реконструкциясы кезінде ашылды). 1775 жылы ұсынылған Неглинная өзенін қайта құру жоспарлары 1792 жылы іске асырылды. Неглиннаяға параллель жаңа тас канал салынды, оның ені 2,13 метр болды; суды каналға бұрғаннан кейін, құрылысшылар ескі өзен төсенішін топырақпен толтырды. Мәскеудегі өрттен кейін (1812) канал соншалықты ластанған еді, қала оны тазартып, қабырғалы күмбезбен жауып, бірінші Неглинная туннелін (1817-1819) құрды, ол қазіргі Неглинная көшесі мен Театр алаңының негізін қалады. Қалалық кәріз жүйесі орталықтандырылмағанша (1887), туннель кәріз ретінде де пайдаланылып, қалдықтарды Москва өзеніне төгіп тастады. Бірінші реконструкция (1910-1914) туннельдің бір бөлігін үлкен құбырмен алмастырды, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс салдарынан тоқтап қалды. Бұл жаңа құбыр инженер Шекотовтың жобасы бойынша салынған (Шекотов туннелі), ол кез келген стандартқа сай келіп, толық аяқталғанда жеткілікті болар еді. Алайда, ескі құбырдың тар қимасы судың көлемін қабылдай алмады, әсіресе су тасқыны мен көктемгі су көтерілісі кезінде, орталық көшелерді су басты; ең соңғы апатты су тасқындары 1965 жылы (екі рет) және 1973 жылы (де тағы екі рет) болды. 1966 жылы қала Неглинная өзені үшін екінші арна салды (ұзындығы: 1 км, ені: 4 м), Зарядье астынан өтетін жолды жасады. 1974-1989 жылдары, 1973 жылғы су тасқынынан кейін, қала Дурова көшесінен Метрополь қонақ үйіне дейін (туннель екі тармаққа бөлінетін жерде) 4 км жаңа туннель салды, оның биіктігі 3,47 м, ені 4,90 м болды. Ескі туннель құбырлар мен кабельдер өткізуге пайдаланылды. Манежная алаңындағы қазіргі көлдер (1996) Неглинная өзені емес, оның имитациясы. Нағыз өзен тым тереңде жатыр, оны дұрыс көрсету мүмкін емес. Аймақ Зураб Церетелидің жобалаған орыс халық ертегілерінен алынған сюжеттерге арналған кішкентай мүсіндермен безендірілген.

The river in its natural state used to flow openly from the northern parts of Moscow to the south across the very centre of the city. The Kremlin was built on a hill east of the Neglinnaya, using the river as a moat. The moat did not stop foreign invasions but slowed development of territories west of the Kremlin; initially, the city grew eastward, into Red Square and Kitay gorod. When Muscovites began settling on the western side, territories around the Neglinnaya remained vacant due to frequent flooding. Muscovites constructed a number of dams, creating a chain of six interconnected ponds, used for firefighting, with watermills, forges, workshops and public baths (Moscow's two best known public baths, Central and Sandunоvskie, built in 1890s, are still located on Neglinnaya Street). There were four bridges across the Neglinnaya River: Voskresensky Bridge (its fragments unearthed during a 1994 excavation), three span Kuznetsky Bridge, Trinity Bridge and Petrovsky Bridge (the remains of the last were discovered during the reconstruction of the Maly Theatre). The first plans to rebuild the Neglinnaya River, presented in 1775, materialized in 1792. A new masonry canal, one sazhen (2.13 m) wide, was laid parallel to the Neglinnaya; after diverting water into the channel, builders filled the old river bed with earth. After the Fire of Moscow (1812), the canal was so polluted that the city cleared it and covered with a masonry vault, creating the first Neglinnaya Tunnel (1817 1819), which also formed present day Neglinnaya Street and Theatre Square. Before centralised city sewage (1887), the tunnel doubled as a sewer, dumping the refuse into the Moskva River. The first reconstruction (1910—1914) replaced part of the tunnel with a larger pipe, but was terminated by World War I. This new pipe, designed by engineer Schekotov (Schekotov Tunnel), was adequate by any standard, and could suffice, if completed in full length. Narrow cross section of old pipe, however, could not accommodate the volume of water, especially during high water and freshets, flooding central streets; the most recent catastrophic floods occurred in 1965 (twice) and 1973 (also twice). In 1966, the city built a second arm for the Neglinnaya River (length: 1 km, width: 4 m), cutting the path under Zaryadye. In 1974–1989, after the 1973 flood, the city built a completely new 4 km tunnel, 3.47 m high and 4.90 m wide, from Durova Street to Metropol Hotel (where the tunnel forks into two branches). The old tunnel was reused as a pipe and cable conduit. Present day ponds on Manezhnaya Square (1996) are not the Neglinnaya River but an imitation. The real river runs too deep to be properly displayed. The area is dotted with diminutive statues on subjects taken from Russian fables designed by Zurab Tsereteli.