Переяслав: Тарих және мәдениеттер қаласы

Кіріспе

Переяслав – Украинаның орталық бөлігіндегі Киев облысы Борисполь ауданындағы тарихи қала. Ол Альта және Трубиж өзендерінің құсылған жеріне жақын, Киевтің оңтүстік-шығысында орналасқан. Орта ғасырларда маңызды аймақтық билік орталықтарының бірі болған және князьдіктің астанасы қызметін атқарған. Переяслав Украинаның қалалық әкімшілік бірлестіктерінің бірі – Переяслав қалалық әкімшілік бірлестігінің бас кеңсесі орналасқан қала. Оның халқы шамамен ... адамды құрайды.

20-дан астам мұражайға ие болған Переяслав көбінесе "тірі мұражай" деп сипатталады және Ұлттық тарихи-этнографиялық қорық мәртебесіне ие.

Перейслав-Русский қаласы

1152 жылы Юрий Долгорукий Киев Русінің солтүстік-шығысында Переславль Залесский қаласын негіздеді. Екі қаланы шатастырмау үшін Переяслав 12-13 ғасырларда кейде Переяслав Руский деп аталды. Ол сондай-ақ Переяслав Оңтүстік (Переяслав Южный) деп те белгілі.

Киев Русі

Перейслав Украина тарихында маңызды рөл атқарды. Ол алғаш рет 911 жылғы Византия империясымен жасалған шартта еске алынған.

Яһуди қауымы

Переяславтағы еврей қауымы туралы алғашқы мәлімет 1620 жылға дейін барады, осы кезде қала тұрғындары патша Сигизмундқа Переяславтағы еврейлердің санының және ықпалының артуына шағымданған. Еврейлерге сыра қайнату, сыра үйлерін және дистилляциялау құрылыстарын ұстауға рұқсат бермеу, сондай-ақ олардың егіншілікпен айналысуына тыйым салған патша комиссарларына еврейлердің басқа құқықтарын қарастыруды бұйырды. Үш жылдан кейін келісімге қол қойылып, еврейлерге қала тұрғындарының барлық құқықтары мен бостандықтары берілді. Бұл келісімді патша Сигизмунд бекітті. Переяслав еврейлері Хмельницкий көтерілісінің алғашқы кезеңінде қаза тапқандардың арасында болды. Шежіреші Натан Ганновер былай деп жазады: «Переяслав, Барышевка, Пирятин, Борисполь, Любны, Лохвица және айналасындағы қауымдар сияқты, шайқас орнына жақын орналасқан және қашуға мүмкіндік таппаған қасиетті қауымдар түрлі қатыгез және қорқынышты қырғындарда шейіт болды» («Евен мецула», 94-бет). Тағы бір шежіреші, Шебржещиналық раввин Мейр, егжей-тегжейлі оқиға келтіреді: «Переяславтың қасиетті қауымы бірнеше рет ащылық тостағанынан ішкен; алаңдаған еврейлер Борисовканың қасиетті қауымына (ескерту: мүмкін Барышевка) қашып кетті. Бірақ көтерілісшілер сонда да келіп, көптеген еврейлерді, тіпті нәрестелерді де өлтірді. Жергілікті еврей емес тұрғындар аман қалғандарға көмектесіп, оларды Переяславқа қайтарды, онда олар көтерілісшілерден қорқып, өз үйлерінде тұтқын сияқты қамауда қалды. Олар таңертең не болатынын, ал кешкен күн немен аяқталады деп білмейтін. Белгілі идиш жазушысы Шолом Алейхем 1859 жылы Переяславта дүниеге келді. Ол балалық шағын Вороньков қаласында өткізді, бірақ отбасы кедейленіп қалған кезде Переяславқа оралды, онда 1876 жылға дейін орыс гимназиясында оқыды. 1879 жылы ол бірнеше жылға тағы да Переяславқа оралды. Қала оның өмірбаяндық прозасында егжей-тегжейлі сипатталған. Қаланың этнографиялық қорығында оған арналған мұражай бар. Қосымша мәліметтер: 1654 жылғы Переяслав кеңесінен кейін Переяслав еврей қауымының қалдықтары Ресейдің қамқорлығына ие болды. Сол жағалаудағы еврейлерге өз үйлерінде қалуға рұқсат берілді, бірақ Переяслав қала тұрғындары 1620 жылғы заңды патша Алексей Михайловичке ұсынды, ол патшаның бекітуімен еврейлердің құқықтарын шектеді. Переяслав еврейлері туралы мәліметтер 1654 жылдан бастап жоғалып кетті. 18 ғасырдың соңында жаңа қауым құрылды. 1801 жылғы салық тізімдеріне сәйкес, 5 христиан саудагері, еврей саудагерлері жоқ; 844 христиан және 66 еврей қала тұрғыны болды. 1847 жылғы тексеруге сәйкес, ауданда тек бір «Переяславское» еврей қауымы болды, оның құрамында 1519 адам болды. 1897 жылғы санақ бойынша округте 185 000 тұрғын болды, олардың ішінде 9 857 еврей, ал Переяславта 14 614 тұрғын, оның ішінде 5 754 еврей болды. 1910 жылы Переяславта үш еврей мектебі жұмыс істеді: бірінші сыныпты ер балалар мектебі, жеке ер балалар мектебі және Талмуд Тора. 19 ғасырдың соңында синагог салынды, ол соғыстан аман қалды және бүгінге дейін сақталған – ол Б. Хмельницкий атындағы тоқыма өнімдері зауыдына айналдырылды. 1881 жылдың 30 маусымы мен 2 шілдесі аралығында Переяславта еврейлерге қарсы погром болды. Құрбан болғандардың арасында Киевтегі погромнан кейін мұнда қашып келген еврейлер де болды. Переяславтан бастап, тәртіпсіздіктер айналасындағы аймақтарға тарады. 1919 жылдың маусымында атаман Зеленый Переяславта погром ұйымдастырды, нәтижесінде 20 адам қаза тапты. 1921 жылы Переяславта еврейлердің «өздігінен қорғану» ұйымы құрылды. 1926 жылы еврей қауымы қуғын-сүргінге қарамастан өркендеп, Переяславта 3590 еврей тұрды. Осы кезде 8 оқу үйі (батей мидраш), 3 түрлі еврей мектебі және 26 касапхана болды.

The first mention of the Jewish community of Pereiaslav dates to 1620, when the townspeople complained to King Sigismund of the growing number and influence of Jews in Pereiaslav. Denying Jews the right to keep breweries, malt houses and distilleries, having already prohibited them to engage in farming, the King ordered his commissioners to consider the other rights of Jews. Three years later, an agreement was signed allowing the Jews to enjoy all of the rights and liberties of urban citizens. This agreement was confirmed by King Sigismund. Pereiaslav Jews were among the first to be killed during the first Khmelnytskyi uprising. Chronicler Nathan Hannover writes: "And a lot of holy communities, based not far from the place of battle and unable to flee, like the holy communities of Pereiaslav, Baryshivka, Pyryatin, Borispil, Lubny, Lokhvitsa and the surrounding communities, died as martyrs of various cruel and heinous kinds of slaughter " («Yeven metsula», p. 94). Another chronicler, Rabbi Meir of Schebrzheschina, provides a detailed story: «The sacred community of Pereiaslav had drunk from the cup of bitterness several times; perplexed Jews fled to the sacred community of Borisovka (NB. probably Baryshivka). But the rebels also came there and slaughtered many Jews including infants. The local non Jews pitied those who survived and brought them back to Pereiaslav, where they remained locked up like prisoners in their homes, because they were afraid to be seen by the rebels. At night they did not know what the morning would bring, and in the morning what the evening promised». Famous Yiddish author Sholom Aleichem was born in Pereiaslav in 1859. He spent his childhood in the town of Voronkiv, but when the family became impoverished he returned to Pereiaslav, where he studied at the Russian gymnasium until 1876. In 1879 he again returned to Pereiaslav for several years. The town is described in detail in his autobiographical prose. In the town's 'ethnographic reserve', there is a museum dedicated to him. Additional Comments: After the 1654 Pereiaslav Council, the remnants of the Pereiaslav Jewish community became patronized by Russia. The left bank Jews were allowed to stay in their homes, but the townspeople of Pereiaslav presented to Tsar Alexei Mikhailovich the law of 1620 limiting the rights of Jews, which was confirmed by the Tsar. Information about Pereiaslav Jews disappears from the same year 1654. A new community developed during the late 18th century. According to the tax books of 1801, there were 5 Christian merchants, no Jewish merchants; 844 Christian townspeople and 66 Jewish townspeople. According to the audit of 1847 there was only one "Pereiaslavskoe' Jewish community in the district, consisting of 1,519 people. According to the census of 1897, there were 185,000 inhabitants in the district, among them 9,857 Jews, including in Pereiaslav 14,614 residents, of whom 5,754 were Jews. In 1910, three Jewish schools operated in Pereiaslav: first grade primary boys school, a private boys school, and a Talmud Torah. At the end of the 19th century, the synagogue was built, it survived the war and has preserved until now – the factory of woven products named after B. Khmelnitsky is operating there. On 30 June – 2 July 1881 there was a pogrom against the Jews in Pereiaslav. Among the victims were Jews who had fled here after the Kyiv pogrom. From Pereiaslav, the unrest spread to the surrounding areas. In June 1919, Ataman Zeleniy arranged a pogrom in Pereiaslav and 20 people were killed. By 1921, a Jewish 'self defense' organisation had been founded in Pereiaslav. In 1926, the Jewish community was flourishing despite the persecution and there were 3,590 Jews in Pereiaslav. At this time, there were 8 houses of study (batei midrash), 3 different Jewish schools, and 26 kosher butchers.