Кіріспе

Фин-швед этнологы, педагог және филолог Маттиас Александр Кастрен (2 желтоқсан 1813 – 7 мамыр 1852) – урал тілдерін зерттеудегі пионер, фин-швед этнологы және филологы. Ол Хельсинки университетінде педагог, автор және тіл білімі маманы болды. Кастрен Солтүстік Еуразия халықтарының тіл білімі және этнографиясы саласындағы зерттеулерімен белгілі.

Ерте өмір

Кастрен Солтүстік Финляндиядағы Тервола қаласында дүниеге келді. Оның әкесі, Кристиан Кастрен, Рованиемидегі приход пастыры және викарий, 1825 жылы қайтыс болды. Кастрен өзінің ағасы Маттиас Кастреннің қамқорлығына өтті. Он екі жасында Оулу қаласындағы мектепке жіберілді. 1828 жылы Хельсинкидегі Александр университетіне (қазіргі Хельсинки университеті) түсіп, бастапқыда шіркеуге кіру ниетімен грек және еврей тілдерін зерттеді. Бірақ оның қызығушылығы тез фин тіліне ауысты және оқуын аяқтамас бұрын фин мифологиясы туралы еңбектің негізін қалады. 1836 жылы бакалавр, ал 1839 жылы магистр дәрежесін алды.

Тілдік оқиғалар

Туысқан тайпалардың әлі жазылмаған тілдерін жеке зерттеу қажеттілігі көп ұзамай анық болды. 1838 жылы ол медициналық оқудан бірге оқыған досы, доктор Эрстрёммен бірге Лапландияға сапар жасады. Бұл Кастреннің фин тілі мен бірнеше басқа тілдердің туыстығын зерттеу үшін жасаған алғашқы сапары болды. Осыдан кейін 1840 жылы Хельсинки университетінде фин және норвег тілдерінің доценті болып тағайындалды. Келесі жылы ол Финляндия әдеби қоғамының қаржысымен Карелияға сапар шекті. 1841 жылы фин филологы Элиас Лёнротпен бірге үшінші сапарға шықты, ол ақырында Оралдан асып, Обдорскіге дейін жетіп, үш жылға созылды. Осы соңғы экспедицияға аттанғанға дейін ол фин эпосы «Калеваланың» швед тіліне аудармасын жариялаған еді. Отанына оралғаннан кейін ол әлемге өзінің (1844) және (1845) еңбектерін ұсынды. Соңғы сапарынан туған аурудан жазылғаннан кейін ғана Санкт-Петербург академиясы мен Александр университетінің қолдауымен Сібірдің жергілікті халықтарын зерттеуге кірісті, бұл бұрынғы білімге үлкен үлес болды, бірақ ержүрек зерттеушінің денсаулығына ауыр соққы тигізді. Оның жинаған материалдарының алғашқы нәтижелері 1849 жылы Санкт-Петербургте «Versuch einer ostjakischen Sprachlehre» (1858) түрінде жарық көрді. 1850 жылы ол трактат жариялады және Хельсинки университетінде фин тілі мен әдебиеті кафедрасының профессоры болып тағайындалды. Келесі жылы ол университет ректоры қызметіне көтерілді. Ол 1852 жылы 38 жасында қайтыс болғанға дейін өзінің басты жұмысы деп есептейтін самоид тілдерінің грамматикасын жазумен айналысып жүрді.

Жеке өмір

1850 жылы ол Ловиза Наталья Тенгстремге (1830–1881) үйленді, оның әкесі Йохан Якоб Тенгстрем (1787–1858) Александр университетінде теориялық және практикалық философия профессоры болды. Олар газет баспашысы және сайланған шенеунік Кастрен, Роберттің (1851–1883) ата-анасы болды.

Өлгеннен кейін жарық көрген еңбектері

Оның жинақталған шығармаларының бес томы 1852 жылдан 1858 жылға дейін жарық көрді, олардың ішінде сәйкесінше (1) 1838-1844 жылдардағы естеліктер; (2) 1845-1849 жылдардағы саяхаттар мен хаттар; (3) фин мифологиясы бойынша лекциялар; (4) Алтай халықтары туралы этнологиялық лекциялар; және (5) кішкентай мақалалар мен академиялық диссертациялар кірді. Неміс тіліне аудармасын Антон Шифнер жариялады, сондай-ақ Санкт-Петербург академиясы оған қолжазбаларын редакциялауды тапсырды, олар Хельсинки университетіне қалдырылған және кейіннен жарияланған болатын.

М. А. Кастрен қоғамы

М. А. Кастрен қоғамы 1990 жылдың 22 қаңтарында Хельсинкиде құрылды. Қоғам финдер мен өзге урал тілдерінде сөйлейтін халықтар арасында байланыс жасайды және диалогты дамытады, сондай-ақ урал тілдеріндегі әдебиеттерді жариялауға көмектеседі.

Негізгі көз

Матиас Кастрен 375 гуманитарлық мамандықта 01.03.2015, Хельсинки университетінің гуманитарлық факультеті.