Кіріспе

HAL HJT 36 Ситара (Ситара: "Жұлдыз") – Үндістан Әуе Күштері мен Теңіз-Әскери Флоты үшін Ұшақ Зерттеу және Жобалау Орталығы (ARDC) жасаған және Хиндустан Аэронавтика Лимитед (HAL) компаниясы құрастырған, субдыбыстық аралық реактивтік оқу-жаттығу ұшағы. HJT 36 екі күштің 2-кезеңдік оқу-жаттығу ұшағы ретінде HAL HJT 16 Киран ұшағының орнын алмастырады. Ситара – төмен бұрышты қанаттары, тізбектелген кабинасы және қозғалтқыштарының екі жағында орналасқан кішкентай ауа түсіру тесіктері бар дәстүрлі реактивтік оқу-жаттығу ұшағы. 2010 жылы шектеулі сериялық өндіріске кірді, бірақ Үндістан Әуе Күштерінің ресми өкілдерінің мәлімдемесіне сәйкес, айналу сынағымен байланысты технологиялық мәселелерге байланысты қызметке жарамсыз деп танылды (2017 жылғы наурыз айынан бастап). Бұл мәселе 2022 жылғы қаңтарда жүргізілген сынақтар кезінде ғана шешілді. 2019 жылғы сәуірде Ситара үш жылдан кейін алғаш рет айналу қасиеттерін түзету мақсатында модификацияланған фюзеляжбен ұшты.

Жобалау және әзірлеу

HAL 1997 жылы орташа сатыдағы жаттығу ұшағының жобалау жұмыстарын бастады. Концепция 1968 жылы пайда болған HAL-дың бұрынғы HJT 16 Kiran жаттығу ұшағының ізбасары ретінде әзірленді. 1999 жылы Үндістан Әуе Күштерінің қарауынан кейін, Үндістан Үкіметі HAL-ға екі IJT ұшағының прототипін әзірлеу, сынау және сертификаттау бойынша келісім-шарт берді. HJT 36 жеңіл қорытпалар мен композиттік материалдарды қолданады, 18 градусқа дейін алдыңғы жиегі иілген және 9,8 метр қанат көлденеңі бар дәстүрлі төмен қанатты конструкцияға ие. Ол гидравликалық түрде жиырылатын үш дөңгелекті шассиге ие. Бір дөңгелекті бас тіреуі ішке қарай, ал екі дөңгелекті алдыңғы тіреуі алға қарай жиырылады. Ұшақтың ауыстырылатын бөліктерінің шамамен төрттен бірі HAL Tejas жаттығу ұшағының нұсқасымен ортақ. Кабинада HJT 36 дәстүрлі екі орынды конфигурацияға ие, оқушы ұшқыш алдында, ал нұсқаушы артқы орындықта отырады. Бір бөліктен жасалған кабинаның шатыры екі ұшқышқа да толық көру мүмкіндігін береді. Прототип ұшақта Zvezda K 26LT жеңіл салмақты "Zero Zero" катапульдік креслолары қолданылды. Бірақ, бұрынғыларының бағасы өскендіктен, олар Martin Baker Mk.16 IN16S креслоларымен алмастырылуы мүмкін. Ұшқыштар дәстүрлі және қолмен басқарылатын ұшу органдарына ие. Барлық өндірістік модельдер Әуе Күштерінің 2005 жылғы әуе штабы талаптарына сәйкес, шамамен 16,9 кН итеру күшіне ие, қуатты NPO Saturn AL 55I қозғалтқышын пайдаланады.

2000 жылдар

HJT 36-ның бірінші және екінші прототиптері, PT 1 және PT 2 деп белгіленген, 2003 жылдың 7 наурызында және 2004 жылдың наурызында ұшты. Бағдарлама кейін әуе күштері SNECMA Turbomeca Larzac қозғалтқышын, 14,1 кН итермелеу күшімен, жеткіліксіз деп бағалағандықтан кешіктірілді. Оған жауап ретінде, 2005 жылдың тамызында HAL 16,9 кН итермелеу күшіне ие NPO Saturn AL 55I қозғалтқышымен SNECMA қозғалтқышын ауыстыру туралы келісімге келді. Келісім сонымен қатар HAL компаниясына Индияда қозғалтқышты лицензия бойынша өндіруге мүмкіндік берді. NPO Saturn қозғалтқышын жеткізудегі 2 жылдық кешігу, сондай-ақ 2007 жылдың ақпан айында және 2009 жылдың ақпан айында орын алған екі апат, әрбір прототиптің ұшуын тоқтатты, олар жөндеуге және тергеуге жіберілді. Бірінші AL 55I қозғалтқышы Ресейден 2008 жылдың 28 желтоқсанында, міндеттеме берілгеннен 2 жыл кейін алынып, PT 1-ге орнатылды. Жердегі сынақтан кейін, жаңа қозғалтқышпен ұшу сынақтары 2009 жылдың 9 мамырында басталды.

2010 жыл

Ұшақтарды одан әрі жетілдіру және кең ауқымды сынақтардан өткен соң, Үндістан Әуе күштері 73 ұшаққа тапсырыс берді. 280-нен астам сынақ ұшудан кейін, 2009 жылы әуе күштеріне жеткізілетін алғашқы 12 ұшақтың шектеулі сериялық өндірісі басталды. Шектеулі сериядағы ұшақтың алғашқы ұшу сынағы 2010 жылдың қаңтарында жүргізілді, ал бастапқы жедел қабілеттілігі 2011 жылдың шілдесіне дейін күтілді. Әуе күштерінің тапсырысы 200-ден астам ұшаққа дейін өсуі күтілуде.

2012 жыл

2012 жылдың 27 шілдесінде үшінші прототипте алғашқы қозғалтқыш сынағы орындалды.

2013 жыл

2013 жылдың желтоқсан айында HAL компаниясы Sitara сертификатталуға "кейбір апталар" қалғанын мәлімдеді.

2014 жыл

2014 жылдың 19 ақпанында Үндістанның Қорғаныс министрлігі IJT-нің дамуы сертификаттаудың соңғы кезеңінде екенін мәлімдеді, сонымен қатар 800-ден астам сынақ ұшулары жүргізілді. Теңіз деңгейіндегі сынақтар, түнгі ұшу сынақтары, жоғары биіктіктегі сынақтар, қару-жарақ және жанармай бактарын тастау сынақтары сәтті аяқталды. Ақырғы операциялық келісім алу үшін ұңғыманың сипаттамаларын жақсарту және айналу сынақтарын жүргізу қажет. Ұңғыма сипаттамалары жақсарған соң айналу сынақтары басталады. Барлық күш-жігер 2014 жылдың желтоқсанына дейін толыққанды жұмыс істеуге қол жеткізуге бағытталды. Ұшақтың өндірісі дереу басталмақ. Дегенмен, HAL ұшақтың "ішкі асимметриясын" жою үшін толық қайта жобалағанша, сынақтар жүргізілмейді. BAE Systems компаниясымен құйрық бөлігіне қатысты кейбір жобалық өзгерістер туралы кеңес алынды. Содан кейін жоба математикалық есептеулерге және жел тоннеліндегі сынақтарға жіберілді. Өзгертілген ұшақтың 2015 жылдың қыркүйегіне дейін айналу сынақтарын аяқтауы және Үндістан Әуе Күштері үшін 85 ұшақтың өндірісін бастауы күтілуде.

2017 жыл

2017 жылдың наурызында Jane's басылымы HJT 36 ұшағының сындырғыш жағдайлардағы және айналу кезіндегі "шешілмейтін" мәселелеріне байланысты, оның Үндістан Әуе Күштері ұшқыштары үшін аралық жаттығу ұшағы ретінде пайдалануға дайын емес екенін хабарлады.

2022 жыл

6 қаңтарда IJT сол және оң жаққа қатысты алты толық айналым жасау қабілетін сәтті көрсетті.