Кіріспе

Аяқ киім түрі, Спотсильвания сотының шайқасында пайда болған.

Мүл (Mule) – аяқтың өкшесін жауып тұрмайтын, артық белдеуі жоқ аяқ киім. Мүлдің тарихы ежелгі Римге дейін барып жетеді, бірақ 16 ғасырға дейін Еуропада кеңінен таралмады. Онда мүлдер жатын бөлмесінде киілетін тапочкалар еді, көшеде киюге болмайтын. Ғасырлар бойы мүлдердің стилі мен мақсаты өзгеріп, енді тек жатын бөлмесінде ғана емес, кез келген уақытта, кез келген жағдайда киіледі. Батыс үлгілерінен бөлек, мүлдер Түркия және Египет сияқты елдердің мәдениеттерінен де тараған, сонымен қатар танымал суреттерде және мәшһүр тұлғалардың аяқ киімдерінде де кездеседі.

Атауы

Енглiш тiлiндегi "мюль" деген сөз француз тiлiнен келген, ол 1556 жылдан берi әйелдердiң ашық өкшелi табандарына қолданылып келеді. Орта ғасырлық латынша "mule" (MOOlay) – жалпы түрде аяқ киiмдерiн бiлдiретiн "mulae" сөзiнiң көпше түрі. "Муллюс" арнайы сенаторлық аяқ киiмiн (calceus senatorius) немесе Римнiң патриций классiна тән ескi аяқ киiмiн (calceus patricius) дұрыс атады ма, жоқ па деген мәселеде көп дау бар, себебi екеуi де боялған болуы мүмкiн, уақыт өте өзгерген болуы мүмкiн, ал римдiк түстер, әсiресе Тир қызғылт түсiмен боялған заттар, көптеген түрлi реңктердi қамтиды. (Балықтың аты грекше "мелас" (μέλας) сөзiмен байланысты, ол көбiнесе қара түстi бiлдiредi.)

Тарих

16-19 ғасырлардағы "мюль" – бұл жатын бөлмесі немесе будоирде ішкі киім ретінде тағылатын, бірақ сыртқа шығармайтын аяқ киім. Сәйкесінше, мюльдер көбінесе халатпен киіліп, әдетте олармен үйлесімді, бірдей жайлы болып келген. Алғашқы мюльдерде ерекше көзге түсетін белгілер болмаған. Бұл аяқ киімнің қызықты тарихы бар: 1694 жылы әйгілі әдемі әйел, Контесс д’Олонн шіркеуге жұмсақ қызыл мюльдер киіп келді – ол өте әсем безендірілген юбкасының астынан батыл түрде көрінді, бұл стильге жол ашты. Мюльдер 15 ғасырдан бері қазіргі күнге дейін киіліп келеді, бірақ олардың танымалдылығы әрқашан бірдей болған жоқ. 1700 жылдардың басында олар ерлер мен әйелдер үшін әдеттегі үй ішіндегі аяқ киім болды. 1720 жылдардан ғасыр соңына дейін мюльдер ең танымал үй ішіндегі шұлықтарға айналды. 1790 жылдардың соңынан сақталған сән үлгілерінде әйелдердің мюльдер кигені бейнеленген, бірақ сол кездегі кең юбкалардың ұзындығынан олар көрінбейді. Демек, 1700 жылдардың соңында мюльдер танымал болды, бірақ олар көзге түспеді. 1800 жылдардың басында мюльдер сәннен шықты. 1800 жылдардың ортасынан бастап олар қайтадан танымал болды. "Ballin' The Jack" деп аталатын, сондай-ақ Spring o Lator мюлі, Герберт Левин компаниясына тиесілі, оның табандағы эластикалық жолақ, аяқтың алғы бөлігінен аркаға дейін созылып, шынжырлардың болмауына қарамастан, киімнің ішінде кигенде аяқ киімді сенімді ұстауға мүмкіндік берді. 1950 және 1960 жылдардың көп бөлігінде көптеген аяқ киім дизайнерлері Герберт Левиннің Spring o Lator технологиясын өз аяқ киім коллекцияларында пайдаланды. 20 ғасырдың соңында мюльдер қайтадан сәнге оралды, өйткені олар заманауи трендтерді қабылдады. Олар әсіресе 1990 жылдардың соңында жоғары сән әлемінде танымал болды, себебі элиталық дизайнерлер мюльдерге өзіндік стиль қосты. 21 ғасыр мюль трендін қабылдады да, қабылдамады да. Соңғы кезде Elle журналы мюльдерді 2017 жылдың аяқ киімі деп атады.

Стильдер

Мульдердің стилі уақыт өте келе өзгерді. XV ғасырда Венециядан келген мульдерлер биік табанды және шопинге ұқсас болды. Олардың саусақтарының пішіні әртүрлі: дөңгелек, шаршы және тікбұрышты. Өкше биіктігі де шектелмеген еді. Өкшелер 1 5/8 дюймнен 2 ½ дюймға дейін ауысып отырды. 1550-1700 жылдар аралығында мульдерлер кестеленген. Мысалы, түрлі ұзындықтағы жалын тігісінен жасалған Флоренциялық кестелеу XVIII ғасырда танымал болды. 1700 жылдары мульдерлерді әйелдер де, ерлер де жиі киеді. 1850 жылдары өкшелі мульдерлер ерлер арасында сирек кездесе бастады. 1885-1910 жылдар аралығында үлкен токалар мен әсем әшекейлердің орнына, аз әшекейленген, төмен өкшелі былғары және матадан жасалған аяқ киімдер пайда болды. 1950 жылдары мульдерлер пластиктен жасалып, қауырсынмен безендірілді. Марабу мульдері сол кезеңдегі "шақырушы қыз" имиджін қалыптастырды. 1960 және 1980 жылдардағы мульдерлердің стилі сол онжылдықтардың аяқ киім трендтерін шағылыстырды. 1960 жылдары мульдерлер бұрышты пішіндес және үшкір саусақты болды. 1980 жылдары бұл мульдерлердің түрлі-түсті, сәнді және әшекей тастармен безендірілгенін білдірді.

Ерлер үшін қашырлар

Мүсіндер әр түрлі стильде және әр түрлі әшекейлермен ғана емес, сонымен қатар түрлі типтерге бөлінеді. XIX ғасырда екі еркекке арналған мүсін өте танымал болды. 1880-жылдардың соңында Англияда Альберт деген мүсін түрі кең таралған. Метрополитен мұражайының коллекциясындағы түрік мүсіні ағаш, былғары, металл және жібектен жасалған. Үндістан мүсіндері сиыр, бұқа немесе ешкі терісінен, сондай-ақ жүн, жібек, мақта талшықтарынан, барқыттан, брокаттан, қамыс пен шөптен жасалған. Еуропалық үлгілерге ұқсас, Үндістандағы мүсіндер де кестеленіп, матадан жасалған әшекейлермен және аппликациямен безендірілген. Оңтүстік Азияда жути – арқасы жоқ болғандықтан мүсінге ұқсас аяқ киім түрі. Кейде мүсіндер Таяу Шығыс маталарын пайдаланғандықтан түрік бабушысына ұқсайды. Мысалы, Пьер Янторни Рита де Акоста Лидиг үшін жасаған мүсіндер басқа Таяу Шығыс аяқ киімдерімен бірдей. Ол мұндай аяқ киімдерді гарем киімімен бірге тағуы мүмкін, бұл шығыс мәдениетін көрсетеді.

Танымал мәдениетте

Мүсіндер бірнеше атақты адамдармен байланысты. 17 ғасырда король Карл I-нің әйелі королева Генриетта Мария кестеленген мүсін киген. 1950 жылдары Мэрилин Монро, Джоан Фонтейн және Джейн Рассел сияқты әйгілі актрисалар марабудан жасалған мүсіндерді фильмдерде және күнделікті өмірде киген. Мысалы, Мэрилин Монро оларды "Жеті жылдық қышылу" фильмінде киген. "Секс және қала" сериалындағы Кэрри Брэдшоу жиі мүсіндер киетін. Marie Claire журналының 32 ең жақсы Кэрри Брэдшоу аяқ киімдерінің тізімінде алты жұп мүсін бар. 2017 жылы көптеген танымал тұлғалар мен модельдер мүсіннің түрлі нұсқаларын киіп жүргенін байқады. Джиджи Хадид Стюарт Вайцманның 2017 жылғы көктемгі коллекциясы үшін мүсін дизайны жасады. Бейонсе Givenchy мүсінін киген суретін Instagram-ға жариялағанда, ол 2 миллионнан астам лайк жинады. Gucci-дің Princetown лоферы – ерлер мен әйелдердің екеуі де киетін мүсіннің бір түрі. 2015 жылы осы аяқ киімнің бір нұсқасы кенгуру терісімен астарланды, бұл теріге қарсы белсенділердің наразылығын тудырды. Marc Jacobs-тан Man Repeller-дің Леандра Мединесіне дейін атақты адамдардың әлеуметтік желілерінде осы аяқ киімдердің суреттері пайда болды.