Бразилияның солтүстік-шығысындағы маракату музыкасы

Кіріспе

Бразилияның солтүстік-шығыс аймағынан шыққан музыка жанры.

Маракату термині Бразилияның солтүстік-шығысындағы Пернамбуко штатында кездесетін түрлі өнер жанрларын білдіреді. Маракатудың басты түрлері – maracatu nação (ұлттық стильдегі маракату) және maracatu rural (ауылдық стильдегі маракату).

Маракату Насио

Маракату насао (Maracatu nação) (маракату де баке вирадо: "бұрылған ритмнің маракатуы") – маракату жанрларының ең танымал түрі, бұл афро-бразилиялық өнер жанры, ол Пернамбуко штатында, негізінен Ресифе және Олинда қалаларында кездеседі. Бұл термин көбінесе қысқартылып, nação ("ұлт", көпше түрі – nações) деп аталады, ол орындалудың өзіне де, сондай-ақ орындаушы топтарға да қатысты. Маракату насаоның бастауы Конго патшаларының (Reis do Congo) тағайындалу рәсімдеріне барып тіреледі, олар португал әкімшілігінің құлдыққа түскен қауымдастықта басшылық қызметтерге тағайындаған құлдыққа түскен адамдар еді. 1888 жылы Бразилияда құлдық жойылғаннан кейін Конго патшалары институты жойылды. Дегенмен, nações символдық көшбасшыларды таңдауды және олар үшін тәж кию рәсімдерін өткізуді жалғастырды. Маракату өнері діни сипатта болмаса да, дәстүрлі nações Candomblé немесе Jurema (афро-бразилиялық діндер) terreiros (орталықтар) айналасында бірігіп, Candomblé принциптері олардың қызметіне әсер етеді. Дәстүрлі nações 80–100 барабаншыдан тұратын топпен, әнші және хормен, бишілер мен корольдік сарай кейіпкерлерімен, соның ішінде патша және патшайыммен шеру тастайды. Бишілер мен кейіпкерлер барокко дәуіріндегі португал корольдік сарайының киімдері мен мінез-құлқына еліктейді. Бұл өнерде колониялық кезеңге дейінгі африкалық дәстүрлер де бейнеленеді, мысалы, калунганы шеруге шығару – бұл жыл бойы nação штаб-квартирасының арнайы жерінде сақталатын тайпалық құдайларды бейнелейтін қуыршақ. Калунгалар көбінесе әйелдерден жасалады және дәстүрлі түрде балауыз бен ағаштан немесе матадан жасалады. Оларға корольдік сарайдың басқа мүшелері киетін киімдерге ұқсас барокко стилінде киім дайындалуы мүмкін. Калунга қасиетті, ал топтың осы рухани бейнесін алып жүру – кортеждің Dama de Paço (күтуші ханым) үшін үлкен жауапкершілік. Музыкалық топ құрамына альфая (ірі ағаштан жасалған, тартылған барабан), гонгуэ (металлдан жасалған сиыр қоңырауы), тароль (жасық барабан), какаса де варра (немесе "соғыс барабаны"), абе (тормен оралған саңырауқұлақ) және минеро (металлдан жасалған, металл сынықтарымен немесе кептірілген тұқымдармен толтырылған цилиндр тәрізді шайқағыш) кіреді. Әннің формасы – жеке әнші мен (көбінесе) әйел хоры арасындағы сұрақ-жауап. Бүгінде Ресифе және Олинда қалаларында шамамен 20 nações жұмыс істейді. Олардың кейбіреулерінің тарихы 19 ғасырға дейін жетеді, ал көпшілігі соңғы онжылдықтарда құрылған. Белгілі nações қатарында Estrela Brilhante, Leão Coroado және Porto Rico бар. Олар жыл сайын Карнавал кезінде Ресифе және Олиндада өнер көрсетеді. Маракату Насао Пернамбуко дәстүрлі маракату болмаса да, 1990 жылдары жанрды шетелдегі көрермендерге таныстыруда маңызды рөл атқарды. Бұл жанр Бразилиядан тыс көптеген қалаларда, соның ішінде Лиссабон, Торонто, Квебек қаласы, Нью-Йорк, Остин, Вашингтон, Колумбия, Кёльн, Берлин, Гамбург, Вена, Лион, Стокгольм, Лондон, Эдинбург, Брайтон, Мэдисон, Окленд, Сан-Диего, Сиэтл, Портленд, Манчестер, Бристоль, Оксфорд, Мельбурн, Брисбен және Мадридте өнер көрсететін топтар құруға ықпал етті.

Maracatu nação (also known as maracatu de baque virado: "maracatu of the turned around beat"), the most well known of the maracatu genres, is an Afro Brazilian performance genre practiced in the state of Pernambuco, mainly in the cities of Recife and Olinda. The term, often shortened simply to nação ("nation", pl. nações), refers not only to the performance but to the performing groups themselves. Maracatu nação’s origins lie in the investiture ceremonies of the Reis do Congo (Kings of Congo), who were enslaved people who were granted leadership roles within the enslaved community by the Portuguese administration. When slavery was abolished in Brazil in 1888, the institution of the Kings of Congo ceased to exist. Nonetheless, nações continued to choose symbolic leaders and evoke coronation ceremonies for those leaders. Although a maracatu performance is secular, traditional nações are grouped around Candomblé or Jurema (Afro Brazilian religions) terreiros (bases), and the principles of Candomblé infuse their activities. Traditional nações perform by parading with a drumming group of 80–100, a singer and chorus, and a coterie of dancers and stock characters including a king and a queen. Dancers and stock characters dress and behave to imitate the Portuguese royal court of the Baroque period. The performance also enacts pre colonial African traditions, like parading the calunga, a doll representing tribal deities that is kept throughout the year in a special place in the nação's headquarters. The calungas, usually female, are traditionally made of either wax and wood or of cloth. They may have clothing made for them in a similar Baroque style to the costumes worn by the other members of the royal court. The calunga is sacred, and carrying this spiritual figurehead of the group is a great responsibility for the female Dama de Paço (Lady in Waiting) of the cortège. The musical ensemble consists of alfaia (a large wooden rope tuned drum), gonguê (a metal cowbell), tarol (a shallow snare drum), caixa de guerra (or "war snare"), abê (a gourd shaker enveloped in a net of beads), and mineiro (a metal cylindrical shaker filled with metal shot or small dried seeds). The song form is call and response between a solo singer and (usually) a female chorus. Today there are around 20 nações operating in the cities of Recife and Olinda. Although several have an unbroken line of activity going back to the 19th century, most have been set up in recent decades. Well known nações include Estrela Brilhante, Leão Coroado, and Porto Rico. Each year they perform during the Carnival period in Recife and Olinda. Maracatu Nação Pernambuco, while not a traditional maracatu, was primarily responsible for introducing the genre to overseas audiences in the 1990s. The genre has inspired the establishment of performing groups in a number of cities outside Brazil, including Lisbon, Toronto, Quebec City, New York City, Austin, Washington, D. C., Cologne, Berlin, Hamburg, Vienna, Lyon, Stockholm, London, Edinburgh, Brighton, Madison, Oakland, San Diego, Seattle, Portland, Manchester, Bristol, Oxford, Melbourne, Brisbane, and Madrid.

Маракату ауылдық

Маракату Рураль, Пернамбуканың шет аймақтарында тамыр жайған, сонымен қатар маракату де баке сольто, маракату де оркестра және маракату де тромбон деп те аталады. Ол сол штаттың қалаларында кездесетін маракату насао атты нұсқаулықпен атты бөліссе де, мазмұны, орындалуы және аспаптары жағынан айтарлықтай ерекшеленеді. 20-ғасырдың басында бұрыннан бар Карнавал тойлау формаларының бірігуі нәтижесінде пайда болды. Оның афро-үндістік тегі бар деп есептеледі. Оның мүшелері, көбінесе қызылша өсірушілер, жергілікті әсердегі Катимбо дінімен байланысты. Маракату Руральға қатысушылар саны көп, ондаған топтар жұмыс істеп тұр.

Маракату-Сиаренсе

Маракату цеаренсе – Форталеза қаласының маракату насао түрі. 1936 жылы Сеара штатының Форталеза қаласына әкелінген маракату цеаренсе қаладағы ең ерекше карнавалдық өнер дәстүріне айналды, бұл әзірге афро-бразилиялық кейіпкерлерді сомдауда қара бояуды қолдануы мен маңызды әйел тұлғаларды (әсіресе патшайымды) ер адамнан әйелге трансвеститтік бейнелеуіне байланысты. Оның ырғақтары жергілікті тұрғындарда «каденсиадо» деп сипатталады, яғни аздап синкопаланған, тұрақты 2/4 өлшемі және Пернамбукодағы маракату насаоға қарағанда баяу темппен, кейде минутына 45 соққыға дейін жетеді. Соңғы онжылдықтарда топтар екіге бөлінді: құлдықтың ауырлығын көрсету үшін баяу темпті сақтайтындар және карнавалдың қуанышын білдіру үшін темпті жылдамдататындар. Стандартты аспаптар да ерекшеленеді. Альфайя барабандарының орнына, цеаренсе дәстүрі сурдо немесе бомбо барабандарын пайдаланады; Пернамбуко сияқты, ол тарол немесе тұзақ барабанын қолданады. Үлкен, бір жақты қоңыраулы гонгуэдің орнына маракату цеаренсе ауыр темірден жасалған үшбұрышты пайдаланады, ол тұрақты екі уақытты сақтайды. Жеке топтар көбінесе осы құрамға өздерінің ерекше дыбысын жасау үшін қосымша аспаптар қосады немесе сәл өзгертеді. Жыл сайын түрлі маракату цеаренсе ұйымдары Форталеза қаласының дәстүрлі карнавалдық жарысына қатысып, Домингос Олимпио даңғылында шеру өткізеді. Ең көне ұйым – 1936 жылы құрылған «Аз де Оро» (Алтын Эйс) әлі де жұмыс істеп тұр. Басқа ұйымдардың ішінде «Африка дауысы» (Vozes d'África), «Форталеза ұлты» (Nação Fortaleza), «Пай патшасы» (Rei de Paus), «Ирасема ұлты» (Nação Iracema) және «Маракату Солар» бар. Маракату цеаренседе қара бояуды қолдану Форталезаның басым ақ және кабокло халқымен және оның қара нәсілді халқының аздығымен (4,4%) (IGBE 2008) байланысты, нәтижесінде Бразилия карнавалының дәстүрлі қара көрінісін көбінесе ақ және қоңыр терілі адамдар орындайды. Бұл жағдайда қара бояу африкалық құлдардың Бразилия өркениетіне қосқан үлесіне құрмет көрсету мақсатын көздейді және нәсілшілдік көрініс ретінде қарастырылмайды (мысалы, АҚШ-тың қара жүзді министрлік әуендерінен айырмашылығы, олар қара тілі мен мінез-құлқын пародиалайды). Шындығында, кейбір маракату цеаренсе ұйымдары Сеарадағы расалық теңдік және қара сананы арттыру жобаларына белсенді қатысады. Олардың ішінде 2002 жылы Лючия Симао және Уильям Аугусто Перейра құрған «Ирасема ұлты» бар, олар Форталезадағы маракату ұлтын басқарған алғашқы қара нәсілді отбасының басшылары (2009 жылғы мәлімет бойынша). Лючия Симао сондай-ақ 1980 жылдардың басында Сеарадағы алғашқы қара сана қозғалысын құрды. Бұл расалық теңдік санасы маракату цеаренсе арқылы Бразилиядағы құлдықты жойған алғашқы аймақ ретінде Сеараның тарихи сәйкестігін сақтау арқылы жұмыс істейді, 1884 жылдың мамыр айында (елдің қалған бөлігі 1888 жылы соған ілесіп кетті). Көптеген маракату цеаренсе қатысушыларының айтуынша, кем дегенде бір бразилиялық ғалым Форталезадағы дәстүрдің дамуын Сеарадағы нәсілшілдік дискурспен тығыз байланысты деп санайды, ол Бразилияның қара емес айманы ретінде мифологияланған (осылайша, қара бояуға ақталу), Бразилияның теріні ағартуға бағытталған ұзақ жылдардан бері келе жатқан нәсілшіл идеологиясын жалғастырып келеді.

Maracatu cearense is Fortaleza's variant of maracatu nação. Brought to Fortaleza, Ceará, in 1936, maracatu cearense has since been cultivated as the city's most distinctive Carnival performance tradition, owing in part to its use of blackface makeup to enact Afro Brazilian characters and male to female transvestitism of the important female personages, particularly the queen. Its rhythms are described locally as cadenciado, "cadenced," which amounts to a less syncopated, steadier 2/4 meter and a slower tempo than is found in the maracatu nação of Pernambuco, sometimes as slow as 45 beats per minute. In recent decades groups have tended to divide into those that retain the slow tempo (to express the misery of slavery) and those that speed up their tempos (to express the exuberance of Carnival), and there is some dispute over which style most authentically expresses the tradition in Ceará. Standard instrumentation is also distinctive. Instead of alfaia drums, the cearense tradition uses surdo or bombo drums; like Pernambuco, it uses the lt=Tarol, or snare drum. Instead of the gonguê, large single head bell, maracatu cearense uses the ferro, a heavy iron slab triangle, to keep its steady duple rhythm. Individual groups often add to or slightly modify this setup to create their own distinct sound. Every year, different maracatu cearense nations parade in Fortaleza's traditional municipal Carnival competition, normally taking place at Domingos Olímpio Avenue. The oldest nation, Az de Ouro (Golden Ace), founded in 1936, is still in operation. Other nations include Vozes d'África (Voices of Africa), Nação Fortaleza, Rei de Paus, Nação Iracema, and Maracatu Solar. The use of blackface in maracatu cearense reportedly stems from Fortaleza's mostly white and caboclo demographic, and its small black population (4.4%) (IGBE 2008), which effects a situation where mostly white and brown people end up performing a traditionally black expression of Brazilian Carnival. Blackface in this context is intended to pay homage to the African slaves' contribution to Brazilian civilization and is not viewed as a racist expression (compared, for instance, to the blackface minstrelsy of the United States, which parodied black speech and character). In fact, some maracatu cearense nations are actively involved in racial equality and black consciousness initiatives in Ceará. Among these is Nação Iracema, founded in 2002 by Lúcia Simão and William Augusto Pereira, heads of the first black family in Fortaleza to direct a maracatu nation (current as of 2009). Lúcia Simão also founded Ceará's first black consciousness movement in the early 1980s. This consciousness of racial equality operates through maracatu cearense performance in part as the continuation of Ceará's historical identity as the first region in Brazil to abolish slavery, in May 1884 (the rest of the nation followed suit in 1888). Contrary to the claims of most maracatu cearense participants, at least one Brazilian scholar sees the development of the tradition in Fortaleza to be intimately tied to a subtle racist discourse in Ceará that has mythologized itself as a non black region of Brazil (thus, the justification for blackface), perpetuating Brazil's longstanding racist ideology of skin whitening.