Кіріспе

Биологиялық белсенді терпенді лактон

Гинкголидтер – гинкго билобада кездесетін биологиялық белсенді терпенді лактондар. Олар 20 көміртектік қаңқасы бар дитерпеноидтар болып табылады және геранилгеранил пирофосфатынан биосинтезделеді.

Гинкголид В

Гинкголид В, атап айтқанда, алты бес мүшелі сақинасы бар дитерпеноид трилактон. Онда спиро[4,4]нонан карбоциклді сақинасы, тетрагидрофуран сақинасы және сақиналардың бірінде өте ерекше tert-бутил тобы бар (1-сурет). Гинкголидтер класы алғаш рет 1932 жылы Гинкго билоба ағашынан оқшауланды.

Өмірбаян

Ол Қытайда табиғи түрде өсетін Гинкго билоба (гинкё – "күміс шабдалы") ағашының түбір қабығы мен жапырақтарынан алынады. Экстракттардың дәрілік және клиникалық қасиеттері үшін Корея, Франция, АҚШ және басқа елдерге сатылады. Ағашта Гинкголид В 0,1-0,25%-дан кем мөлшерде кездеседі, ал ең көп таралғаны – Гинкголид А.

Мүмкін болатын қолданулар

Бұл молекулалар класы тромбоциттерді белсендіретін фактор рецепторының антагонисті ретінде әрекет ету мүмкіндігі үшін зерттелді. Гинкголид В мигрень жиілігін азайту мүмкіндігі бойынша зерттелді. Гинкголид В сондай-ақ цереброваскулярлық ауруларды емдеу үшін қолданылады. Зерттеулер гинкголид В-нің жас кезінде мигреньді емдеуге де қабілетті екенін көрсетті. Әдебиетте гинкголид В неврологиялық жүйеге бәсекелестік емес тежелім арқылы әсер ететін глицин рецепторларының таңдамалы антагонисті ретінде жұмыс істейтіні көрсетілген.

Гинкголидтердің жеке құрылымын анықтау үшін спектроскопиялық зерттеулер

Гинколидтер А, С үлкен көлемдегі метанолдық экстракциядан, сұйық-сұйық бөлу, бағаналық хроматография және қайталанған кристалдау арқылы бөліп алынды. Молекулалық формулалары жоғары ажыратымдылықты массалық спектрометрия арқылы, ал толық құрылымдары ИК және ЯМР спектроскопиялық талдау және кең ауқымды дериватизация техникаларымен анықталды.

Гинкголид В биосинтезі

Зерттеушілер осы молекуланы жасаудың химиялық жолдарын жариялағанмен, жасалған синтездердің көпшілігі тым күрделі болды және толық талдау жүргізу үшін нақты материалдың аз бөлігін шығарды. Сондықтан молекуланың биосинтезін зерттеу тиімдірек. Табиғи өнімдердің көпшілігі – терпеноидтар, MEP жолы арқылы синтезделген изопентенилдифосфаттан басталады. Бұл жол сонымен қатар пируват пен D-глицеральдегид-3-фосфатынан (GAP) диметилаллилдифосфатты да түзеді. Олар біріксе, геранилгеранилдифосфат синтетазасының қатысуымен геранилгеранилдифосфаттың бір молекуласын құрайды. GGPP молекуласы левопимарадиен синтетазасының қатысуымен (1) (+) копалилді түзеді. (a) Содан кейін (1) сол синтетазамен катализделген OPP тобын жоғалтады, екі алкенмен ішкі аллильдік циклизация жасап, (2) сандаракопимаренил катионын құрайды. (b) Бұл катион кейіннен ішкі циклден өтеді, протонның көшіруі арқылы сақинадағы карбокатионды тұрақтандырып, (3) аралық затты түзеді. (c) Осылайша молекула екінші катионды тұрақтандыру үшін метилдің көшіп-қонуына дайын болады және (4) үшінші карбокатионды тудырады. (d) Бұл (5) левопимарадиенді алу үшін протон жоғалтуға әкеледі. (e) Окистену кезінде протон жоғалту арқылы ароматты сақина қалыптасып, (6) абиетатриен пайда болады. (g) Жаңадан пайда болған абиетатриен 1,2 алкилдік ауысуға ұшырайды, 6 мүшелі сақина бұзылып, (7) бес мүшелі сақина (қолайлырақ) пайда болады. (h) Бір уақытта тағы бір 1,2 алкилдік ауысу және сақинаның ашылуы жүзеге асып, (8) пайда болады. (i) Барлық алкендердің орналасқан жерлерінде окистелу (9) аралық затты түзеді, содан кейін ол бір гемиацеталь және барлық үш лактонның қатысуымен сақиналық жабылудан өтеді, нәтижесінде (10) гинкголид B пайда болады.