Кіріспе

Севдалинка, сондай-ақ Севда музыкасы деп те аталады, Босния және Герцеговинадан шыққан халық музыкасының дәстүрлі жанры. Севдалинка босниялық мәдениеттің ажырамас бөлігі болып табылады, бірақ ол бұрынғы Югославия аймағында, соның ішінде Хорватия, Черногория, Солтүстік Македония және Сербияда таралған. Көптеген Севдалинка әндерінің авторлары белгісіз, себебі бұл дәстүрлі халық әндері. Севдалинка әндері баяу немесе орташа темппен, күрделі құрылыммен және терең, эмоционалды күшті әуендерімен ерекшеленеді. Әнші әнге жиі ырғақ пен темп береді, олар шығарма бойында өзгеріп отыруы мүмкін. Дәстүр бойынша, Севдалинка «әйелдер әні» саналады, көбінесе сағыныш пен махаббат туралы айтады, көбінесе орындалмаған және жауапсыз махаббат, кейбіреулері әйелдердің жақындарына деген физикалық құштарлығын көрсетеді, ал кейбіреулерінде комедиялық элементтер де бар. Дегенмен, Севда әндерін ер адамдар да жазып, орындайды. Дәстүр бойынша, олар кез келген аспапсыз орындалған, сондықтан олардың әуендері өте күрделі. Көптеген ескі халық стильдеріндегідей, бастапқы әуендердің қалай естілгені туралы нақты мәлімет жоқ, себебі олардың интерпретациялары қазір, бір жағынан, сүйемелдеуші аспаптардың тарихи рөлінің артуына байланысты, батыс хроматикалық жүйесімен тығыз байланысты (бұл шығыс ладтарынан өзгеше, олар көбінесе жарты тоннан кіші интервалдарды қолданады). Қазіргі заманғы Севдалинка әндері көбінесе аккордеон (ең басты аспап ретінде), скрипка, нейлонды ішекті гитара және/немесе тік бас, саз немесе шагия сияқты басқа да ішекті аспаптармен, сондай-ақ кейде флейта немесе кларнет, созылған барабаннан тұратын шағын оркестрмен сүйемелденеді. Қазіргі заманғы орындауларда, әдетте, өлеңдер арасында аккордеон немесе скрипка солосы естіледі.

Этимология

"Севдалинка" сөзі түрік тіліндегі "севда" сөзінен келген, ол өз кезегінде Осман түрік тіліндегі "севда" сөзінен шыққан және ғашықтық сезімді, әсіресе махаббатқа байланысты қатты және мұңды құштарлықты білдіреді – махаббат ауруымен, орындалмаған және жауапсыз махаббатпен байланысты. Бұл сөз парсы тіліндегі (سودازده) сөзімен де байланысты, ол "мұңды" және "баураған" деген мағыналарды білдіреді. Осман империясының әрекеттері арқылы Боснияға әкелінгенде осы мәндік байланыстармен бірге келді. Бүгінде бұл босниялық сөздің мағынасы өте терең, ол "сағыну" немесе "күңкею" дегенді білдіреді, жақын жандарға, жерге немесе уақытқа деген құштарлықты білдіреді, қуаныш пен қайғы сезімдерімен, олардың екеуі де "Севдалинка" өлеңдерінің эмоционалдық ядросын құрайды. 16-шы ғасырдың басында Сплит герцогы Мара Ворник есімді христиан қызы мен Фадил немесе Адель/Адил (мәліметтер әртүрлі) есімді мұсылман жігітінің тыйым салынған махаббаты туралы "Севдалинка" әні болған болуы мүмкін екенін айтқан. Ең ерте белгілі "Севдалинка" ақыны – Умихана Чувидина, ол көбінесе қайтыс болған күйеуі туралы жазған.