Эндрю Фишер: Австралия саяхатшысы және премьер-министрі

Кіріспе

Австралиялық саясаткер (1862–1928)

Эндрю Фишер (29 тамыз 1862 – 22 қазан 1928) – австралиялық саясаткер және кәсіподақ қызметкері, 1908 жылдан 1909 жылға дейін, 1910 жылдан 1913 жылға дейін және 1914 жылдан 1915 жылға дейін Австралияның бесінші премьер-министрі болды. Ол Австралияның Еңбек партиясының (АЛП) басшысы болды және Еңбек партиясын алғашқы федералды сайлауда жеңіске жеткізіп, тұңғыш көпшілік үкімет құрғандығы үшін ерекше танылды. Фишер Шотландияның Айршир аймағындағы Кросхаус қаласында дүниеге келген. Ол жас кезінде мектепті тастап, жақын жердегі көмір шахталарында жұмыс істеді, 17 жасында Айршир шахтерлер одағының жергілікті бөлімшесінің хатшысы болды. Фишер 1885 жылы Австралияға эмиграциялады, онда ол кәсіподақ қызметімен айналысуын жалғастырды. Ол Квинсленд штатының Гимпи қаласына қоныстанды және 1893 жылы Квинсленд заң шығару жиналысына Еңбек партиясының өкілі ретінде сайланды. Фишер 1896 жылы мандатын жоғалтты, бірақ 1899 жылы қайта сайланды және сол жылы Андерсон Доусон үкіметінде қысқа мерзімге министр болды. 1901 жылы Фишер Вайд-Бей сайлау округінен жаңа федералды парламентке сайланды. 1904 жылы Крис Уотсонның қысқа мерзімді үкіметінде ол бірнеше ай сауда және кеден министрі болды. Фишер 1905 жылы АЛП төрағасының орынбасары болып сайланды және 1907 жылы Уотсонның орнын басты. Бастапқыда ол протекционисттік көшбасшы Альфред Дикиннің азшылық үкіметін қолдады, бірақ 1908 жылдың қараша айында АЛП қолдауын кері тартып алды және Дикин премьер-министр лауазымынан кетті. Содан кейін Фишер өз үкіметін құрды. Ол бірнеше ай ғана сақталды, өйткені 1909 жылдың маусымында Дикин жаңа антисоциалистік Либералдық партияның басшысы ретінде премьер-министр болып қайта келді. Фишер 1910 жылғы федералды сайлаудан кейін премьер-министр болып қайта сайланды, онда Еңбек партия тарихында алғаш рет көпшілік үкіметке ие болды. Оның екінші үкіметі қарттар мен мүгедектерге зейнетақы, жұмысшылардың жаңа құқықтарын заңдастыру, Ұлттық банк құру, Австралия Корольдік Теңіз күштерінің одан әрі кеңеюін қадағалау, Трансавстралия теміржолының құрылысын бастау және қазіргі Австралия астаналық аумағын ресми түрде құру сияқты кең ауқымды реформалар жүргізді. Алайда, 1913 жылғы сайлауда АЛП Өкілдер палатасындағы көпшілігін Либералдық партияға жоғалтты, Фишердің орнын Жозеф Кук премьер-министр ретінде басты. Бір жылдан астам қызмет еткеннен кейін Кук жаңа сайлауды шақыруға мәжбүр болды, ол бірінші екі палатаның таратылуы болды. Еңбек партиясы Өкілдер палатасында көпшілігін қайтарып алды және Фишер үшінші рет премьер-министр болып қайта келді. Сайлау науқаны кезінде ол Австралия Ұлыбританияны "соңғы адамға дейін және соңғы шиллингке дейін" қорғайтынын мәлімдеді. Алайда, ол Австралияның Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуының қиындықтарымен күресті және 1915 жылдың қазан айында өзінің орынбасары Билли Хьюздің пайдасына отставкаға кетті. Фишер кейіннен Австралияның Ұлыбританиядағы жоғары комиссары болып тағайындалды, ол 1916 жылдан 1920 жылға дейін осы лауазымды атқарды. Австралияға қысқа уақытқа оралғаннан кейін ол Лондонға зейнеткерлікке шықты, онда 66 жасында қайтыс болды. Оның премьер-министр ретінде шамамен бес жылға жуық қызмет еткен мерзімі АЛП басшылары арасында екінші орында, одан кейін Боб Хоук тұр.

Andrew Fisher (29 August 186222 October 1928) was an Australian politician and trade unionist who served as the fifth prime minister of Australia from 1908 to 1909, 1910 to 1913 and 1914 to 1915. He held office as the leader of the Australian Labor Party (ALP), and was particularly notable for leading Labor to its first federal election victory and first majority government. Fisher was born in Crosshouse, Ayrshire, Scotland. He left school at a young age to work in the nearby coal mines, becoming secretary of the local branch of the Ayrshire Miners' Union at the age of 17. Fisher emigrated to Australia in 1885, where he continued his involvement with trade unionism. He settled in Gympie, Queensland, and in 1893 was elected to the Queensland Legislative Assembly as a representative of the Labor Party. Fisher lost his seat in 1896, but returned in 1899 and later that year briefly was a minister in the government of Anderson Dawson. In 1901, Fisher was elected to the new federal parliament representing the Division of Wide Bay. He was the Minister for Trade and Customs for a few months in 1904, in the short lived government of Chris Watson. Fisher was elected deputy leader of the ALP in 1905 and replaced Watson as leader in 1907. He initially provided support to the minority government of Protectionist leader Alfred Deakin, but in November 1908 the ALP withdrew its support and Deakin resigned as prime minister. Fisher subsequently formed a minority government of his own. It lasted only a few months, as in June 1909 Deakin returned as prime minister at the head of a new anti socialist Liberal Party. Fisher returned as prime minister after the 1910 federal election, which saw Labor attain majority government for the first time in its history. His second government passed wide ranging reforms – old age and disability pensions, enshrined new workers' rights in legislation, established the Commonwealth Bank, oversaw the continued expansion of the Royal Australian Navy, began construction on the Trans Australian Railway, and formally established what is now the Australian Capital Territory. However, at the 1913 election the ALP narrowly lost its House of Representatives majority to the Liberal Party, with Fisher being replaced as prime minister by Joseph Cook. After just over a year in office, Cook was forced to call a new election, the first double dissolution. Labor won back its majority in the House, and Fisher returned for a third term as prime minister. During the election campaign he famously declared that Australia would defend Britain "to the last man and the last shilling". However, he struggled with the demands of Australia's participation in World War I and in October 1915 resigned in favour of his deputy Billy Hughes. Fisher subsequently accepted an appointment as the High Commissioner of Australia to the United Kingdom, holding the position from 1916 to 1920. After a brief return to Australia, he retired to London, dying there at the age of 66. His cumulative total of just under five years as prime minister is the second longest by an ALP leader, surpassed only by Bob Hawke.

Туған жері және отбасылық тарихы

Фишер 1862 жылғы 29 тамызда Шотландияның Килмарнок қаласының батысында 3 шақырым жерде орналасқан Кросхаус кеншілер ауылында дүниеге келді. Ол Джейн (туғанда Гарвен немесе Гарвин) мен Роберт Фишердің сегіз баласының екіншісі болды; оның бір ағасы, төрт інісі және екі әпкесі болды. Кіші әпкесі 1879 жылы 10 жасында қайтыс болды, ол бауырларының арасында ересек жасқа жетпеген жалғыз бала еді. Фишердің анасы ұстаның қызы болған және үй шаруасынан жұмыс істеген. Әкесінің тарапынан ол Айрширдегі көмір шахталарында жұмыс істеген ұзақ тарихы бар отбасынан шыққан. Отбасылық әңгімелерге сәйкес, оның әкесінің әкесі жаңадан құрылған кәсіподақ қозғалысына қатысқандығы үшін қуғынға ұшыраған, бірде бес кішкентай баласымен үйсіз қалған. Фишердің әкесі толық сауатты болмаса да, жергілікті қоғамда белгілі болды және түрлі қоғамдық ұйымдармен байланыста болды. Ол ұстамдылық қоғамының жетекшісі болды, ал 1863 жылы кооперативтік қоғамды құруға қатысқан он шахтердің бірі болды. Кішкентай кезінде сиырдың соққысынан басы ауырған, нәтижесінде бір құлағы нашар естіген. Бұл жарақат бала кезіндегі сөйлеу қиындықтарына және ересек күнінде тартымды мінезіне әсер еткен болуы мүмкін. Бала кезінде Фишер ағаларымен бірге Ирвин өзенінің саласы – Кармел Вотерде балық аулап, ауылды аралап ұзақ серуендеуді ұнатқан. Ол спортқа бейімділігімен көзге түсіп, жергілікті футбол командасын құруға көмектескен, сол кездегі орташа бойдан биік болған. 1911 жылы Фишер білімін "кішкентай жеке мектепте" бастағанын, содан кейін Кросхаустағы "ескі мектепте", Дрегорндағы ауылдық мектепте және Кросхаустағы жаңа мектепте оқығанын айтқан. Ол, әдетте, жексенбілік мектепке де қатысқан. Кейіннен Килмарноктағы кешкі мектепке барып, қалалық кітапханада оқу арқылы шектеулі білімін толықтырған. Фишер мектепті қанша жасында тастағаны белгісіз, бірақ ол тоғыз немесе он үш жаста болған болуы мүмкін. Ол еңбек жолын көмір трапперы ретінде бастаған, ол желдету және көмірдің қозғалысын қамтамасыз ететін тұйық есіктерді ашып-жауып отырған. Кейіннен ол шұңқырдағы понилерге жауапкершілік жүктелді, содан кейін "көкөмір қабатында" "қарақ және қашау жұмыстарын" атқарды. 16 жасқа келгенде, ол ауа сорғышы операторы болып тағайындалды, бұл қосымша оқытуды талап етті және салыстырмалы түрде беделді лауазым саналды. Фишердің әкесі өкпе ауруына шалдыққан, ол үлкен ұлдары жұмыс істей бастаған кезде кеншіліктен бас тартқан. Кейіннен ол жергілікті кооперативтің азық-түлік дүкенінің меңгерушісі болды, ал отбасы кеншілер қатарынан көшіп кетті. Олар кейін Килмаурста біраз уақыт тұрды, бірақ ақырында Кросхаусқа оралып, шағын шаруашылықты жалға алды. Фишердің әкесі бағбан және ара шаруашылығымен айналысты, жергілікті шахталардағы машиналарды жөндеу бойынша қосымша тапсырыстарды орындап табысын арттырды.

Fisher was born on 29 August 1862 in Crosshouse, a mining village 2 mile (3 km) west of Kilmarnock, Scotland. He was the second of eight children born to Jane (née Garven or Garvin) and Robert Fisher; he had one older brother, four younger brothers, and two younger sisters. His younger sister died at the age of 10 in 1879, the only one of the siblings not to live to adulthood. Fisher's mother was the daughter of a blacksmith and worked as a domestic servant. On his father's side, he was descended from a long line of Ayrshire coalminers. According to family tradition, his paternal grandfather was persecuted for his involvement in the fledgling union movement, and on one occasion was left homeless with five young children. Although he was probably only partially literate, Fisher's father was prominent in the local community and involved with various community organisations. He was the leader of a temperance society, and in 1863 was one of ten miners who co founded a cooperative society. He was kicked in the head by a cow as a small child, leaving him mostly deaf in one ear. The injury may have contributed to a childhood speech impediment and his reserved nature as an adult. As a boy, Fisher and his brothers fished in Carmel Water, a tributary of the River Irvine, and enjoyed long walks across the countryside. He was athletic, helping form a local football team, and stood as an adult, above the average at the time. efn|Fisher recounted in 1911 that he had begun his education at "a little private school", before attending "the old schoolhouse" in Crosshouse, the village school in Dreghorn, and then a new school in Crosshouse. He probably also attended Sunday school. He later supplemented his limited formal education by attending night school in Kilmarnock and reading at the town library. The exact age at which Fisher left school is uncertain, but he could have been as young as nine or as old as thirteen. He is believed to have begun his working life as a coal trapper, opening and closing the trapdoors that allowed for ventilation and the movement of coal. He was later placed in charge of the pit ponies, and finally took his place performing "pick and shovel work" at the coalface. When he was 16, he was promoted to air pump operator, which required additional training and was seen as a relatively prestigious position. Fisher's father had black lung disease, and gave up mining around the same time as his oldest sons began working. He subsequently became the manager of the foodstore at the local cooperative, and the family moved out of miners' row. They later lived in Kilmaurs for a period, but eventually returned to Crosshouse and leased a small farm. Fisher's father then worked as a gardener and apiarist, supplementing his income with contract work repairing the machinery at local mines.

Ерте саяси араласуы

1879 жылы 17 жасында Фишер Айршир тау-кеншілер одағының Кросхаус бөлімшесінің хатшысы болып сайланды. Көп ұзамай ол одақтың жетекші тұлғасы және болашақта Ұлыбританияның Еңбек партиясының басшысы Кир Хардимен танысты. Екеуі саясатты талқылау үшін жиі кездесіп, өмірде кейінірек қайтадан жақын дос болды. Фишер мен Харди 1881 жылғы Айршир шахтерлерінің ереуіліне жетекшілік етті, бірақ ол кеңінен сәтсіздікке ұшырады. Он апталық ереуіл нәтижесінде жұмысшылар сұраған 10 пайыздық өсімнің орнына жалақысы аздап ғана көтерілді; көптеген жұмысшылар үнемдеген ақшаларын жұмсап, кейбір кооперативтер банкротқа дерлік келді. Фишер бастапқыда ереуілге қарсы болды және шахта иелерімен келісімге келуге тырысты, бірақ бұл әрекеті сәтсіз аяқталды. Ол жұмысынан айырылып, бірақ көп ұзамай басқа шахтада жұмыс таба алды. Көптеген шахтерлер сияқты Фишер де Гладстоунның Либералдық партиясын, әсіресе кәсіподақтардың қолдауына ие болған «Либералды еңбекшілер» кандидаттарын қолдады. 1884 жылы ол Кросхауста үшінші реформалық заң жобасын қолдау мақсатындағы қоғамдық жиналысты ұйымдастырды. Кейіннен ол Гладстоунға хат жазып, көрсеткен қолдауы үшін алғыс алды. Келесі жылы Фишер тағы бір шахтерлер ереуіліне қатысты. Ол жұмыстан ғана емес, сонымен қатар «қара тізімге» енгізілді. Шотландияда болашағы жоқ деп шешіп, эмиграцияға кетті; оның үлкен ағасы Джон бірнеше жыл бұрын Англияға көшіп, Ливерпульде полиция қызметкері болған еді.

Австралияға көшіп келу

Фишер мен оның кіші інісі Джеймс Лондоннан екі айлық кеме сапарынан кейін 1885 жылғы 17 тамызда Квинсленд штатының Брисбен қаласына келді. Австралияны ол алғаш рет Бейсенбі аралындағы аялдама кезінде көрді, онда ақ адамдар азшылықта болды және жапон халқы көптеп қоныстанды. Оның өмірбаяуын жазған Дэвид Дей, осы алғашқы әсері кейіннен ақ емес иммиграцияға қарсылығына әсер еткен болуы мүмкін деп болжайды. Фишердің Австралияға келген жолы Билли Хьюстің жолымен бірдей болды, ол бір жыл бұрын, 1884 жылғы желтоқсанда келген еді. Екеуі де көмекпен сапар жасап, 22 жасында Лондоннан Брисбенге жетті. Хьюстен айырмашылығы, Фишер өзінің туған акцентін ешқашан жоғалтпады және өмірінің соңына дейін қалың шотланд диалектін сақтап қалды. Брисбенге келгеннен кейін Фишер Буррум өзенінің көмір кендеріне бағыт алды, онда бірнеше шотланд шахтерлері жұмыс істеді. Ол қарапайым шахтер болып бастады және жергілікті шахтерлер одағына қосылды, бірақ Торбанлеада жаңа шахта ашқаннан кейін кен басқарушысы болып тағайындалды. Өмірінде алғаш рет қаржылық жағдайы жақсарды, Говардта ағаш үй салып, акцияларға инвестициялауды бастады. 1888 жылы Фишер алтын өндіруші Гимпи қаласына көшіп, бастапқыда No. 1 Солтүстік Феникс шахтасында, содан кейін Оңтүстік Ұлы Шығыс кеңейтілген шахтасында жұмыс істеді. Ол кәсіби одақ қызметіне белсенді қатысып, Amalgamated Miners' Association (AMA) Гимпи бөлімшесін құруға көмектесті және хатшы және президент қызметтерін атқарды. 1891 жылы ол машина жүргізуші куәлігін алды және осы мамандық бойынша кәсіби одақтың президенті болып сайланды. Бұл жаңа жұмыс оған шахтадағы лифттерді көтеру және түсіруге арналған механизмдерді жер үстінде басқаруға мүмкіндік берді. Гимпиде тұрған кезінде Фишер Ред-Хиллдегі пансионатта тұрды, ол қазір "Эндрю Фишердің коттеджі" деп мұра ретінде тізілген. Кейіннен ол үй иесінің қызы Маргарет Ирвинге үйленді. Қалаға келгеннен кейін бірнеше жыл ішінде Фишер Гимпи еңбек қозғалысының маңызды тұлғасына айналды, оның саяси және өндірістік бағыттарын біріктірді. Ол Гимпи кооперативінің негісқалаушы мүшесі болды және 1891 жылы Гимпи бірлескен еңбек комитетінің хатшысы болды, ол жергілікті еңбек кеңесі еді. Ол Еңбек партиясының алдағы құрылысына қадам салып, жұмысшылардың саяси қауымдастығының бөлімшесін құруға көмектесті және Джордж Райландты хатшы етіп тағайындап, бөлімшенің алғашқы президенті болды. 1892 жылы ол Брисбенде өткен "Саясаттағы еңбек" конвенциясында Гимпиді өкілдік етті. Сол жылы ол машина жүргізушіліктен босатылып, саяси қызметке толыққандай көшті.

Fisher and his younger brother James arrived in Brisbane, Queensland, on 17 August 1885, after a two month steamship journey from London. He first saw Australia during a stopover at Thursday Island, where whites were a minority and there was a large Japanese population. His biographer David Day has speculated that this initial first impression may have contributed to his later opposition to non white immigration. Fisher's path to Australia was virtually identical to that of Billy Hughes, who had arrived less than a year earlier in December 1884 – both men took assisted passage, arrived at the age of 22, and travelled from London to Brisbane. Unlike Hughes, Fisher never lost his original accent and retained a thick Scottish "brogue" for the rest of his life. After arriving in Brisbane, Fisher made his way to the Burrum River coalfields where there were already a number of Scottish miners. He began as an ordinary miner and joined the local miners' union, but after successfully sinking a new shaft at Torbanlea, he was employed as a mine manager. Prospering financially for the first time in his life, he built a timber cottage at Howard and began investing in shares. Fisher moved to the larger gold mining town of Gympie in 1888, initially working in the No. 1 North Phoenix mine and then in the South Great Eastern Extended. He continued his involvement in unionism, helping form the Gympie branch of the Amalgamated Miners' Association (AMA) and serving terms as secretary and president. He obtained an engine driver's certificate in 1891, and was elected president of the related craft union. This new job allowed him to work above ground, operating the machinery that raised and lowered the cages in the mineshaft. During his time in Gympie, Fisher stayed in a boardinghouse in Red Hill; it is now heritage listed as "Andrew Fisher's Cottage". He would eventually marry his landlady's daughter, Margaret Irvine. Within years of arriving in the town, Fisher had become "an important figure in the Gympie labour movement, straddling both its political and industrial wings". He was a founding member of the Gympie cooperative, and in 1891 became the secretary of the Gympie Joint Labour Committee, the local labour council. He helped establish a branch of the Workers' Political Association, the forerunner of the Labor Party, and was the inaugural branch president with George Ryland as secretary. In 1892, he represented Gympie at the Labour in Politics Convention in Brisbane. He was sacked from his engine driving job in the same year, and subsequently devoted his full attention to politics.

Квинсленд саясаты

1891 жылы Фишер Лейборист партиясының Гимпи бөлімшесінің алғашқы президенті болып сайланды. 1893 жылы ол Квинсленд Заңнамалық Ассамблеясына Гимпи сайлау округінен Лейборист партиясының өкілі ретінде сайланды және келесі жылы Лейборист партиясының Заңнамалық Ассамблеядағы орынбасары болды. Алғашқы сөзінде ол әскери шығындарды 50 пайызға төмендетуді ұсынды және федерацияны қолдайтынын мәлімдеді. Ол сондай-ақ 1891 жылы Гимпи бөлімшесінің президенті болып, Біріккен кеншілер одағында белсенділік танытты. Осы кезеңде оның назарын аударған тағы бір мәселе – Тынық мұхиты аралдарынан келген жұмысшыларды қант плантацияларында жұмысқа алу еді, Фишер мен Лейборист партиясы бұл практикаға қарсы күресті. 1896 жылы ол қарсыласы Джейкоб Стуммның оны қауіпті революционер және католиктерге қарсы деп айыптаған науқанынан кейін мандатын жоғалтты. Бұл айыптаулар Gympie Times газеті арқылы таралды. Оның жауабының бір бөлігі – 1896 жылы құрылған Gympie Truth газеті, ол газеттің бір бөлігіне ие болды. Лейборист партиясының идеяларын тарату үшін құрылған газет, Фишердің 1899 жылы парламентке қайта оралуында маңызды рөл атқарды. Бұл жолы ол үрейлі науқанның нәтижесі болды, онда консервативті кандидат Фрэнсис Пауэр Gympie Truth газеті тарапынан қара жұмысшыны және оның ілеспе экономикалық және әлеуметтік проблемаларын қолдайтын ретінде көрсетілді. Сол жылы ол Андерсон Доусонның жеті күндік үкіметінде Темір жол және қоғамдық жұмыстар министрі болды, бұл әлемдегі алғашқы парламенттік Лейборист үкіметі еді. Бірақ Фишер федерацияны жақтады, Австралия колонияларының бірігуін қолдады және Квинслендте 1899 жылы өткен референдумда «Иә» деп дауыс беру үшін үгіт жүргізді. Фишер «Ақ Австралия» саясатын қолдады, бірақ христиан дініне өткен және үйленген кез келген канака Австралияда қалуға құқылы болуы керек деп сақты. Лейборист партиясы 1903 жылғы сайлауда өз жағдайын жақсартты, басқа екі партиямен теңесетін жеткілікті орындарға ие болды, бұл заң шығару кезеңі «үш он бір» деп аталды. 1904 жылы Дикин үкіметі отставкаға кеткенде, еркін сауда партиясының өкілі Джордж Рид билікке келуден бас тартты, нәтижесінде Лейборист партиясы билікке келді және Крис Уотсон 1904 жылы төрт айға Лейборист партиясының алғашқы премьер-министрі болды. Фишер Уотсон үкіметінде Сауда және кеден министрі ретінде өзінің министрлік қабілеттерін көрсетті. Уотсон, Хьюз және Ли Батчелордан кейін министрліктегі төртінші Лейборист мүшесі Фишер 1905 жылы Лейборист партиясының орынбасары болып тағайындалды. Джордж Рид партиялық жүйені Лейборист партиясы мен оған қарсы партияларға бөлу стратегиясын қабылдады – 1906 жылғы сайлау алдында ол өзінің еркін сауда партиясын Антисоциалистік партия деп атады. Рид социалистік пен антисоциалистік арасындағы спектрді, ортасында Протекционист партиясымен қарастырды. Бұл әрекет Вестминстер дәстүріне бекінген және екі партиялық жүйені қалыпты жағдай деп санайтын саясаткерлердің көңілінен шықты.

In 1891, Fisher was elected as the first president of the Gympie branch of the Labour Party. In 1893, he was elected to the Legislative Assembly of Queensland as Labour member for the Electoral district of Gympie and by the following year had become Labour's deputy leader in the Legislative Assembly. In his maiden speech, he pushed for a 50% decrease in military spending and declared support for a federation. He was also active in the Amalgamated Miners Union, becoming President of the Gympie branch by 1891. Another policy area that captured his attention during this term, was the employment of workers from the Pacific Islands in sugar plantations, a practice that Fisher and Labour both strongly opposed. He lost his seat in 1896 following a campaign in which he was charged by his opponent Jacob Stumm with being a dangerous revolutionary and an anti Catholic, accusations that were propagated by the newspaper Gympie Times. The 1896 establishment of the Gympie Truth, a newspaper that he was to partly own, was part of his response. Intended as a medium to broadcast Labour's message, the newspaper played a vital role in Fisher's return to parliament in 1899. This time, he was the beneficiary of a scare campaign, in which conservative candidate Francis Power was consistently painted by the Gympie Truth as being a supporter of black labour and the alleged economic and social ills that accompanied it. In that year he was Secretary for Railways and Public Works in the seven day government of Anderson Dawson, the first parliamentary Labour government in the world. However Fisher was a firm believer in federation, supporting the union of the Australian colonies and campaigned for the 'Yes' vote in Queensland's 1899 referendum. Fisher supported the White Australia policy but also argued that any Kanaka who had converted to Christianity and married should be allowed to remain in Australia. Labour improved their position at the 1903 election, gaining enough seats to be on par with the other two, a legislative time colloquially known as the "three elevens". When the Deakin government resigned in 1904, George Reid of the Free Trade Party declined to take office, resulting in Labour taking power and Chris Watson becoming Labour's first prime minister for a four month period in 1904. Fisher established and demonstrated his ministerial capabilities as Minister for Trade and Customs in the Watson Ministry. The fourth Labour member in the ministry after Watson, Hughes, and Lee Batchelor, Fisher was promoted to Deputy Leader of the Labour Party in 1905. George Reid adopted a strategy of trying to reorient the party system along Labour vs non Labour lines – prior to the 1906 election, he renamed his Free Trade Party to the Anti Socialist Party. Reid envisaged a spectrum running from socialist to anti socialist, with the Protectionist Party in the middle. This attempt struck a chord with politicians who were steeped in the Westminster tradition and regarded a two party system as very much the norm.

Бірінші мерзім (1908-1909)

Фишер өзінің жалғыз азшылық үкіметін және Бірінші Фишер министрлігін құрды. Үкімет 1908 жылғы Үкімет орны туралы заңды қабылдады, бұл жаңа федералды астананың Ясс-Канберра аймағында орналасуын қамтамасыз етті, сондай-ақ темір және болат өндірушілеріне әділ және лайықты жалақы төлегендерге сыйлық беру мақсатында Өндірушілерді қолдау туралы заңды қабылдады. 1909 жылдың мамырында консервативті протекционистер мен еркін сауда жақтастары бірігіп, Ұлттық Либералдық партияны құрды, ал либералды протекционистер Еңбек партиясына қосылды. Ұлттық Либералдық партия, Альфред Дикиннің басшылығымен, көпшілік орындарды алып, Еңбек партиясын биліктен ығыстырды, бірақ Фишер генерал-губернатор лорд Дадлиді парламентті таратуға көндіре алмады. Сондай-ақ, 1904 жылғы Татуластыру және төрелік туралы заңға түзетулер енгізілді, сот төрағасының өкілеттіктерін кеңейту және Төрелік сотында тіркелген өнеркәсіптік кәсіподақтарға рұқсат беру мақсатында. 1911 жылғы Теңізшілердің өтемақысы туралы заң және 1912 жылғы Теңізде жұмыс істейтіндердің жағдайын жақсарту туралы заң қабылданы, сондай-ақ теңізшілер мен олардың отбасы мүшелеріне өтемақы төлеу шаралары енгізілді. Зейнетақы алуға болатын жағдайлар да кеңейтілді. 1912 жылдың желтоқсанынан бастап, азаматтығын алған адамдар зейнетақы алу үшін үш жыл күтуге міндетті болмады. Сол жылы зейнеткердің үйінің құны оның мүлкін бағалау кезінде ескерілмеді. Фишер монополияларды мемлекеттік меншікке алу сияқты кейбір салаларда Ұлттық үкіметтің өкілеттіктерін арттыруды қалады. 1911 жылы конституциялық референдум басталды, оның мақсаты сауда, коммерция және монополиялар саласындағы федералды үкіметтің заң шығару өкілеттіктерін кеңейту болды. Екі сұраққа да 61% дауыспен «жоқ» деп жауап берілді. Фишер үкіметі тағы бір референдум өткізді (1913 жыл), онда сауда, коммерция, корпорациялар, өнеркәсіптік мәселелер, трестер, монополиялар және теміржол даулары саласындағы федералды үкіметтің өкілеттіктерін арттыру сұрақтары қойылды. Барлық алты сұраққа да 51% дауыспен «жоқ» деп жауап берілді. 1913 жылғы сайлауда Джозеф Кук басқаратын Ұлттық Либералдық партия Еңбек партиясын бір орынмен жеңді. Фишер мен оның партиясы бірден Австралияның соғысқа дайындығын жоспарлау және іске асыру бойынша шұғыл шаралар қабылдауға кірісті. Фишер осы кезеңде Жаңа Зеландияға сапар шекті, ол кезде Билли Хьюз екі ай бойы премьер-министр міндетін атқарды. Фишер мен Еңбек партиясы бейбіт уақыттағы уәде етілген заңнаманы іске асыруды жалғастырды, оның ішінде 1915 жылғы Мюррей өзені сулары туралы заң, 1915 жылғы Жүк тасымалы туралы заң, 1915 жылғы Қант сатып алу туралы заң, 1914 жылғы Мүліктік салықты бағалау және мүліктік салық туралы заңдар. 1914 және 1915 жылдардағы соғыс заңнамасына Соғыс сақтық шаралары (генерал-губернаторға ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін ережелер қабылдауға өкілеттік беру), Дұшпанмен сауда жасау туралы заң, Соғыс санағы туралы заң, Қылмыстық кодекс, Бельгияға көмек көрсету туралы заң және Дұшпанмен жасалған келісім-шарттарды жою туралы заң кірді. 1915 жылдың қазан айында журналист Кит Мердок Фишердің өтініші бойынша Галлиполидегі жағдай туралы баяндама жасады және оған: «Сіздің қорқынышыңыз расталды» деп кеңес берді. Ол Дарданелл экспедициясын «қасіретті қателіктер сериясы» және «тарихтағы ең қайғылы тараулардың бірі» деп сипаттады. Фишер бұл баяндаманы Хьюз бен Қорғаныс министрі Джордж Пирске жіберді, нәтижесінде 1915 жылдың желтоқсанында австралиялық әскерлер эвакуацияланды. Бұл баяндама Дарданелл комиссиясының жұмысында да қолданылды, онда Фишер Лондондағы Жоғары комиссар болып қызмет етті. 1915 жылғы Уайд-Бей сайлауында Фишердің орны Ұлттық Либералдық партиясы тарапынан 0,2% айырмашылықпен жеңіліс тапты.

Fisher formed his only minority government and the First Fisher Ministry. The government passed the Seat of Government Act 1908, providing for the new federal capital to be in the Yass Canberra area, passed the Manufacturers' Encouragement Act to provide bounties for iron and steel manufacturers who paid fair and reasonable wages, In May 1909, the more conservative Protectionists and Freetraders merged to form the Commonwealth Liberal Party, while the more liberal Protectionists joined Labour. With a majority of seats, the CLP led by Alfred Deakin ousted Labour from office, with Fisher failing to persuade the Governor General Lord Dudley to dissolve Parliament. and amended the 1904 Conciliation and Arbitration Act to provide greater authority for the court president, and to allow for Commonwealth employees' industrial unions, registered with the Arbitration Court. Compulsory preference to trade unionists in federal employment was also introduced, while the Seaman's Compensation Act of 1911 and the Navigation Act of 1912 were enacted to improve conditions for those working at sea, together with compensatory arrangements for seamen and next of kin. Eligibility for pensions was also widened. From December 1912 onwards, naturalised residents no longer had to wait three years to be eligible for a pension. That same year, the value of a pensioner's home was excluded from consideration when assessing the value of their property. Fisher wanted additional Commonwealth power in certain areas, such as the nationalisation of monopolies. A constitutional referendum was initiated in 1911 which aimed to increase the federal government's legislative powers over trade and commerce and over monopolies. Both questions were defeated, with around 61 per cent voting 'No'. The Fisher government made another attempt, holding a referendum in 1913 which asked for greater federal powers over trade and commerce, corporations, industrial matters, trusts, monopolies, and railway disputes. All six questions were defeated, with around 51 per cent voting 'No'. At the 1913 election, the Commonwealth Liberal Party, led by Joseph Cook, defeated the Labor Party by a single seat. Fisher and his party were immediately underway in organising urgent defence measures for planning and implementing Australian war effort. Fisher visited New Zealand during this time which saw Billy Hughes serve as acting prime minister for two months. Fisher and Labor continued to implement promised peacetime legislation, including the River Murray Waters Act 1915, the Freight Arrangements Act 1915, the Sugar Purchase Act 1915, the Estate Duty Assessment and the Estate Duty acts in 1914. Wartime legislation in 1914 and 1915 included the War Precautions acts (giving the Governor General power to make regulations for national security), a Trading with the Enemy Act, War Census acts, a Crimes Act, a Belgium Grant Act, and an Enemy Contracts Annulment Act. In October 1915, journalist Keith Murdoch reported on the situation in Gallipoli at Fisher's request, and advised him, "Your fears have been justified". He described the Dardanelles Expedition as being "a series of disastrous underestimations" and "one of the most terrible chapters in our history" concluding:

Fisher passed this report on to Hughes and to Defence Minister George Pearce, ultimately leading to the evacuation of the Australian troops in December 1915. The report was also used by the Dardanelles Commission on which Fisher served, while High Commissioner in London. Fisher's seat was narrowly won by the Commonwealth Liberal Party on a 0.2% margin at the 1915 Wide Bay by election.

Ұлыбританиядағы жоғары комиссар

Фишер 1916 жылдың 1 қаңтарынан 1921 жылдың 1 қаңтарына дейін Ұлыбританиядағы Австралияның екінші жоғарғы комиссары болды. Фишер әскери шақыруға қарсы болды, бұл оның Билли Хьюзбенің арақатынасын қиындатты. Хьюз алғашқы референдумға үш апта қалғанда Фишерден қолдау сұрады, бірақ Фишер "Апелляцияға қол қоя алмаймын. Лауазым рұқсат етпейді" деп жауап берді. Ол кейін бұл мәселе бойынша ашық түрде пікір білдіруден бас тартты. Хьюздің 1916 жылғы әскери шақыру жөніндегі референдумында дауыстардың шамамен 52 пайызы "жоқ" деп дауыс берді, ал 1917 жылғы референдумда 54 пайыз "жоқ" деп дауыс берді. Фишер 1919 жылы Бельгия мен Франциядағы австралиялық әскерлерді аралап, кейін Пирске 1917 және 1918 жылдардағы майдан суреттерінен альбом сыйлады, онда әскерлердің бастан өткерген қиын жағдайлары көрсетілген. Фишер де кірген Дарданелл комиссиясы 1916 және 1917 жылдары куәгерлермен сұхбаттасып, 1919 жылы соңғы есебін жариялады. Есепте экспедицияның нашар жоспарланғаны және орындалғаны, қиындықтардың аз бағаланғаны айтылды, бұл мәселелер жеткізілімнің жетіспеуімен және жоғары деңгейдегі тұлғалардың қақтығыстарымен және кешігулермен ушықты. Сәтсіз әскери науқанға шамамен 480 000 одақтас әскер жұмылдырылды, олардың жартысы қаза тапты. Есептің қорытындылары әлсіз деп танылды, ешқандай (саяси немесе әскери) тұлғалар қатаң сынауға ұшыраған жоқ. Комиссияның есебі және тергеу барысында жиналған ақпараттар науқан туралы маңызды құжаттардың көзі болып табылады.

Соңғы жылдары және өлімі

Фишердің Жоғарғы комиссарлық өкілеттігі 1921 жылғы 22 сәуірде ресми түрде аяқталды, бірақ ол үш айлық төленген демалыспен аяқталды және 29 қаңтарда Австралияға кетті. Ол Мельбурнға болашағына қатысты нақты жоспарлары болмай келді, бірақ еңбек қозғалысы жиналыстарындағы құшақтап қабылдаулары оны белсенді саясатқа оралу мүмкіндігін қарастыруға итермеледі. Ол 1916 жылғы партиялық айырылыстан көптеген тәжірибелі депутаттарды жоғалтқан Еңбек партиясының жалғыз қалған бұрынғы премьер-министрі болды. Партия жетекшісі Франк Тюдор жиі денсаулығының нашарлауына тап болды, ал Тюдордың ізбасары саналған Т. Дж. Райан 1921 жылдың тамызында пневмониядан кенеттен қайтыс болды. Фишер туындаған қосымша сайлауға қатысуды ойлады, бірақ жергілікті партия оны кандидат ретінде қабылдайтынына кепілдік жоқ екенін анықтады. Ол алдын ала іріктеу үшін белсенді науқан жүргізуге құштар емес еді және тек қана ұсынылған жағдайда ғана қатысатынын шешті, бірақ мұндай мүмкіндік тумады. Австралияда оларды ұстап тұратын басқа ештеңе болмағандықтан, Фишер мен оның әйелі балаларына жақын болу үшін Лондонға оралуға бейімделді. Олар біраз уақытқа Хайгейтте үй жалдап алды, содан кейін 1922 жылдың қазан айында Хэмпстед-Хиттің жанындағы Саут-Хилл-паркте үй сатып алды. Ол британдық Парламентке үміткер болу мүмкіндігін зерттеді, бірақ ақырында саясаттан толық зейнетке шешім келді. 60 жасқа келгенде Фишердің отбасы мен достары оның ақыл-есінің нашарлағанын байқады, бұл ерте сатыдағы деменцияның бір түрі болуы мүмкін еді. Оның жалғыз өзі жұрт алдында болуы қауіпті деп есептелді, сондықтан 1925 жылы оның мүлкі сенімділікке берілді. 1928 жылға қарай ол өзінің атына қол қоя алмады және балалары оны медициналық мекемеге жатқызуды қарастырды. Фишер 1928 жылдың қыркүйегінде ауыр тұмауға шалдықты және ақырында 22 қазанда 66 жасында аурудың асқынуларынан қайтыс болды. Фишер 1928 жылдың 26 қазанында Хэмпстед зиратында жерленді. Сол күні Лондонның Сент-Колумба шіркеуінде король Георг V және премьер-министр Стэнли Болдуиннің өкілдері, сондай-ақ британдық Лейбористік партиясының өкілі Артур Хендерсон қатысқан еске алу шарасы өтті. 1930 жылдың ақпанында премьер-министр Рамзи Макдональд Фишердің қабірінің үстіне граниттен жасалған обелискіні ашты. Оның әйелі ақырында Австралияға оралып, 1958 жылы онда қайтыс болды.

Fisher's term as High Commissioner officially ended on 22 April 1921, although it concluded with three months' paid leave and he left for Australia on 29 January. He arrived back in Melbourne with no firm plans for his future, but the rapturous receptions he received at labour movement gatherings led him to contemplate a return to active politics. He was the only remaining former prime minister in the Labor Party, which had lost many experienced MPs in the 1916 party split. The party's leader Frank Tudor had had frequent bouts of ill health, and T. J. Ryan, who was widely seen as Tudor's heir apparent, died suddenly of pneumonia in August 1921. Fisher seriously considered standing in the resulting by election, but found there was no guarantee that the local party would accept him as a candidate. He was unwilling to actively campaign for preselection, and decided he would only stand if he were drafted; this did not eventuate. With little else to keep them in Australia, Fisher and his wife decided to return to London to be closer to their children. They rented a property in Highgate for a period, and then in October 1922 bought a home on South Hill Park near Hampstead Heath. He explored the possibility of standing for the British House of Commons, but eventually opted for a permanent retirement from politics. By the time he was 60, Fisher's family and friends had begun to notice a decline in his mental faculties, which was probably a form of early onset dementia. It was judged unsafe for him to be out alone in public, and in 1925 his assets were placed in trust. By 1928, he was unable to sign his own name, and his children were seriously considering having him institutionalised. Fisher contracted a severe case of influenza in September 1928, and eventually died from complications of the disease on 22 October, aged 66. Fisher was buried at Hampstead Cemetery on 26 October 1928. On the same day, a memorial service was held at St Columba's Church, London, which was attended by representatives of King George V and Prime Minister Stanley Baldwin, as well as Arthur Henderson representing the British Labour Party. In February 1930, Prime Minister Ramsay MacDonald unveiled a granite obelisk above Fisher's grave. His widow eventually moved back to Australia, dying there in 1958.

Бағалау

Фишердің премьер-министр ретінде қызмет еткеніне қарамастан, көптеген жылдар бойы оған және оның үкіметіне салыстырмалы түрде аз ғылыми назар аударылды. Англияға зейнетке шығу шешімі оны көпшілік назарынан тыс қалдырды, ал денсаулығының нашарлауы мен ерте өлімі оған өзінің мұрасын қалыптастыру мүмкіндігін бермеді. Федерациядан кейінгі кезеңге қызығушылық танытқан жазушылар оны әдетте тартымды биографиялық нысан ретінде қарастырмады, бұл оның саяси көзқарастарының консервативтілігіне және әдептілікке ұмтылуына байланысты, кейде тіпті көңілсіздікке дейін жететін еді. Фишердің 1981 жылғы Австралиялық өмірбаяндар сөздігіне енгізілген мақаласын Денис Мерфи жазды, ол толыққанды өмірбаян жоспарлаған, бірақ 1984 жылы аяқтамай қайтыс болды. Клем Ллойд 1990 жылдары өмірбаян жазуға кірісті, бірақ 2001 жылы қайтыс болғандықтан оны аяқтамады. Фишердің алғашқы толыққанды өмірбаяндары оның премьер-министрлік қызметінің 100 жылдығына дейін жарық көрмеді. Олар Дэвид Дейдің «Эндрю Фишер: Австралияның премьер-министрі» (2008) және Питер Бастианның «Эндрю Фишер: Бағаланбаған адам» (2009) кітаптары, сондай-ақ Эдвард Хамфристің «Эндрю Фишер: Ұмытылған адам» (2008) атты қысқаша еңбегі болды. Фишердің өліміне қатысты жазбалардың авторы оның қарапайымдылығын, адалдығын және еңбек қозғалысына берілгендігін атап өтті. «Австралиялық жұмысшы» газетіне жазған Генри Эрнест Бут оны «өзінің сыныбына адал, олардың мүддесін қорғауда батыл және толығымен жемқорлықсыз» деп сипаттады. Ол қайтыс болғаннан кейінгі онжылдықтарда Фишерді аса көрнекті емес, бірақ қабілетті басшы деп есептеді. Ол өз партиясының ішіндегі қақтығыстарды табысты басқарғаны үшін мақталып, бірақ ел басшысы ретінде Дикин мен Хьюзбен нашар салыстырылды. Жалпы, оның премьер-министрлік қызметі маңызды емес кезең ретінде қарастырылды. Алайда, 1970 жылдардан бастап Фишерге қатысты басқа көзқарас пайда бола бастады, бұл оның жеке құжаттары зерттеушілерге қолжетімді болғанмен байланысты болды. Оның соңғы өмірбаян жазушылары Фишерді Еңбек партиясын үкіметтік партия ретінде құрғанымен және партиялық платформаны саяси мақсатта құрбан етудің қажеті жоқ екенін көрсеткенімен айрықша мақтан тұтты, сондай-ақ оның үкіметтерінің саяси және сайлау жетістіктері үшін басты құлыққа ие екенін айтты. Фишер қабылдаған тағы бір құрмет – 1911 жылы Ұлыбританияға сапар шеккен кезде Король Георг V-нің тәжді кию рәсімі мен Империялық конференцияға қатысқанда Ұлыбританияның құпия кеңесіне мүше болып тағайындалуы болды. Бұл оған «Өте Құрметті» атағын беруге мүмкіндік берді. Жаңа Зеландияның премьер-министрі сэр Джозеф Уорд пен генерал-губернатор лорд Ислингтон да осы шараға қатысты. Оның тағайындалуына қоғамдық реакция оң болды, «Брисбен Шындығы» газеті оның қарапайым мінезін өзгертпейтінін атап өтті: «Жқында университет дәрежесін алудан бас тартқан Эндрю Фишерге жеке кеңесшілік тағайындалды. Бұл біздің Премьер-Министрімізге Империялық конференцияның құпия кеңестеріне қатысқандығы үшін лайықты құрмет, оның құпияларына оның Мажастети Империялық үкіметінің әкімшілеріне және басқаруына берген жеке кеңестері кіреді». 1911 жылдың 6 шілдесінде ол қатыспаған күйде құпия кеңесші болып қабылданса, 1916 жылдың 14 ақпанында Лондонда жоғары комиссар болып тағайындалғаннан кейін ғана ресми түрде ант берді. Фишердің федералды сайлау округі оның құрметіне аталды. Оның есімімен Канберрадағы Фишер атты шағын аудан да құрылды, оның көшелері Фишердің қоғамдық өмірге кірер алдындағы мамандығына орай тау-кен тақырыбын көрсетеді. Ұлыбританияның алғашқы Еңбекші премьер-министрі Рамзи Макдональд 1930 жылы Хэмпстед зиратында Фишерге арналған ескерткішті ашты. Фишердің туған жерінде 1970 жылдардың соңында мемориалдық бақ ашылды. 1992 жылы оның Гимпидегі үйі (Эндрю Фишердің коттеджі) Квинсленд мұрасының тізіліміне енгізілді. 2008 жылы Квинслендтік еңбекші премьер-министрі Кевин Радд Дэвид Дейдің жазған «Эндрю Фишер» атты өмірбаянды жариялады. Раддке бұрын Фишерге тиесілі зат – Фишердің қолымен жазылған, аздап зақымдалған алтын қалам табыс етілді, ол 80 жыл бойы сақтауға алынған еді.

Despite the length of Fisher's service as prime minister, for many years he and his government were given relatively little scholarly attention. His decision to retire to England placed him out of the public eye, while his mental deterioration and early death deprived him of the opportunity to dictate his own legacy. Writers interested in the post Federation era did not generally view him as an attractive biographical subject, which has been attributed to the relative orthodoxy of his political views and a reputation for propriety to the point of dullness. Fisher's 1981 entry in the Australian Dictionary of Biography was written by Denis Murphy, who had planned a full length biography but died in 1984 before completing it. Clem Lloyd also began a biography in the 1990s, which was unfinished at the time of his death in 2001. The first complete biographies of Fisher did not emerge until the 100th anniversary of his prime ministership. These were David Day's Andrew Fisher: Prime Minister of Australia (2008) and Peter Bastian's Andrew Fisher: An Underestimated Man (2009), as well as a shorter volume by Edward Humphreys, Andrew Fisher: The Forgotten Man (2008). Obituarists of Fisher generally emphasised his modesty, integrity, and dedication to the labour movement. Writing for The Australian Worker, Henry Ernest Boote praised him as "loyal to his class, courageous in the advocacy of their cause, and absolutely incorruptible". In the decades after his death, a general view emerged of Fisher as a competent rather than brilliant leader. He was praised for successfully managing the conflicting personalities within his own party, but as a leader of his country was often compared unfavourably with Deakin and Hughes. In general, his prime ministership was seen as a relatively inconsequential interlude. However, beginning in the 1970s a different view of Fisher began to emerge, which coincided with more of his personal papers becoming available to researchers. His more recent biographers have credited Fisher with establishing Labor as a viable party of government and demonstrating that the party's platform did not have to be sacrificed for political expediency, and argued that he deserves the primary credit for the political and electoral accomplishments of his governments. Another honour Fisher did accept was appointment to the Privy Council of the United Kingdom on his visit to the UK in 1911 for the Coronation of King George V and the Imperial Conference at the same time as New Zealand Prime Minister Sir Joseph Ward and Governor Lord Islington, granting him use of "The Right Honourable". Public reaction to his appointment was positive, with the Brisbane Truth noting it would not change his humble nature: "To plain Andrew Fisher, who lately refused to be decorated with empty, unearned University degrees, a Privy Councillorship has been awarded. This is an honor to which our Prime Minister is justly entitled by reason of his inclusion in the secret councils of the Imperial Conference, which secrets include the private advice, tendered by him to the administrators of and in the administration of his Majesty's Imperial Government." Although admitted as a Privy Counsellor in absentia on 6 July 1911, it wasn't until 14 February 1916 when he was High Commissioner in London that he formally took his oath of office. The federal electorate of Fisher was named after him. A Canberra suburb, Fisher, was also created in his memory, with its streets reflecting a mining theme in honour of Fisher's occupation before entering public life. Ramsay MacDonald, Britain's first Labour Prime Minister, unveiled a memorial to Fisher in Hampstead Cemetery in 1930. A memorial garden was also dedicated to Fisher at his birthplace in the late 1970s. In 1992, his home in Gympie (Andrew Fisher's Cottage) was listed on the Queensland Heritage Register. In 2008, Labor Prime Minister Kevin Rudd, a fellow Queenslander, launched a biography titled Andrew Fisher, written by David Day. In turn, Rudd was presented with an item that once belonged to Fisher – a slightly battered gold pen engraved with Fisher's signature, which had been held in safekeeping for 80 years.