Титта Руффо: «Арыстаның дауысы» опера баритоны

Кіріспе

Опералық баритон Титта Руффо (9 маусым 1877 – 5 шілде 1953), шын аты Руффо Кафиеро (екі есімді) Титта, – халықаралық аренада танымал болған итальяндық опералық баритон. "Voce del leone" ("арыстанның дауысы") атымен белгілі болған ол, тіпті өзінің бәсекелесі – баритон Джузеппе Де Лука да оны жоғары бағалаған. Де Лука Руффо туралы: "Оның дауысы емес, керемет нәрсе" деген, ал Де Луканың сөзінің толық нұсқасы ("ол [Руффо] оны дауыстап шығарды") көбінесе жарияланбайды. Вердидің "Яго" және "Фальстаф" рөлдерін сомдаған Виктор Маурел де Руффоның жоғарғы регистріндегі ноталар – ол естіген ең әдемі баритон дыбыстары екенін айтқан (қараңыз, төмендегі Pleasants еңбегі). Классикалық музыка жазбаларын шығарушы Уолтер Легге тіпті Руффоны "гений" деп атаған.

Өмірбаян

Пизада Титта Руффо болып туған (сахна үшін аты мен тегі ауыстырылған), Руффо инженердің ұлы болды. Ол бірнеше ұстаздан дауыс сабақтарын алған. 1913 жылғы 27 желтоқсандағы «Музыкалық Америка» журналында Руффо былай деп жазды: «Менің «ұстазым» болғанын дәлелдеуге тырысқан көптеген дауыс мұғалімдерінің санына байланысты, мен бауырым Эттореге осындай құрметтің барлық еңбегі тиесілі екенін нақты айтқым келеді. Мен Римдегі Санта-Чечилия консерваториясында төрт ай оқыдым, содан кейін синьор Спарапаниден екі ай, ал синьор Казиниден төрт ай сабақ алдым. Бірақ опералық мансап үшін бұл жеткіліксіз болғандықтан, мен өзімді ағамның қамқорлығына тапсырдым. Мен оның адал шәкірті ретінде алты жыл бойы болдым және оның дауыс шығарудың ғылыми әдісінің тікелей куәсімін. Менің «ұстазым» болды деп, менің жетістіктерім үшін жауапты екенін мәлімдейтіндердің бәрі өздеріне артықшылықтарды жалған және өтірікпен тағайындайды». Руффо 1898 жылы Римдегі Констанци театрында Вагнердің «Лоэнгрин» операсындағы Херальд рөлімен опералық дебютін жасады. Баяу бастағаннан кейін, оның мансабы 1900 жылдардың басында дамыды және дауысының күші мен құйынымен ол тез арада халықаралық атаққа ие болды. Оның басқа да маңызды дебюттері келесі орындарда және жылдары болды: Буэнос-Айрес (1902), Лондон (1903), Милан (1904), Лиссабон (1907), Париж операсы (1911) және Сан-Паулу [Муниципаль театры] (1911). Руффо 1912 жылы Филадельфияда американдық дебютін жасады және Чикагода көп өнер көрсетті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде итальян армиясына шақырылғандықтан, ол Нью-Йорк Метрополитен Операсына мансабының соңына қарай, 1922 жылы «Севилья шаштаразынан» Фигаро рөлінде келді. 1922 жылдан 1929 жылға дейін ол Метте барлығы 46 қойылымда өнер көрсетті. Метрополитенге келген кезде ол дауыс мұғалімі Эстель Либлингтің шәкірті болды. 1929 жылы ол 350 000 долларға (қазіргі шамамен) фильмге келісімшарт жасады. 1931 жылы зейнеткерлікке шығып, бірнеше жыл Швейцария мен Парижде эмиграцияда болды. Ол «La mia parabola» атты автобиографиясын жазды, ол 1995 жылы ағылшын тіліне «My Parabola» деп аударылды. 1937 жылы Италияға оралғаннан кейін, фашистік режимге қарсылық көрсеткені және социалистік нанымдары үшін ол билік тарапынан тұтқындалды. Оның қарындасы Джакомо Маттеоттиге үйленген, оның фашистер тарапынан өлтірілуінен кейін ол Италияда қайтадан ән салмайтынына ант берген. Өмірінің соңғы жылдары ол әртүрлі әншілермен, әсіресе баритондар Джинно Бечи, Карло Тальябуэ және тенорлар Джакомо Лаури Вольпи мен Джузеппе ди Стефаномен достық қарым-қатынас орнатты. Титта Руффо 1953 жылғы 5 шілдеде Флоренцияда, Италияда жүрек ауруынан 76 жасында қайтыс болды.

Born Ruffo Titta in Pisa (he reversed his forename and surname for the stage), Ruffo was the son of an engineer. He studied voice with several teachers. In Musical America, December 27, 1913, Ruffo wrote the following: "In view of the fact that numerous vocal instructors have endeavored to claim the credit of having been my "teacher" I desire to state emphatically that my brother Ettore is the one to whom practically all such distinction is due. I studied four months at the Santa Cecilia Conservatory in Rome under Signor Persichini and was told that I possessed neither voice nor musical talent. Afterward I received instruction from Signor Sparapani for two months and from Signor Casini for four months, but as this was not sufficient tuition for an operatic career I placed myself under the tutelage of my brother. I remained his faithful pupil for six years and am the living proof of his scientific method of voice production. All those asserting that they have been my "teacher" and therefore responsible for my success arrogate to themselves false and mendacious prerogatives." Ruffo made his operatic debut in 1898 at the Teatro Constanzi in Rome as the Herald in Wagner's Lohengrin. After a slow start, his career took off in the early 1900s and he quickly achieved international renown due to the power and ardency of voice and acting. His other major debuts occurred in the following venues and years: Buenos Aires (1902), London (1903), Milan (1904), Lisbon (1907), the Paris Opéra (1911) and São Paulo [Teatro Municipal] (1911). Ruffo made his American debut in Philadelphia in 1912 and sang extensively in Chicago. He reached the New York Metropolitan Opera relatively late in his career, in 1922, as Figaro in The Barber of Seville, having enlisted in the Italian army during World War I. He would give a total of 46 performances at the Met from 1922 through to 1929. While committed to the Met he was a pupil of voice teacher Estelle Liebling. In 1929 he signed a $350,000 (approximately $ today) movie contract. He retired in 1931, staying for several years in exile Switzerland and Paris. He wrote an autobiography, La mia parabola, which was translated into English in 1995 as "My Parabola". In 1937 he returned to Italy, where he was later arrested by the authorities for opposing the Fascist regime and espousing socialist beliefs. His sister was married to Giacomo Matteotti, after whose murder by the Fascists he had vowed never to sing in Italy again. In the later years of his life, he maintained friendships with a variety of singers, notably with baritones Gino Bechi, Carlo Tagliabue and tenors Giacomo Lauri Volpi and Giuseppe di Stefano. Titta Ruffo died in Florence, Italy from heart disease on 5 July 1953, aged 76.

Вокалдық ерекшеліктері мен жазылған мұра

Руффоның репертуарында француз және итальян операсындағы басты баритон рөлдерінің көпшілігі болды, соның ішінде Риголетто, Ди Луна, Амонасро, Гермонт, Тонио, Россинидің Фигаросы, Валентин, Яго, Карло (Эрнани және Ла форса дель дестинода), Набукко, Васко, Дон Джованни, Барнаба, Скарпия, Марчелло және «Маскарадтағы кеш» операсынан Ренато. Ол сондай-ақ, бүгінгі күні ұмытылған опералардағы бірнеше баритон партияларын орындағаны үшін де танымал болды, атап айтқанда, Амброаз Томастың «Гамлет» және Франчеттидің «Кристофоро Коломбо» операларындағы атақты рөлдер, Леонкаваллоның «Заза» операсынан Каскарт және Джорданоның «Бейфет кешінде» операсынан Нери. Замандасы Энрико Карузо сияқты, Руффо да жаңа ән стилін бейнеледі, онда күш, декламациялық күш және бай, кеуделік тембр бұрынғы буынның вокалдық нәзіктігіне, икемділігіне және техникалық шеберлігіне баса назар аударған. Сондықтан, кейбір консервативті сыншылар Руффоны оның итальяндық әріптесі Маттиа Баттистинимен салыстырды, ол белканто шебері және Руффодан гөрі арық, күміс тембрге ие болды. Алайда, Джон Стин және Майкл Скотт сияқты қазіргі заманғы сыншылардың пікірінше, екі ұлы баритон арасындағы айырмашылық бұрынғыдай айқын емес еді, өйткені Баттистини де, Руффо да ерекше вокалдық шапшаңдық пен бақылауды, сондай-ақ ұзақ легато сызығын ұстап тұру қабілетін көрсетті. Екеуі де еркектік интерпретациялық стильді ұнататын және тіпті Венчеслао Персичиниде ортақ ұстаздықтан өтті. 1928 жылы «Gramophone» журналына жазған хатында британдық сыншы және болашақ продюсер Уолтер Легге алты жыл бұрын Лондонда баритон орындаған концертті еске түсіріп, Руффоның әнін жоғары бағалады. Легге былай деді: «Оның алғашқы сөйлемінен бастап, тыңдаушылар оның дауысының керемет сұлулығына тәнті болды – еркектік, кең, жанашыр, теңдесі жоқ байлыққа толы. Өндірістің осындай жеңілдігі, жоғары G дыбыстарының осындай көптігі! Бірақ одан да артық: Руффоның шексіз нәзіктігі, тембрдің алуан түрлілігі, интерпретациялық түсінігі мен шыншылдығы, керемет бақылауы, тыныс алудың керемет күші және мінсіз фразировкасы оны гений етіп көрсетті». Руффо өте көп жазбалар жасаған әнші болды. Ол 1904 жылы Париждегі Pathé Frères үшін, содан кейін 1906 жылдан бастап Gramophone Company компаниясының итальяндық филиалы үшін (кейін His Master's Voice/EMI Records деп аталды) 130-дан астам 78 айналымдық пластинканы, акустикалық және электрлік жазбаларды жасады. 1912 жылы Америка Құрама Штаттарына келгеннен кейін ол 1929 жылы аяқталған Victor Talking Machine Company компаниясымен ұзақ қарым-қатынас жасады. Карузо сияқты, Руффоның дауысы жазуда өте жақсы дыбыстады; ол соншалықты бай және резонанстық болды, тіпті бастапқы акустикалық жазба процесінде де көптеген даңқты естіп бағуға болады. Ол 1925 жылдан кейін электрлік жазба дәуірінде де жаздыруды жалғастырды, бірақ бағалауынша (көптеген атаулар жарияланбаған), оның көптеген жарияланған электрлік жазбалары оны өзінің ең жақсы кезеңінен кейін түсірген, Стин оның ортаңғы диапазонында «бос» екенін айтады. Алайда, жарияланбалмаған Victor электрлік жазбалары және тіпті кейінірек, 1933 жылы Лондонда жасалған жазбалар «керемет қалдықтар» болып табылады, (жаңа жарияланған электрлік жазбалармен салыстырғанда) осы уақытқа дейін дауыс, техника және сүйкімділік сақталған. Стин мен Плезантс айтқандай, Руффо өзінің ең жақсы кезеңінде екі арияны жазды, олар оның дауысы мен стилінің үлгісі болып табылады. Бірінші мысал – 1907 жылы жазылған және 1911 жылы қайта жазылған «Гамлет» операсынан Бриндизи, оның каденциясы оның таңғажайып күшін және тыныс алуын көрсетеді. Екіншісі – Мейербиердің «Африкалық» операсынан сүйемелдемейтін «All'erta, marinar!» ариясы, оның жоғары регистрінің үндеуін, күшін және жарқындығын көрсетеді. Оның вокалдық шапшаңдығының мысалдары ретінде «Il barbiere di Siviglia» операсынан «Largo al factotum» ариясының алғашқы жазбалары ерекшеленеді. Pleasants, Steane және/немесе Scott жоғары бағалаған ариялардың басқа жазбаларына Ruffo-ның Victor акустикалық жазбаларынан келесі ариялар кіреді: «Pari siamo», «Urna fatale», «Credo in un Dio crudel», «Tremin gl'insani», «Buona Zazà, del mio buon tempo», «Nemico della patria» және «Pagliacci» операсынан «Prologo». Бұл жазбаларды Pearl және Preiser лейблдері шығарған CD жинақтарында тыңдауға болады. Өзінің дәуірі үшін ерекше жайт, Руффо ешқашан бір опера компаниясымен ерекше келісімшарт жасасқан емес; ол опералық фрилансер, өз алдына көшпелі жұлдыз болды және ол қайда ән айтса да, ең жоғары жарна мен ең жоғары ақы алды. Руффо өзінің заманындағы жалғыз опера әншісі болды, ол атақ-даңқ пен сыйақы жағынан Карузомен бәсекелесе алды. Таңқаларлығы, олар бірге жиі ән айтқан жоқ және тек бір ғана коммерциялық жазба жасады: Джузеппе Вердидің «Отелло» операсынан 1914 жылы жазылған серт ариясы. Тарихшылар осы жағдайға екі түсіндірме берді. Біріншіден, кәсіби қызғану: Руффо да, Карузо да өте талантты жұлдызбен даңқын бөліскісі келмеді (бірақ Карузоға жақын барлық адамдар оны жоққа шығарды). Екіншіден, көптеген опера үйлері екі әншінің үлкен гонорарын бір уақытта төлей алмайтын, әсіресе егер сол қойылымда қымбат дива болса. Руффо зейнетке шыққаннан кейін дауыс сабақтарын бермей, былай деді: «Мен қалай ән айқалайтынымды білмедім; содан барып менің дауысым он жылдың ішінде жойылды. Мен бұрынғы атым мен беделімді пайдаланып, өзім білмейтін нәрсені жас адамдарға үйретуге құқықсызмын». Алайда, Руффоның төмендеуі 1924–25 жылдары басталған, яғни ол 26–27 жыл бойы жақсы формада болды, бұл кез келген жағдайда таңғажайып.

Ruffo's repertoire included most of the major baritone roles in French and Italian opera, including among others Rigoletto, Di Luna, Amonasro, Germont, Tonio, Rossini's Figaro, Valentin, Iago, Carlo (in both Ernani and La forza del destino), Nabucco, Vasco, Don Giovanni, Barnaba, Scarpia, Marcello, and Renato in Un ballo in maschera. He was also renowned for his interpretations of several baritone parts in operas that are largely forgotten today, namely, the title roles in Ambroise Thomas's Hamlet and Franchetti's Cristoforo Colombo plus Cascart in Leoncavallo's Zazà and Neri in Giordano's La cena delle beffe. Like his tenor contemporary Enrico Caruso, Ruffo was said to embody a new style of singing in which power, declamatory force and a rich, chesty tone eclipsed the previous generation's emphasis on vocal grace, flexibility and technical finesse. Consequently, some conservative commentators compared Ruffo unfavorably with his elegant Italian predecessor Mattia Battistini, who was a master of bel canto and the possessor of a leaner, more silvery timbre than Ruffo's. However, according to modern day critics like John Steane and Michael Scott, the difference between the two great baritones was not quite as clear cut as some have suggested in the past, because both Battistini and Ruffo displayed exceptional vocal agility and control plus the ability to sustain a long legato line. Both of them also favored a virile interpretive style and even shared a teacher in Venceslao Persichini. Writing in the Gramophone magazine in 1928, the often acerbic British critic and future record producer, Walter Legge, lauded Ruffo's singing, recalling a recital that he had heard the baritone give six years earlier in London. Legge said that: "From the his first phrase the audience was vanquished by the overwhelming beauty of his voice—manly, broad, sympathetic, of unsurpassed richness. Such ease of production, such abundance of ringing high Gs! But more: Ruffo's infinite subtlety, variety of tone colour, interpretive insight and sincerity, his magnificent control, stupendous breathing powers, and impeccable phrasing stamped him as a genius." Ruffo was a prolific recording artist. He made more than 130 78 rpm records, both acoustic and electric, first for Pathé Frères in Paris in 1904, and then exclusively for the Italian affiliate of Gramophone Company (later known as His Master's Voice/EMI Records beginning in 1906. Upon arriving in the United States in 1912 he began his long association with the Victor Talking Machine Company which concluded in 1929. As was the case with Caruso, Ruffo's voice recorded remarkably well; it was so rich and resonant that even on the primitive acoustic recording process, much glory remains to be heard. He continued recording into the electrical recording era after 1925, but at far as one is able to judge (many titles remain unpublished) most of his published electrical recordings caught him past his prime, with what Steane calls a "hollowness" now evident in his mid range. However, the unpublished Victor electrics, and some unpublished sides made even later, in London in 1933 are more than touching "beaux restes", with (strangely, compared with the published electrical recordings) a great deal of voice, technique and charm still surviving to this late date. As Steane and Pleasants mention, Ruffo made records at his peak of two arias which stand out as exemplars of his voice and style. The first example is the Brindisi from Hamlet (made in 1907 and remade in 1911), the cadenza of which demonstrates his astounding élan and breath control. The second is the unaccompanied "All'erta, marinar!" from Meyerbeer's L'Africaine, which exhibits the resonance, power and brilliance of his upper register. For examples of his vocal agility, his early discs of "Largo al factotum" from Il barbiere di Siviglia stand out. Other discs of arias singled out for praise by Pleasants, Steane and/or Scott include Ruffo's acoustic Victor recordings of the following arias: "Pari siamo", "Urna fatale", "Credo in un Dio crudel", "Tremin gl'insani", "Buona Zazà, del mio buon tempo", "Nemico della patria" and the "Prologo" from Pagliacci. All these recordings can be heard on CD collections issued by the Pearl and Preiser labels. Unusual for his era, Ruffo was never under exclusive contract to any one opera company; he was an operatic freelancer, a nomadic star in his own right and received top billing—and top fees—wherever he sang. Ruffo was the only male opera singer of his time who could compete, in terms of celebrity and fees, with Caruso. Surprisingly, they sang together infrequently and made only one commercially issued recording: an electrifying 1914 performance of the Oath Duet from Giuseppe Verdi's Otello. Two explanations have been adduced by historians for this happenstance. First, professional jealousy: neither Ruffo nor Caruso liked sharing the glory with another extravagantly gifted star (though virtually all intimates of Caruso have denied this). Secondly, few opera houses could have afforded to pay both singers' enormous fees in conjunction, especially if there was an expensive diva appearing in the same production. Ruffo refused to teach voice after his retirement, stating: "I never knew how to sing; that is why my voice went by the time I was fifty. I have no right to capitalize on my former name and reputation and try to teach youngsters something I never knew how to do myself." However, as Ruffo's decline started around 1924–25, this means that he had a very respectable 26–27 years in good form, which is remarkable in any case.