Кіріспе

Суды қайнатуға арналған ыдыс

Қайнатқыш, кейде шай қайнатқыш деп те аталады, суды қайнатуға арналған, әдетте қақпағы, тұмсығы және тұтқасы бар арнайы құрылғы. Оның екі негізгі түрі бар: плитада қолданылатын қайнатқыш, ол плитадан жылу алады, және электр қайнатқыш, ол ішкі қыздыру элементі бар шағын ас үй құралы.

Этимология

"Кетел" сөзі көне норвеж тіліндегі "ketill" сөзінен шыққан, мағынасы – "қазан". Ежелгі ағылшын тілінде "cetel" деп жазылған, ал басында [tʃ] дыбысымен, "cherry" сөзі сияқты айтылған. Орта ағылшын тілінде (сондай-ақ диалектілік тілде) "chetel" түрінде кездеседі. Бұлардың бәрі (неміс тіліндегі "Kessel" – "қазан" сөзімен бірге) түптеп келгенде герман тіліндегі *katilaz сөзінен тараған. Бұл сөз латын тілінен алынған "catillus" сөзінен пайда болған, ол "catinus" – "тамақ беру немесе дайындауға арналған терең ыдыс" сөзінің кішірек түрі. Әр түрлі контексттерде бұл сөз "астау", "терең табақ" немесе "воронка" деп аударылады.

Пештің үстіндегі қазандықтар

Қазіргі кездегі пеш үстіндегі кешпе – пештің үстінде немесе плитада суды қыздыруға арналған, түбі жалпақ металл ыдыс. Олардың әдетте тұтқасы, құйымшауы және қақпағы болады. Кейбіреулерінде су қайнағанда дыбыс беретін сыбызғысы бар. Кешпелер көбінесе тот баспайтын болаттан жасалады, бірақ мыс немесе басқа металдардан да жасалуы мүмкін.

Электрлік қазандықтар

200-240 В желілік кернеуі бар елдерде электр қайнатқыштар суды пешке қоймастан қайнату үшін жиі қолданылады. Жылыту элементі әдетте толығымен жабық, қуаты 2-3 кВт. Бұл электр қайнатқыштың тоқ тұтынуы 13 А-ға дейін жетеді дегенді білдіреді, бұл көптеген үйлерге қол жетімді тоқтың айтарлықтай бөлігін құрайды: көптеген үйлердің негізгі сақтандырғышы 20 мен 100 ампер аралығында өзгереді. 120 В желілік кернеуі бар елдерде бірдей қуат үшін екі есе көп тоқ жұмсалады. Заманауи үлгілерде су қайнау температурасына жеткеннен кейін қайнатқыш автоматты түрде өшіріледі, бұл судың қайнап кетіп, жылыту элементіне зақым келтіруіне жол бермейді. 1922 жылы Бирмингемдегі Bulpitt & Sons компаниясында инженер Лесли Лардж сымды орамдап, металл түтікшеге орналастырылған элементті жасады. Элементті тікелей суға батыруға болады, бұл қайнатқышты пеште қайнатудан әлдеқайда тиімді етті. 1955 жылы жаңадан құрылған британдық Russell Hobbs компаниясы алғашқы толық автоматты қайнатқыш ретінде K1 моделін, тот баспайтын болаттан жасалған қайнатқышты ұсынды. Су қайнаған кезде пайда болатын бу арқылы қыздырылатын биметалл жолақ иіліп, токты күйдіреді. Қайнау алдында аз бу пайда болатындықтан, биметалл термостаты төменгі деңгейде белсендіріледі, сондықтан бұл конструкция қайнау температурасы айтарлықтай төмен болатын биік жерлерде де жұмыс істейді. Бұл үлгі содан бері басқа өндірушілер тарапынан кеңінен қабылданып келеді.

Үндеу қазандары

Суырғыш - су қайнаған кезде естілетін дауыс шығаратын құрылғысы бар қазан. Будың құрылғы арқылы өтуі тербеліске алып келеді, осының нәтижесінде физикада "тондық тесік" деп аталатын дыбыс пайда болады. Бұл процестің нақты механизмі 2013 жылы Кембридж университетінің төртінші курс студенті Р.Х. Генривуд пен оның жетекшісі А.Агарвалдың "Жылытқыштардың аэроакустикасы" атты мақаласы "Жылытқыштар физикасы" журналында жарияланғанға дейін толыққанды түсініксіз болды. Гарри Брамсон - суырғыш шай қазанды өнертапқан адам.

Автоматты шай қазандары

Автоматты шай қайнатқыштар шай жасауды жеңілдету үшін жасалған, олар пайдаланушының аз араласуымен әртүрлі шай түрлерін дайындауға мүмкіндік береді. Құрылғы орнатылғаннан кейін, автоматты шай қайнатқыш суды нақты шай түріне қажетті температураға дейін қыздырады, шайды суға салады және оны тиісті уақытқа демдейді. Өйткені, әртүрлі шай түрлерін толыққанды, үйлесімді дәмді алу үшін әртүрлі температурада пісіру қажет. Көбінесе шай дайын болғанда ескерту үшін дыбыстық сигнал береді және дайындалғаннан кейін сусынның температурасын сақтайды.

Ұқсас құрылғылар

Қазан – ашық оттың үстіне, көбінесе дуал тәрізді ілгішпен ілініп тұратын үлкен қайнатқыш. Венгрияда мұндайларды қайнатқыштар деп атайды. Балық қайнатқышы – бүтін, ірі балықтарды, мысалы, лососьті пісіруге арналған тығыз қақпағы бар, ұзын, жіңішке металл ыдыс. Қайнатқыш грилі – қазанға ұқсас дөңгелек қақпағы бар күмбез пішіндес гриль. Қайнатқыш барабаны – қазан (қазан) пішінді барабан.