Кіріспе

Кинотану – киноны өнер түрі және құрал ретінде қарастыратын түрлі теориялық, тарихи және сын тұрғысынан зерттейтін академиялық пән. Ол кейде медиа зерттеулерінің құрамына кіреді және көбінесе теледидар зерттеулерімен салыстырылады. Кинотану осы әлеуметтік-идеологиялық құндылықтарды анықтау үшін өндіріс, теориялық негіздер, контекст және тудыруды талдауға қатысты бірқатар сындық тәсілдерді қолданады. Сонымен қатар, киноны зерттеу арқылы сыншы немесе өндіруші мамандығын игеруге болады. Жалпы, киноны зерттеу, сондай-ақ оған қатысты индустрия да дами бермекте. Кинотану саласындағы зерттеулерді жариялайтын академиялық журналдарға Sight & Sound, Film Comment, Film International, CineAction, Screen, Journal of Cinema and Media Studies, Film Quarterly, Projections: The Journal for Movies and Mind және Journal of Film and Video жатады.

Тарих

Кинотану академиялық пән ретінде ХХ ғасырда, қозғалыс суреттері ойлап табылғаннан кейін ондаған жылдар өткен соң пайда болды. Фильм өндірісінің техникалық аспектілерімен шатастырмау керек, кинотану тек фильм теориясының құрылуымен ғана қатар жүреді – ол киноны өнер ретінде сын тұрғысынан қарастырады және кинотарихнаманы жазады. Қазіргі заманғы кино тек ХІХ ғасырдың соңында ғана өнертабыс пен индустрияға айналғандықтан, кино продюсерлері мен режиссерлерінің бір буыны кейінгі буындарда пайда болған академиялық талдаудан бұрын көп жылдар бойы өмір сүрді. Алғашқы киномектептер фильмнің өндірісіне және субъективті сынға назар аударды, ал киноны академиялық тұрғыдан зерттеуге қолданылатын сындық көзқарастарға, тарихқа және теорияға емес. Фильмдердің пайда болуымен бірге, кинотанудың жалпы түсінігі фильмнің формальды аспектілерін олар жасалғанда талдауға қарай бағытталды. 1919 жылы құрылған Мәскеу киномектебі – әлемде киноға бағытталған алғашқы мектеп болды. АҚШ-та 1929 жылы құрылған USC Кино өнері мектебі, Кино өнері және ғылымы академиясымен келісім бойынша құрылған алғашқы кинолық мектеп болды. Олар 1932 жылы кинотану мамандығын ұсынған алғашқылардың бірі болды, бірақ кинотану мамандықтарындағы қазіргідей ерекшеліктер болған жоқ. Университеттер киноға қатысты оқу бағдарламаларының әртүрлі формаларын енгізе бастады, бірақ абстрактілік және практикалық тәсілдер арасында нақты бөлініс болған жоқ. Deutsche Filmakademie Babelsberg (яғни, Германия кино академиясы Бабелсберг) 1938 жылы Үшінші рейхте құрылды. Лекторлардың арасында, мысалы, Вилли Форст және Генрих Георг болды. Академияда оқуды аяқтау үшін студенттен өзінің фильмін жасау талап етілді. 1950 жылдары Голливуд өндірісінен алыстаған қозғалыс киноны көбірек көркемдік және тәуелсіз іс-әрекетке айналдырды. Бұл авторлық теорияның қалыптасуына себеп болды, ол фильмді режиссердің көруі мен өнері ретінде қарастырды, бұл кинотануды 1960 жылдары әлемдік деңгейде толыққанды академиялық пән ретінде мойындауға итермеледі. 1965 жылы киносыншысы Робин Вуд Альфред Хичкок туралы жазған еңбектерінде Хичкоктың фильмдері Шекспирдің пьесаларының күрделілігімен теңестірілді деп мәлімдеді. Сол сияқты, Cahiers du Cinéma журналына үлес қосқан француз режиссері Жан-Люк Годар: "Джерри Льюис [ ] Голливудтағы ерекше нәрсені жасайтын жалғыз адам, ол қалыптасқан санаттарға, нормаларға, принциптерге сәйкес келмейді. [ ] Льюис – бүгінгі күні батыл фильмдер түсіретін жалғыз адам". Тұрақты оқуға түсу, тиісті бюджеттер және гуманитарлық ғылымдарға қызығушылық танытқан көптеген университеттерде кинотанудың ерекше бағдарламаларын ұсыну мүмкіндігі болды. Әлемдік кинорежиссерлер мен ғалымдар қауымдастығының өсуімен бірге, киноны талдау академиялық пәнге айналды. Бұл табысты коммерциялық кино түсірушілердің жасаған үлкен қайырымдылықтарының арқасында мүмкін болды, олар университеттердегі кинотану кафедраларын қаржыландыруға көмектесті. Мысалы, Джордж Лукастың 2006 жылы USC Кино өнері мектебіне 175 миллион АҚШ долларын сыйға тартуы.

Қазіргі заманғы кинотану

Қазіргі таңда кинотану бүкіл әлемде арнайы мектептері бар жекелеген пән ретінде қалыптасқан. Кинотанудың салалары тарих, мәдениет және қоғамды оқытудың көптеген әдістерін қамтиды. Көптеген гуманитарлық колледждер мен университеттерде фильмді талдауға арналған курстар бар. Кинотанудың кеңейіп келе жатқан әртүрлілігін АҚШ-тың жоғары мектептерінде кино теориясы бойынша сабақтардың ұсынылуы да көрсетеді. Көптеген бағдарламалар кинотануды медиа және теледидар туралы зерттеулермен біріктіреді, визуалды өндірістің барлық салаларынан білім алып, оны қолданады. 3D фильмдер және YouTube сияқты жаңа технологиялардың дамуымен фильмдер әлемдегі мәдениет пен өнерді пайымдау үшін негізгі құрал ретінде қолданылады. Кинотанудың үнемі өсіп отыратын динамикасының нәтижесінде фильмді талдау үшін түрлі оқу бағдарламалары пайда болды. Әрбір оқу орны оқу материалдарын өздігінен құрастыруға құқылы болғамен, студенттер фильмдегі тұжырымдамалық өзгерістерді, фильмнің формасы мен стилін талдауға қажетті терминологияны, фильмнің идеологиялық аспектілерін, сондай-ақ фильмнің болашақ бағыттары мен мәтіндік емес салаларын түсінуге тиіс. Университеттер студенттеріне фильмді талдау курсын ұсынады, бұл оларға фильм өндірісіне сын көзбен қарауға және зерттеулер мен мамандандырылған семинарларға қатысу арқылы өздерінің талдау қабілеттерін жетілдіруге мүмкіндік береді.

АҚШ кинотану

АҚШ-та университеттер кинотануға арналған арнайы курстар ұсынады және мектептер мамандық пен қосымша мамандық бағдарламаларын ұсынады. Бүкіл ел бойынша қазіргі уақытта 144 жоғары оқу орны кинотану бойынша мамандық бағдарламасын ұсынады. АҚШ-тағы сабақтар көбінесе теледидар сияқты жаңа медиа түрлерін кино зерттеуімен біріктіреді. Киноны зерттейтіндер АҚШ-та жыл сайын шығатын көптеген фильмдерді академиялық ортада талдауға немесе кино тарихын өнер түрі ретінде түсінуге ұмтылады. Фильмдер сол дәуірдің мәдениетін АҚШ-та ғана емес, бүкіл әлемде көрсете алады.

Әлемдік кинотану

Кинотану бағдарламалары бакалавриат, магистратура және PhD деңгейінде әлемнің солтүстігіндегі көптеген елдерде ұсынылады, ал әлемнің оңтүстігінде де түрлі бағдарламалар ашылған. Көп жағдайда кинотануды медиа зерттеулер немесе коммуникация зерттеулер кафедраларында кездестіруге болады. Білім беру мекемелерінен өзге, кино мұрағаттары мен музейлер, мысалы Амстердамдағы Eye Filmmuseum, білім беру және насихаттау бағдарламаларымен қатар ғылыми жобаларды жүргізеді. Кинофестивальдер де киноны зерттеуде маңызды рөл атқарады. Бұл фильм стилі, эстетикасы және бейнелеуі туралы дискурстардан бастап, фильм өндірісі, тарату және қоғамға тигізетін әсеріне дейін, сондай-ақ фильм тарихы, мұрағаттау және кураторлық саласын қамтиды. Канн кинофестивалі сияқты ірі фестивальдерде лекциялар мен панельдік талқылаулар өткізілетін кең ауқымды бағдарламалар бар, олар кинотарихнамасын да дамытады, әсіресе ретроспективалары мен "Канн классикасы" сияқты тарихи бөлімдері арқылы. Аймақтық деңгейде де осындай рөл атқаратын көптеген фестивальдер бар. Мысалы, FESPACO кинофестивалі Африка құрлығында кинематография бойынша пікір алмасудың маңызды орталығы болып табылады.