Жаңа Зеландияның жанартаулық даласы: құрылысы, тарихы және мифологиясы
Auckland volcanic field
Жаңа Зеландиядағы жанартаулық аймақ: Pupuke көлінен басталып, Rangitoto аралы мен Wiri тауына дейін созылады. 193,200 жыл бұрын пайда болған, 600 жылдай бұрын соңғы рет атқан. Лава туннельдері көп.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландиядағы жанартаулық дала.
Volcanic field in New Zealand
Ерекшеліктері
Бұл аймақ солтүстікте Пупуке көлі мен Рангитото аралынан басталып, оңтүстікте Матукутураруға (Вири тауына) дейін, ал батыста Альберт тауынан шығыста Көгершін тауына дейін созылады. Алғашқы жарылыс Пупукеде 193 200 ± 2 800 жыл бұрын болған. Ең соңғы жарылыс (шамамен 600 жыл бұрын) базальттік қалқанды вулкандардағы жарылыс кратерінің еңісі мен симметриясына тән ерекшеліктермен сипатталды. Бұл жанартаудың басқа жанартауларды көміп тастауы мүмкін, және қазіргі тарихы 1000 жылға жуық екені белгілі. 50-ден астам лава түтіктері мен лава үңгірлері табылды, оның ішінде ұзын Вири лава үңгірі де бар. Лава үңгірлерінің пайда болу механизміне байланысты тамырсыз конустардың пайда болуы мүмкін, және Вириде Матукутурея тамырсыз конус болған деген болжам бар. Матукутуреяға жақын жерде бірнеше бумен қоздырылған жарылыс болғанына қарамастан, бұл болжам толыққанды дұрыс болмауы мүмкін. Окленд аймағындағы екінші ең ұзын жеке үңгір – Маунгакики/Бір ағаш төбесінің шығысында орналасқан Мың баспа үңгірі. Лава үңгірлерінің құлауынан пайда болған екі әсерлі ойыс – Пука көшесіндегі үңгір және Онехунгадағы Гротто көшесіндегі тоған, сондай-ақ жақын орналасқан Хохстеттер тоғаны. Аймақ жарылып тұрған 200 000 жылдың көп бөлігінде планета мұздық кезеңдерде (мұз дәуірлерінде) болды, осы кезде су мұзға айналып, теңіз деңгейі төмендеді, ал Уайтемата мен Манукау шығанақтары құрлыққа айналды. Барлық жанартаулар, Рангитотодан басқа, қазіргі мұз аралық (жылы) кезеңде құрлықта жарылған болуы мүмкін.
The field ranges from Lake Pupuke and Rangitoto Island in the north to Matukutururu (Wiri Mountain) in the south, and from Mount Albert in the west to Pigeon Mountain in the east. The first vent erupted at Pupuke 193,200 ± 2,800 years ago. The most recent eruption (about 600 years ago with characteristics as to slope and symmetry around the eruptive vents seen in basaltic shield volcanoes as might be expected in a volcano, that may have buried other volcanoes, and now known to have a 1000 year odd eruptive history. More than 50 lava tubes and other lava caves have been discovered, including the long Wiri Lava Cave. There can be an association with lava caves and the formation of rootless cones due to their mechanism of formation and a rootless cone was suggested to exist at Wiri being Matukutūreia. This may not be quite the case even though at least one steam only driven eruption occurred close to Matukutūreia. The second longest individual cave in the Auckland field, some in total length, is the Cave of a Thousand Press ups to the east of Maungakiekie/One Tree Hill. Two impressive depressions caused by lava cave collapses are the Puka Street Grotto and the nearby Hochstetter Pond, also known as Grotto Street Pond, in Onehunga. For most of the 200,000 years that the field has been erupting, the planet has been in glacial periods (ice ages) where sea levels were much lower due to water being locked up as ice, and the Waitemata and Manukau Harbours were dry land. All the volcanoes probably erupted on land except for Rangitoto, which erupted during the current interglacial (warmer) period.
Тектоникалық қатынастар
Окленд аймағы Австралиялық тақтаның ішінде, Тынық мұхиты тақтасымен шекарасының батысында жатыр. Жанартаулар Солтүстік Аллохтон деп аталатын геологиялық аймақтың оңтүстігінде орналасқан, ал солтүстік жанартаулар Вайтемата тау жыныстары тобының ерте миоцендік шөгінділерінің үстінде, ал оңтүстік жанартаулар миоценнен кейінгі шөгінділердің үстінде орналасқан. Бұл Окленд аймақтық жарылымдарының құрылымы және олардан пайда болған жарылымдық блоктар күрделі, бірақ олардың орналасуы, вулкандық алап сияқты, гравитациялық өзгерістермен және Солтүстік аралдың осы бөлігі арқылы өтетін Стокстің магниттік аномалиясымен байланысты болуы мүмкін деп болжауға болады.
The Auckland region lies within the Australian Plate, about west of its plate boundary with the Pacific Plate. The volcanoes are located south of a geological region called the Northland Allochthon, and with the northern volcanoes located over early Miocene sedimentary deposits of the Waitematā Group of rocks and the southern volcanoes over post Miocene sediments. The structure of these Auckland regional faults and the resulting fault blocks is complex but like the volcanic field their locations can be postulated to be related to gravitational variations and where the Stokes Magnetic Anomaly passes through this section of the North Island.
Мифология
Тамаки маори мифтері жанартаулық даланың жаратылысын Матаахоның (жердің құпияларының сақшысы) және оның інісі Руаумоконың (жер сілкінісі мен жанартаудың құдайы) жасауы ретінде сипаттайды. Бұл Waitākere тауларында тұратын, жерден қауіпті сиырлы қолданып Hunua тауларынан келген patupaiarehe соғыс жасақтарын жеңген patupaiarehe тайпасына жаза ретінде жасалған. Кейбір дәстүрлерде от құдайы Махуика, оның әйелі кетіп, киімдерін алып кеткен соң, Матаахоны жылыту үшін жанартаулық даланы жасайды. Матаахомен тығыз байланысты болғандықтан, жанартаулық нысандарды жиынтығында Нга Маунга а Матаахо ("Матаахо таулары") деп атауға болады. Даладағы жанартаулық нысандардың көптеген маори тіліндегі аттары Матаахоның есімін қамтиды, соның ішінде Те Пане о Матаахо (Маңгер тауы), Те Тапуае а Матаохо (Робертсон төбесі) және Те Капуа Кай о Матаохо (Маунгаухау / Едем тауы кратері).
Tāmaki Māori myths describe the creation of the volcanic field as a creation of Mataaho (the guardian of the earth's secrets) and his brother Rūaumoko (the god of earthquakes and volcanoes), made as punishment against a tribe of patupaiarehe, supernatural beings living in the Waitākere Ranges, who used deadly magic from the earth to defeat a war party of patupaiarehe from the Hunua Ranges. In some traditions, the fire goddess Mahuika creates the volcanic field as a way to warm Mataaho, after his wife leaves and takes his clothing. Because of their close association to Mataaho, the volcanic features can be collectively referred to as Nga Maunga a Mataaho ("The Mountains of Mataaho"), Many of the Māori language names of volcanic features in the field refer to Mataaho by name, including Te Pane o Mataaho (Māngere Mountain), Te Tapuwae a Mataoho (Robertson Hill) and Te Kapua Kai o Mataoho (the crater of Maungawhau / Mount Eden).
Қолданылуы
Мауганның (таулардың) көп бөлігі Pākehā қонысына дейін Маори pā (бекіністерімен) толып жатты, ал көптеген террасалар мен басқа археологиялық іздер әлі де көрінеді. Көптеген конустар тегістелген немесе күрт өзгертілген, оның бір бөлігі тарихи Маори қолданысына, бірақ көбінесе салыстырмалы түрде жақында құрылыс материалдарын (әсіресе скорияны) қазудың нәтижесі. Дегенмен, қалған жанартаулардың көпшілігі қазір ескерткіштер мен саябақтар ретінде сақталған. 2007 жылдың наурыз айында Жаңа Зеландия өзінің бірегей табиғи және мәдени ерекшеліктерінің үйлесіміне негізделген вулкандық аймақты Дүниежүзілік мұра нысанына үміткер ретінде ұсынды. Сол кезде әлемдегі 800-ден астам Дүниежүзілік мұра нысандарының тек 2 пайызы ғана осы "аралас" санатына жатты. 1840 жылдан бергі Окленд тарихының көп бөлігінде таулар Жаңа Зеландия Королі, Окленд Кеңесі (немесе оның бұрынғы органдары, соның ішінде Окленд қалалық кеңесі және Манукау қалалық кеңесі) немесе Табиғатты қорғау департаменті тарапынан әртүрлі басқарылып келді.
Many of the maunga (mountains) were occupied by substantial Māori pā (fortifications) before Pākehā settlement, and many terraces and other archeological remnants are still visible. Many of the cones have been levelled or strongly altered, in small part due to the historical Māori use, but mostly through relatively recent quarrying of construction materials (especially scoria). However many of the remaining volcanoes are now preserved as landmarks and parks. In March 2007, New Zealand submitted the volcanic field, with several specifically named features, as a World Heritage Site candidate based on its unique combination of natural and cultural features. At that time, only 2 per cent of more than 800 World Heritage Sites worldwide were in this "mixed" category. For most of Auckland's post 1840 history, the mountains have been administered variously by the New Zealand Crown, the Auckland Council (or its former bodies including the Auckland City Council and Manukau City Council) or the Department of Conservation.
Қауіптері
Бұл өріс жойылмағандықтан, жаңа жанартаулық құбылыстар кез келген уақытта болуы мүмкін, бірақ құбылыстар арасындағы орташа кезең жүзден мың жылға дейін ауыспалы. Соңғы 50 мың жылда әр 2500 жыл сайын кем дегенде бір рет жарылыс болған. Дегенмен, мұндай құбылыстың әсері, әсіресе толыққанды жарылыс болған жағдайда, пирокластикалық ағындардан бастап жер сілкіністеріне дейін зор болар еді. Бірнеше жанартау бір уақытта атқылауы мүмкін. 31 000 мен 28 000 жыл бұрын, шамамен 3000 жыл ішінде сегізінің атқылағандығына нақты дәлелдер бар. Өрістегі жарылыстардың көпшілігі аз көлемді, уақыт бойынша шектеулі болады, әдетте магманың аз бөлігі ғана жер бетіне шығады. Жаңа Зеландияда бұл өрістің жанартаулық қаупі Таупо жанартаулық аймағындағы жанартаулардан төмен бағаланған, бірақ орын алған жағдайда, зардап шеккен халық оны үлкен проблема ретінде қабылдауы мүмкін.
Since the field is not extinct, new volcanic events may occur at any time, though the usual period between events is, on average, somewhere between hundreds to thousands of years. There has been at least one eruption in every 2,500 years over the last 50,000 years. However, the effects of such an event—especially a full scale eruption—would be substantial, ranging from pyroclastic surges to earthquakes, It is possible that several volcanoes could erupt simultaneously. There is strong evidence that eight erupted within a span of 3000 years or so, between 31,000 and 28,000 years ago. Most eruptive events in the field have been small volume, very constrained in time, typically involving less than of magma making its way to the surface. Within New Zealand the volcanic hazard of the field is graded below that of Taupo Volcanic Zone volcano's but is likely to be perceived by the population affected as a greater potential nuisance if it occurs
Қалалық аймақтардағы жанартаулық белсенділікке жауап беруге дайындық үшін әртүрлі операциялық құрылымдар, жоспарлар және жүйелер құрылды, олар негізінен Окленд жанартаулық өрісінің төтенше жағдайлар жоспарында үйлестірілді. Бұл алдағы жарылыс туралы бірнеше сағаттан бірнеше күнге дейін ескерту беруі мүмкін, сондай-ақ оның шамамен орналасқан жерін көрсетеді. Окленд соғыс ескерткіш мұражайы, өзі Пукекава кратерінің жиегінде салынған, өріс туралы көрме ұйымдастырған, соның ішінде Оклендтегі жарылыстың керемет көрінісін имитациялайтын "Puia Street көп сенсорлық келушілер тәжірибесін" ұсынады.
Various operative structures, plans and systems have been set up to prepare responses to volcanic activity within the urban areas, mainly coordinated in the Auckland Volcanic Field Contingency Plan This is likely to give between a few hours and several days' warning of an impending eruption, and its approximate location. Auckland War Memorial Museum, itself built on the crater rim of Pukekawa, has an exhibition on the field, including the "Puia Street multi sensory visitor experience", which simulates a grandstand view of an eruption in Auckland.