Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австралиялық саясаткер Цебин Тчен (10 наурыз 1941 – 25 қараша 2019) 1999 жылдан 2005 жылға дейін Виктория штатының сенаторы болып, Австралия Сенатының Либерал партиясының мүшесі болды.
Australian politician
Tsebin Tchen (10 March 1941 – 25 November 2019) was a Chinese Australian Liberal member of the Australian Senate from 1999 to 2005, as Senator of Victoria.
Ерте өмір
Чен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Қытайдың Чонкин қаласындағы босқындар отбасында дүниеге келді. Оның әкесі сол кезде Қытай үкіметінде жас дипломат болған және Чен екі жасқа толғанда шетелге тағайындалған. Чен әкесімен бірге түрлі елдерде қызмет етті және Қытайға тұрақты тұру үшін қайтып келген жоқ, тек 1954-1956 жылдары Тайваньда коммунистер билікті басып алғаннан кейін ұлтшыл үкімет көшіп келгенде екі жыл өмір сүрді. Оның әкесі 1975 жылға дейін Қытай Республикасы үкіметін өкілдік етіп дипломат қызметін атқарды, содан кейін зейнетке шығып, Ченмен бірге Австралияда тұрды. 1958 жылы Чен Австралияға оқуға студенттік виза алды – сол кезде Азиялықтардың Австралияға кіруінің жалғыз жолы осы болатын. Кейіннен ол Сидней университетінде қала құрылысы саласы бойынша магистр дәрежесін алды.
Tchen was born in Chongqing to refugees during WW2. His father was then a junior diplomat with the Chinese Government and was posted overseas when Tchen was two years old. Tchen followed his father to various postings and never returned to China to live, except for two years (1954–56) in Taiwan, where the Nationalist government relocated after Communist takeover. His father continued as diplomat to represent the Republic of China government until 1975 when he retired to live with Tchen in Australia. In 1958, Tchen gained a student visa to Australia to study—at that time, the only way for Asians to enter Australia due to the White Australia Policy. Eventually, he obtained a master's degree in town planning at Sydney University.
Ерте мансап
1966 жылдан бастап Чен Сиднейде Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметінің қала құрылысшысы болып жұмыс істеді. 1965 жылы Роберт Мензиестің орнын басып, Гарольд Холт «Ақ Австралия» саясатын тоқтатты, иммиграция заңын өзгертіп, азиялықтардың көшіп келуіне мүмкіндік берді. Өзінің мүмкіндіктерін сараптап, Чен Австралияда қалуға шешім қабылдады және 1971 жылы азаматтық алды. Осыған қарамастан, Чен Австралияның екі үлкен партиясының бірінен ұлттық сайлауда қолдау алған алғашқы Азиядан келген мигрант болып тарихқа енді. Чен 1998 жылы Паулин Хансонның қозғаған дауларының ең жоғары нүктесінде қайтадан алдын ала іріктеуге түсті және сәтті өтті. Алдын ала іріктеуден өту үшін ол сенатор Карен Синонды алмастыруы керек болды. Синон Либералдық-ұлттық партияның Сенатқа сайлау билетінде үшінші орын үшін Ченмен бәсекелесіп жеңілді – Австралия саясатында сирек кездесетін жағдай. Синон қызыл сызықтың ар жағында қалды, ал Ченнің жеңісін қамтамасыз ету үшін сегіз штаттық парламент мүшесін дауыс беруге тағайындаған Виктория штатының сол кездегі премьер-министрі Джефф Кеннеттің қолдауына ие болды. Кеннеттің федералды саясатқа бұрынғы араласулары сәтсіз болғанмен, Хансонға қарсылығы оны делегаттарды сайлауды талап ететін партия ережелерін бұзуға мәжбүр етті. Кеннеттің Синонға қарағанда Ченді артық көруі партия ішінде үлкен фракциялық дауға себеп болды, Федералдық қазынашы Питер Костелло және бұрынғы партия президенті Майкл Крогер – екеуі де Синонның жақтастары болғандықтан, Ченнің үміткерлігіне қарсы тұра алмады. Демократиялық еңбек партиясының Сенатқа сайлау билеті Ченге қарағанда Лейбористік партияны артық көріп, осы партияның үшінші үміткері Сенатта бесінші орынды жеңіп алды. Адамдардың тағдырының ирониясы ретінде, Чен «Бір Ұлт» партиясының басымдығымен соңғы алтыншы орынға сайланды және Австралияның федералды парламентінің екі палатасында да орын алған алғашқы Азиядан келген мигрант атанды. Өзінің қиын бастауына қарамастан, Чен парламентте көзге түспей жұмыс істеді. Ол көптеген комитеттерде жұмыс істеді, бірақ Сенатта оның даусы сирек естілді. Ол көпмәдениеттіліктің жақтасы болды, айырмашылықтарды анықтаудың орнына ортақ мақсаттарды іздеу және толеранттылық емес, қабылдау қажеттігін атап өтті. 2000-2004 жылдар аралығында Либералдық партия парламенті сайлаған иммиграция және көпмәдениеттік істер жөніндегі үкіметтік комитеттің төрағасы болғанмен, Чен Австралияның пана іздеушілер мен қайықпен келгендер мәселесін шешуге тырысқанда саясатқа елеулі әсер етпеді. 2003 жылдың желтоқсан айында Чен Сенатқа екінші мерзімге сайлауға түсті. Премьер-министр Джон Говардтың қолдауына қарамастан, ол өзінің алдыңғысы сияқты тағдырға ұшырап, төменгі палатаның бұрынғы депутаты Майкл Рональдсонға жеңілді. 1998 жылы партиялық тізім бойынша төртінші орынға түсуді таңдаған Синоннан айырмашылығы, Чен төртінші орыннан бас тартты және 2004 жылғы сайлауға қатыспады. 2005 жылдың 30 маусымында Сенаттағы мерзімі аяқталған соң ол зейнеткерлікке шықты. Чен Билл О’Чиден кейін федералды парламентке сайланған екінші қытайлық австралиялық болды. Ол Австралияның федералды парламентіне сайланған алғашқы азиялық мигрант еді.
From 1966, Tchen worked as a New South Wales government town planner in Sydney. Harold Holt succeeded Robert Menzies as Australian Prime Minister in 1965 and effectively ended the White Australia Policy by altering the immigration law to allow Asian migration. After weighing up his choices, Tchen decided to remain in Australia, and gained citizenship in 1971. Despite that, Tchen had made history by being the first Asian born migrant to be endorsed by either major party in Australian politics at a national election. Tchen made another run for pre selection in 1998, at the height of the Pauline Hanson controversy, and was successful. In order to gain preselection, he had to replace a sitting Senator, Karen Synon. She was defeated by Tchen for the third position on the combined Liberal National Party Senate ticket – a rare event in Australian politics. Synon was relegated to the unwinnable fourth position by a narrow margin of eight votes in a bitter preselection battle. Tchen only succeeded by gaining the support of the then Premier of Victoria Jeff Kennett who, as well as ringing delegates personally, appointed eight state Members of Parliament as voting delegates to the preselection convention which was enough to secure Tchen's victory. While Kennett's previous interventions in federal politics had been unsuccessful, his opposition to Hanson caused him to break Party rules which mandated the election of delegates. Kennett's preference for Tchen over Synon sparked a major factional dispute within the party, with the Federal Treasurer Peter Costello and Michael Kroger, a former Party President – both sworn Synon supporters – failing to fend off Tchen's challenge. After the Senate Group Voting ticket issued for the Democratic Labour Party saw it preference the ALP over Tchen, the ALP's third candidate won the fifth Senate spot. In an ironic twist, Tchen was elected on One Nation preferences over the Australian Greens for the final sixth spot and became the first Asian born migrant to win a seat in either house of the federal parliament. In spite of his rather turbulent introduction, Tchen performed unobtrusively in parliament. He served on a large number of committees but on the floor of the senate, he was rarely heard. He remained a strong advocate of multiculturalism emphasising the need to seek common purposes rather than identifying differences and of demanding acceptance rather than just tolerance. Despite being chair of the government members' policy committee on immigration and multicultural affairs between 2000 and 2004, a position elected by Liberal parliamentarians, Tchen did not significantly influence policy as Australia grappled with the vexing issue of how to deal with asylum seekers and boat people. In December 2003, Tchen stood for preselection for a second term in the Senate. Despite the claimed support of Prime Minister John Howard, Tchen suffered the same fate as his predecessor and clearly lost to former lower house MP Michael Ronaldson. Unlike Synon who chose to contest the election from fourth spot on the Party ticket in 1998, Tchen declined the offer of the fourth spot and did not stand at the 2004 election. He retired from the Senate when his term expired on 30 June 2005. Tchen was the second Chinese Australian elected to federal parliament, following Bill O'Chee. He was the first the first Asian migrant elected to the federal parliament of Australia.
Саясатта
Отставкаға шыққаннан кейін Чен тағы да Австралия тарихына, әсіресе қытай-австралиялық тарихына қызығушылық танытты. Оның пікірінше, бұл тарих Австралия тарихының ажырамас бөлігі ретінде қарастырылуы керек, емес, тек тар мамандықтардың қызығушылығын тудыратын мәселе ретінде емес. Ол Джудит Бретт және Джон Фицджеральд сияқты бірнеше белгілі австралиялық тарихшылармен жұмыс істеді. Бизнес және құқық факультетіндегі Азия-Тынық мұхиты аймағының әлеуметтік инвестициялар мен қайырымдылық орталығында Суинберн технологиялық университетінің адъюнкт-профессоры болды. 2015 жылы Чен Виктория штатының көпмәдени комиссиясының комиссары болып тағайындалды. 2018 жылы Чен Австралияның көпмәдени кеңесіне (АМК) мүше болып кірді – бұл кеңес министрлік тағайынымен құрылған, Австралияның түрлі мүдделерін білдіретін және үкіметке көпмәдениеттік мәселелер, әлеуметтік бірлік және интеграция саясаты мен бағдарламалары бойынша тәуелсіз және тиімді кеңес беретін орган. Ол қоғамдық жұмыстарға қатысуын жалғастырды, көптеген қытай қауымдастықтарына кеңесші ретінде көмектесіп, қауымдық ұйымдармен тығыз байланыста болды. Чен 2019 жылғы 25 қарашада Оңтүстік Австралияда болған жол апатында қаза тапты.
In his retirement, Tchen again took up his interest in Australian history, especially Chinese Australian History which he believes should be treated as an integral part of Australian History, rather than as a matter of niche interest. He has worked with several notable Australian historians including Judith Brett and John Fitzgerald. He was an adjunct professor with Swinburne University of Technology at the Asia Pacific Centre for Social Investment and Philanthropy at the Faculty of Business and Law. In 2015, Tchen was appointed a Commissioner of the Victorian Multicultural Commission by the Labor State Government. In 2018, Tchen was appointed to the Australian Multicultural Council (AMC), a ministerially appointed body representing a broad cross section of Australian interests that provides independent and robust advice to Government on multicultural affairs, social cohesion and integration policy and programs. He continued his voluntary community involvement, and demonstrated extensive links with community organisations, acting as an advisor to a number of Chinese community associations. Tchen died in a car crash in South Australia on 25 November 2019.
Жеке өмір
Чен кітапханашы Паулинге үйленген. Олардың екі ересек баласы бар: маркетинг және мәдени стратегия бойынша сарапшы Жасинта және хирург Адриан.
Tchen was married to Pauline, a librarian. They have two adult children: Jacinta who is a marketing and cultural strategist and Adrian, a surgeon.