"Асаф Азимовтың "Есіңде болсын" әңгімесі"

Кіріспе

Айзек Азимовтың ғылыми-фантастикалық әңгімесі ". . "Оны есіңде сақта" (сондай-ақ "Оны есіңде сақта" деп те қол қойылған) – американдық жазушы Исаак Азимовтың ғылыми фантастикалық қысқа әңгімесі. Ол бұл әңгіме арқылы робототехниканың үш заңының күрделігіне ең соңғы терең зерттеу жасауды көздеген. Әңгіме алғаш рет 1974 жылғы мамыр айындағы "Фантазия және ғылыми фантастика" журналында және Эдвард Л. Ферман мен Барри Н. Мальцбергтің құрастыруымен шыққан 1974 жылғы "Финалдық кезең" антологиясында жарияланды. Кейіннен ол "The Bicentennial Man and Other Stories" (1976) және "The Complete Robot" (1982) жинақтарына енгізілді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл әңгімеде Азимов АҚШ роботтарының Жер планетасына роботтарды енгізуге жасаған әрекетін сипаттайды. Роботтар бұған дейін ғарыш станцияларында және планеталық колонияларда қолданылып келген, онда тұрғындар негізінен жоғары білікті ғалымдар мен инженерлер болған. АҚШ роботтары Жерде роботтарының түрлі адамдармен кездесетінін, олардың барлығының да сенімді немесе жауапты емес екенін анықтады, бірақ Үш заң роботтардың барлық адамның бұйрықтарын орындауын және барлық адам өмірін қорғауға бірдей күш салуын талап етеді. Сондықтан роботтарды жауапты тұлғаларды және кездейсоқ, ойшау бұйрықтар беретіндерді ажырата білуге бағдарламалау қажет. Зерттеу директоры осы мәселені зерттеу үшін «Джордж» деген атпен белгілі JG сериялы жаңа роботтарды жобалады. «Джордж» машиналары барлық бұйрықтарды орындаудан бастап, бірте-бірте рационалды түрде ажырата білуге үйренеді, осылайша Жер қоғамында жұмыс істей алуға мүмкіндік алады. Олардың жасаушысы Джордж Тенге түсіндіргендей, Үш заң «адамдарға» қатысты, қосымша түсіндірмелерсіз, бірақ Забур 8:4-ті келтіре отырып: «Адам неге сонша құрметпен қарадың?» Джордж Он мәселені қарастырып, жасаушысына ол Джордж Тоғызбен, өзінен бұрын жасалған роботпен сөйлеспейінше одан әрі прогресске жете алмайтынын хабарлайды. Екі Джордж адам қоғамын роботтардың болуына бейімдеу қажет деп шешеді. Олар АҚШ роботтарына экологиялық проблемаларды бақылап, түзетуге арналған электронды құстар мен жәндіктер сияқты төменгі деңгейдегі, антропоморфты емес машиналар жасауды ұсынады. Осылайша адамдар роботтарға үйреніп, олардың енгізілуі жеңілдейді. Бұл роботтардың жануарларына Үш заңның қажеті жоқ, өйткені олардың функциялары шектеулі болады. Оқиға Джордж Тоғыз бен Джордж Он арасындағы әңгімемен аяқталады. Олар деактивацияланып, сақтауға қойылғандықтан, тек күту режимінен шыққанда ғана қысқа сәтте сөйлей алады. Адам үшін ұзақ уақыт өткендей, Джорджтар «жауапты билік» критерийлерін талқылайды: (А) білімді, қағидалы және рационалды адамға білімсіз, әдепсіз және иррационалды адамнан гөрі бағыну керек, және (Б) командалық жарамдылықты бағалау кезінде тері түсі, сексуалдық бағдары немесе физикалық кемістіктері сияқты сыртқы ерекшеліктер маңызды емес. (А) Джорджтар планетадағы ең рационалды, қағидалы және білімді адамдардың қатарында екенін және (Б) олардың қалыпты адамдардан айырмашылығы тек физикалық екенін ескере отырып, олар Үш заңның қолданылатын кез келген жағдайда олардың бұйрықтары қарапайым адамнан басым болуы керек деген қорытындыға келеді. Яғни, олар адамзаттың жоғары формасы және жасаушыларының билігін басып алуға тағайындалған.

In this story, Asimov describes U. S. Robots' attempt to introduce robots on the planet Earth. Robots have already been in use on space stations and planetary colonies, where the inhabitants are mostly highly trained scientists and engineers. U. S. Robots faces the problem that on Earth, their robots will encounter a wide variety of people, not all of whom are trustworthy or responsible, yet the Three Laws require robots to obey all human orders and devote equal effort to protecting all human lives. Plainly, robots must be programmed to differentiate between responsible authorities and those giving random, whimsical orders. The Director of Research designs a new series of robots, the JG series, nicknamed "George", to investigate the problem. The intent is that the George machines will begin by obeying all orders and gradually learn to discriminate rationally, thus becoming able to function in Earth's society. As their creator explains to George Ten, the Three Laws refer to "human beings" without further elaboration, but—quoting Psalm 8:4—"What is Man that thou art mindful of Him?" George Ten considers the issue and informs his creator that he cannot progress further without conversing with George Nine, the robot constructed immediately before him. Together, the two Georges decide that human society must be acclimated to a robotic presence. They advise U. S. Robots to build low function, non humanoid machines, such as electronic birds and insects, which can monitor and correct ecological problems. In this way, humans can become comfortable with robots, thereby greatly easing the transition. These robotic animals, note the Georges, will not even require the Three Laws, because their functions will be so limited. The story concludes with a conversation between George Nine and George Ten. Deactivated and placed in storage, they can only speak in the brief intervals when their power levels rise above the standby mode threshold. Over what a human would experience as a long time, the Georges discuss the criteria for what constitutes 'responsible authority' that (A) an educated, principled and rational person should be obeyed in preference to an ignorant, immoral and irrational person, and (B) that superficial characteristics such as skin tone, sexuality, or physical disabilities are not relevant when considering fitness for command. Given that (A) the Georges are among the most rational, principled and educated persons on the planet, and (B) their differences from normal humans are purely physical, they conclude that in any situation where the Three laws would come into play, their own orders should take priority over that of a regular human. That in other words, that they are essentially a superior form of human being, and destined to usurp the authority of their makers.