Кіріспе

Жарыс жотасы
Ақпарат жинау үшін сұрақтар тізімі

Сұрақнама – бұл сауалнама немесе статистикалық зерттеу арқылы жауап берушілерден ақпарат жинау мақсатында сұрақтардың (немесе басқа да түрдегі сұраулардың) жиынтығынан тұратын зерттеу құралы. Зерттеу сұрақнамасы әдетте жабық және ашық сұрақтардың араласы болып табылады. Ашық сұрақтар жауап берушіге өз ойларын кеңінен жеткізуге мүмкіндік береді. Зерттеу сұрақнамасын 1838 жылы Лондонның Статистикалық қоғамы жасаған. Сұрақнамалар көбінесе жауаптардың статистикалық талдауы үшін жасалса да, бұл әрқашан да солай бола бермейді. Сауалнамалардың басқа зерттеу құралдарына қарағанда артықшылықтары бар: олар арзан, сұрақ қоюшыдан ауызша немесе телефон арқылы сауалнамалар сияқты көп еңбек талап етпейді және деректерді жинақтауды жеңілдететін стандартталған жауаптарға ие. Дегенмен, мұндай стандартталған жауаптар пайдаланушыларды наразы етуі мүмкін, себебі ұсынылған жауаптар олардың қалаған жауабын дәл көрсетпеуі мүмкін. Сұрақнамалардың шектеуі – жауап берушілердің сұрақтарды оқи білуі және оларға жауап бере алуы керек. Сондықтан, кейбір демографиялық топтар үшін сұрақнама арқылы зерттеу жүргізу іс жүзінде мүмкін болмайды.

Мысалдар

Тамақ жиілігін анықтау сауалнамасы (FFQ) – адамдардың қандай диета екенін анықтауға арналған сауалнама, және оны зерттеу құралы ретінде қолдануға болады. Мысалы, витаминдер немесе акриламид сияқты зиянды заттардың қабылдануын бағалау үшін пайдаланылады.

Көп элементті шкалалар

Әлеуметтік ғылымдардағы зерттеулер мен тәжірибеде сауалнамалар сандық деректерді жинау үшін ең көп қолданылады, бұл ретте көп өлшемді шкалалар пайдаланылады және TRAPD (Аударма, Тексеру, Келісім, Алдын ала сынақ және Құжаттама) моделіне енгізіледі. Аудармашылармен қатар, сауалнаманы аудару процесінде тақырып бойынша сарапшылар мен процеске көмектесетін адамдарды қамтитын командалық тәсіл ұсынылады. Мысалы, жоба жетекшілері мен зерттеушілер аударма тілін білмесе де, зерттеу мақсаттарын және сұрақтардың мақсатын жақсы біледі, сондықтан сауалнама аудармасын жақсартуда маңызды рөл атқарады.

Сұрақнамаларға қатысты мәселелер

Сауалнамалар арзан, жылдам және талдауға оңай болғанымен, көбінесе сауалнаманың зияны пайдасынан артық болады. Мысалы, сұхбаттардан өзгеше, зерттеу жүргізушілер респонденттің сұрақ түсінгенін біле алмайды. Сонымен қатар, сұрақтар зерттеушілердің қажеттіліктеріне қатысты болғандықтан, алынған ақпарат көлемді болмайды. Мысалы, Myers Briggs Type Indicator сияқты сауалнамаларда жауап беруге шектеулі нұсқалар ұсынылады; респонденттер екі нұсқаның бірін таңдай алады, бірақ тек бір жауап беруге міндетті. Сауалнамалар, олар пошта арқылы немесе онлайн болсын, өте төмен қайтарым көрсеткішін береді. Қайтарым деңгейінің тағы бір мәселесі – сауалнаманы қайтаратындар көбінесе өте оң немесе өте теріс пікірге ие және өз ойын білдіргісі келеді. Ешқандай жаққа бейтарап қарамайтын адамдар көбінесе жауап бермейді, себебі бұл олардың уақытын қажет етпейді. Сауалнамалардың басты мәселесі – оларда өлшеу қателіктерінің жоғары деңгейі болуы мүмкін. Бұл қателер кездейсоқ немесе жүйелі болуы мүмкін. Кездейсоқ қателер респонденттердің, сұхбаттасушылардың және/немесе кодтаушылардың қасақана жасалмаған қателіктерінен туындайды. Жүйелі қателік, егер респонденттер сауалнама сұрағын құрастыру үшін қолданылған шкалаға жүйелі түрде жауап берсе, пайда болуы мүмкін. Сондықтан, сауалнама сұрағының дұрыс тұжырымдамасы және оның шкаласы маңызды, себебі олар өлшеу қателігінің деңгейіне әсер етеді. Сонымен қатар, егер сауалнамалар дұрыс үлгі алу әдістерін қолдана отырып жиналмаса, нәтижелер көбінесе халықтың нақты бейнесін көрсетпейді – сондықтан сауалнамалар негізінде дұрыс нәтижелер алу үшін сапалы үлгі маңызды.