Кіріспе

Исаның айқышқа тартылуы кезінде немесе одан сәл бұрын киген шапаны Исаның тігіссіз шапаны (қасиетті шапан, қасиетті киім, қасиетті тоға, құрметті шапан және Иеміздің хитоны деп те аталады) – Исаның айқышқа тартылуы кезінде немесе одан сәл бұрын киген шапан. Әртүрлі дәстүрлер бұл шапанның бүгінгі күнге дейін сақталғанын айтады. Бір дәстүр оны Трир соборында, екіншісі Аржентейльдегі Сент-Денис базиликасында деп санайды, ал бірнеше дәстүр оның қазір түрлі Шығыс православие шіркеулерінде, әсіресе Грузияның Мцхета қаласындағы Светицховели соборында сақталғанын мәлімдейді.

Киелі кітап үзіндісі

Жоханның Ізгі хабарында Исаны айқышқа шегелеген сарбаздар Оның көйлегін бөліспей, жеребе тастап, кімге тиесілі боларын анықтады. Себебі ол бір бөтен тігісіз тоқылған еді. Жаңа Келісімдегі грек тілінде химатия (сөзбе-сөз "үстінен жабылатын киім") мен тігіссіз көйлек, яғни хитон (сөзбе-сөз "тұнтық" немесе "күлте") арасында айырма жасалады.

Трир дәстүрі

Аңыз бойынша, Константин Ұлының анасы Елена 327 немесе 328 жылы Киелі жерде тігіссіз шапанды, сондай-ақ Шынайы айқыш сияқты басқа да бірнеше қасиетті заттарды тапты. Әңгіменің әртүрлі нұсқаларына сәйкес, ол оны мұра етіп қалдырған, немесе Константин император болғанға дейін бірнеше жыл тұрған Трир қаласына жіберген. 9 ғасырдағы монах Альтманн Хутвиллерс Еленаның осы қалада туғанын жазды, бірақ қазіргі заманғы тарихшылардың көпшілігі бұл мәлімдемені күдікпен қарайды. Трир шапанының тарихы 12 ғасырдан бастап ғана белгілі болады, осы кезде Трир архиепископы Иоганн I 1196 жылдың басында тігіссіз шапанды сақтаған құрбандық тақтасын киеледі. Иоганн I-нің өмірбаянында бұл шапанды алғаш рет көрсеткені айтылса да, 1196 жылға дейінгі тарихи жазбалар немесе оқиғалар жоқ. Шапанға тафта мен жібек қосылған, ал 19 ғасырда оны сақтау үшін резеңке ерітіндісіне малындырған. Қасиетті зат әдетте реликварда бүктелген күйде сақталады және сенушілер оны тікелей көре алмайды. 1512 жылы Императорлық диета кезінде Император Максимилиан I соборда сақталған Киелі шапанды көруді талап етті. Архиепископ Рихард фон Грейфенклау Дәм салынғаннан бері киімді сақтаған құрбандық тақтасын ашып, оны көрмеге қойды. Трир халқы бұл туралы естіп, Киелі шапанды көруді талап етті. Содан кейін қажылықтар алдымен жыл сайын, содан кейін Аахен қажылықтарына сәйкес 7 жылда бір рет өткізілді. Алайда, 1545 жылдан кейін Еуропадағы соғыстардың салдарынан қажылықтар үзіліссіз жүргізілмеді. Қажылықтардың болған кезеңдері: 1513, 1514, 1959.

1844 жылы Трир епископы Вильгельм Арнольдидің тапсырмасымен өткен қасиетті заттар көрмесі, 1844 жылдың желтоқсанында Иоганнес Ронге басшылығымен неміс католиктері (Deutschkatholiken) деп аталатын сектаның құрылуына әкелді. 1996 жылы киімді бір миллионнан астам қажы және келушілер көрді. Содан бері Трир епископтығы жыл сайын "Heilig Rock Tage" деп аталатын он күндік діни фестиваль өткізеді.

Аргентьойль дәстүрі

Аргентейль дәстүріне сәйкес, 800 жылы императрица Ирена Шарлеманге тігіссіз шапанды сыйға берген. Шарльмань оны өзінің қызы Теократке, Аргентейль аббатына тапсырды, ол жерде ол бенедиктиндер шіркеуінде сақталды. 1793 жылы, шіркеудің діни қызметкері француз төңкерісінде шапанға зиян келтірілуінен қорқып, оны бөліктерге бөліп, түрлі жерлерге жасырды. Қазірде тек төрт бөлігі ғана сақталған. Олар 1895 жылы қазіргі Аргентейль шіркеуіне көшірілді. Аргентейльдегі шапан туралы ең алғашқы құжат 1156 жылы Руан архиепискобы Хью жазған. Бірақ ол оны бала Исаның киімі деп сипаттаған. Ұзаққа созылған дау бойынша, Аргентейль матасы Исаның айқышқа ілінген кезде киген тігіссіз шапан емес, Күн Мариямның оған тоқыған киімі және оның өмірі бойы киген киімі. Аргентейль матасы тігіссіз шапан деген теорияны қолдаушылар Трир шапанының Исаның жамылғысы екенін айтады. 1625 жылы шах патша Михаил Федорович пен Патриарх Филарет (1619–1633) және Михаил патшаға шапанды сыйлық ретінде жіберді. Шапанның түпнұсқа екеніне Вологда архиепискобы Нектарий, Иерусалим патриархы Теофан және грек Иоанникий куәлік берді. Сол кезде осы қасиетті нәрсе арқылы керемет оқиғалар орын алғаны туралы хабарлар тарады. Кейін шапанның екі бөлігі Санкт-Петербургке әкелінді: біреуі Қысқы сарайдағы соборда, екіншісі Петр мен Павел соборында сақталды. Шапанның бір бөлігі Мәскеудегі Успенский соборында, ал кішкентай бөліктері Киевтегі Әйя София соборында, Кострома маңындағы Ипатьев монастырында және басқа да көне храмдарда сақталған. Ресей Православие шіркеуі 10 шілдеде (жаңа стиль бойынша 25 шілде) Мәскеуде Иеміздің Құрметті киімін орналастыруды еске алады. Мәскеуде жыл сайын сол күні шапанды Успенский соборындағы Апостолдар Петр мен Павел шіркеуінен салтанатты түрде алып шығып, оны діни қызмет кезінде сенушілердің құрметіне қояды. Құдайға арналған литургиядан кейін шапан бұрынғы орнына қайтарылады. Дәстүр бойынша, осы күні "Өмір сыйлайтын Крест" әндері орындалады, себебі қасиетті нәрсе 1625 жылғы Ұлы ораза кезінде Крест күнінде орналастырылған.