Кіріспе

Джон Томас Луни (luni) (1870–1944) – ағылшын мектеп мұғалімі (1870 жылдың 14 тамызы – 1944 жылдың 17 қаңтары). Ол Оксфорд теориясын қалыптастырғандықтан танымал, бұл теория бойынша Эдвард де Вер, Оксфордтың 17-ші графы (1550–1604) Шекспирдің пьесаларының нағыз авторы. Луни методист дінінде тәрбиеленген, бірақ кейіннен рационалистік Адамзат Дініне көшкен және Тайнсайдтағы оның шіркеуінің басшысы болған. Жергілікті шіркеудің күйреуінен кейін Луни Шекспир авторлығы мәселесіне бет бұрып, 1920 жылы де Вердің Шекспир есімімен жарияланған көптеген өлеңдер мен пьесалардың авторы деген теориясын жариялады. Кейін ол де Вер басқа ақындардың есімдерімен жарияланған туындыларды да жазғанын мәлімдеді.

Өмір

Луни Оңтүстік Шилдсте Джон Томас пен Энни Лунидің ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі қала орталығында, 91-ші Батыс Холборн мекенжайында аяқ киім шеберханасын ұстады. Әке-шешесі екеуі де методист дінін ұстанды. Оның әулеті Мэн аралынан шыққан және Дерби графының ұрпақтары екенін айтты. Ол қатаң евангелистік ортада өсті және 16 жасында дін қызметкері болуға ниеттенді. Честер епархиялық колледжінде оқып жүргенде, дініне сенімін жоғалтты. Кейіннен ол позитивизм философы Огюст Конттың теорияларын қабылдап, Конттың «Адамзат дінінің» жақтаушысы болды және қысқа ғұмырлы Адамзат шіркеуінің басшысы атанды. Бұл шіркеу – діннің тәуелсіз британдық тармағы болды, онда ол ашық ауада уағыз айтуды қалыптастырды. Адамзат шіркеуі Шекспирге ерекше мән берді, позитивистік күнтізбеде бір айды оның құрметіне атап, ғибадат орнына оның бюстін қойды. Луни Гейтсхедте мектеп мұғалімі болып жұмыс істеді. 1899–1900 жылдарға арналған Уордтың анықтамалығында ол Гейтсхедтегі Родсли даңғылының 119-шы үйінде тұратын мұғалім ретінде тіркелген. Кейіннен ол Лоу-Фелдегі 15 Лабурнум Гарденс мекенжайында тұрды. Конт шіркеуінің күйреуінен кейін Луни Шекспирдің пьесаларының авторлығын зерттеуге өмірін арнады. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде өз теориясын дамытып, 1918 жылы Британ мұражайындағы мөрленген құжатқа өзінің басымдығын жариялады. 1920 жылы ол «Шекспир анықталды» деген қысқа атауы бар еңбегін Сесил Палмер арқылы Лондонда жариялады. Баспасөзшісінің псевдоним қолдануын ұсынғанына қарсылық көрсеткен Луни, Шекспирдің пьесаларының нағыз авторы – Оксфорд графы Эдвард де Вер екенін, ол Лунидің Шекспирдің Ланкастерлік көзқарастарды ұстанған, Италияға құштар және католицизмге бейім дворян болғаны туралы тұжырымдарына сай келетінін дәлелдеді. Луни өз аргументтерінің позитивизмде белгіленген жүйелі әдістерге сәйкес келетініне сенді. Луни 1911 жылдан бастап Ньюкасл-апон-Тайн әдеби және философиялық қоғамының мүшесі болды және кітапханаға үлкен құрмет көрсетті; оның ерекше жұмыс жүйесі, оның айтуынша, «елдегі ешбір басқа мекемеде мүмкін емес жұмыстың жеңілдігі мен жылдамдығын қамтамасыз етті». Луни 1927 жылдың желтоқсанында «Лит және Фил» қоғамына Эдвард де Вердің өлеңдерінің жинағын сыйға берді. Ол Свадлинкотте, Бертон-он-Трент қаласының жанында қайтыс болды, себебі Гейтсхедтегі үйін неміс бомбалау салдарынан тастап кетуге мәжбүр болған. Ол Евлин мен Глэдис есімді екі қызын қалдырды. Эвелиннің Де Вер есімді ортаңғы аты бар ұлы болды.

Теория

Лунидің кітабы Стратфордтық Шекспирдің нашар білімділігі және поэзиялық қабілетсіздігі туралы көптеген таныс антистратфордтық аргументтерді баяндаумен басталады. Ол сондай-ақ көптеген бұрынғы антистратфордиандардың, әсіресе шифрларды іздеуге бейкондық бейімділікті қолданатын әдістерін де сынап қояды. Луни автор өзінің кім екенін жасырғысы келсе, мұндай хабарламалар қалдырмауы мүмкін екенін санайды. Содан кейін ол Франк Харристің «Шекспир адамы» кітабының ықпалын анықтауға кіріседі, ол пьесаларды Шекспирдің сенімдері мен қызығушылықтарының дәлелін табу үшін пайдаланады. Лунидің пікірінше, осы әдіс арқылы шығарманы жазған адамның типін анықтауға болады. Ол төменгі тапқа жататын кейіпкерлер клоундар ретінде бейнеленгенін және автордың орта тапқа деген симпатиясы жоқ екенін есептейді. Алайда ол ескі феодалдық абырой мен қызмет ету идеалдарына адал болды. Ол сондай-ақ жоғары құрылымдалған, міндетті және тәртіпті қоғамға сенді. Луни үшін пьесалар феодализм элементтері мен дәстүрлі дінге деген қазіргі скептицизмді біріктіретін ерекше саяси көзқарасты білдірді. Сондай-ақ, ол пьесадағы оқиғалар мен кейіпкерлер автордың өміріне сәйкес келуі керек деп сенді. Елизавета аристократтарының өмірбаянын зерттей отырып, ол Эдвард де Вердің мансабы мен жеке тәжірибесін пьесалардың іс-әрекетімен салыстыруға болатынына көз жеткізді. Де Вер 1604 жылы қайтыс болғандықтан, Шекспирдің көптеген шығармалары пайда болғанға дейін көп жылдар бұрын, Луни 1604 жылдан кейін жазылған пьесалардың стилі мен баспа тарихында күрт өзгерістер болғанын мәлімдеді. Көзге түсетіні, Луни «Темпест» Оксфорд/Шекспирдің емес, басқа автордың еңбегі деп мәлімдеді. Ол қателікпен канонға қосылған. Оның стилі мен ол таратып көрсеткен «мұңды негативизм» Шекспирдің «негізінен позитивистік» жанымен үйлеспейтінін, сондықтан Оксфорд жаза алмағанын айтты. Ол сондай-ақ «Перикл, Тирдің ханзадасы» сияқты кейінгі пьесаларда басқа авторлардың қолының болуы автордың қайтыс болғанын білдіретінін, оларды аяқталмаған қалдырғанын көрсетті. Мұндай шығармалар басқалармен аяқталды және жарияланды, сонеттер де осылай болды, олардың бағыштау беті Луниге автордың қайтыс болғанын білдірді. Луни өзінің көзқарастарын кейінгі басылымдарда, әсіресе де Вердің поэзиясының 1921 жылғы басылымында кеңейтті. Луни де Вердің Артур Голдинг, Энтони Мундей және Джон Лайли аттарымен жарық көрген кейбір әдеби шығармаларға да жауапты екенін айтты. Алғашқы рецензенттер мейірімді болған жоқ. «The Outlook» журналының рецензенты кітаптың бірнеше тарауын оқығаннан кейін оны қабылдамады, ол «білімнің барлық құрал-жабдықтары бар, бірақ оның сыншыл рухы аз» және «аз дәлелге негізделген» «жорамалдарға толы» екенін жазды. «The Times Literary Supplement» шолуында А. В. Поллард авторды ерте заманғы поэзия мен драматургия туралы білімі жоқ екенін мойындағаны үшін мақтады, ол Лунидің әдістері мен қорытындыларын осыған байланысты айтады. Ол кітапты «жағымсыз баспа мен қағазды ысырап ету» деп атайды және Лунидің Оксфордқа қатысты аргументтері Шекспирге қарағанда әлдеқайда шиеленіскен және сенімсіз екенін, сондай-ақ кейбір логикалық қателіктерді көрсетеді. Лунидің «Темпест» романын Шекспирдің қалған романдарымен бірдей автор жазбаған деген мәлімдемесі туралы ол былай деп жазады: «Әдеттегі «Бэкондық» жолдармен «Бірінші фолио басылымын шығару тәсіліне айла-шарғы болды» деп талап етуден бастағаннан кейін, егер ол бірдеңе білдірсе, онда баспагерлер шынайы авторлық туралы хабардар болды. Шекспирдің барлық осы сәйкестендірулерінің басталуы мен аяқталуының алдын алуы мүмкін сияқты, бірақ мырза Луни бұл процесті өзінің барлық ашықлығымен көрсетеді». Лунидің «Эдвард де Вердің өлеңдері» (1921) жинағын қарап, «Дайнти құрылғылардың жұмағы» (1927) басылымының кіріспесінде Хайдер Эдвардс Роллинс Лунидің поэтикалық түр-түрлермен немесе Елизаветалық баспа жағдайларымен аз таныс екенін айтады. Ол былай деп жазады: «Оксфордтың «Жәннәт» өлеңдері мен Шекспирдің еңбектері арасындағы сөздік ұқсастықтар, мырза Луни мұқият жинаған, жалпы алғанда, жай ғана қарапайым, көбінесе мақал-мәтелдер, оларды Элизабеттік поэзиямен таныс адам кең көлемде арттыра алады. Олар Шекспир мен Оксфордтың, барлық басқа елизаветалықтар сияқты, сәнді жалпы және фигураларды қолдануға ұмтылысын дәлелдейді». Эдвард де Вердің поэзиясының стандартты басылымын шығарған Стивен Мэйдің айтуынша, «Луни мен оның ізбасарлары жылдар бойы Оксфорд графтығының және Шекспирдің өлеңдеріне тән деп мәлімдеген мотивтер мен стильдік ерекшеліктер шындығында Элизабеттік поэзияның жалпы ортақ орындары болып табылады, оларды көптеген басқа замандас жазушылар қолданды. Оксфордтықтар Оксфордтың өлеңдері мен Шекспирдің өлеңдері арасында мағыналы байланыс орната алмады. Бұл аргументтен айырылған граф Шекспирдің шығармаларын басқа Элизабеттік ақыннан да жазуы мүмкін емес». Контраст бойынша, Оксфордтықтар Уоррен Хоуп пен Ким Холстон Лунидің әдістемесін баяндап, «өздері белгілеген барлық шарттарға сай келген адамды тапқаннан кейін Луни Оксфордтың өлеңдерімен Шекспирдің ерте шығармаларын салыстыруға арналған тарауға кіріседі, бұл әдеби және тарихи талдаудың кереметі, ол кейбір жағынан «жаңа сын» процедураларын болжайды» дейді. Дэвид Чандлер Лунидің шынайы авторды анықтауға арналған психологиялық әдісі Эдвард Дауденнің «Shakspere» (1875) еңбегінде автордың тұлғасын анықтауға жасаған әрекеттері сияқты Романтикалық сынның дәстүріне сәйкес келетінін атап көрсетеді. Оксфордтықтар бастапқыда осыған ұқсас нәрсені болжады. Екі жүжылдық басындағы мәдени жағдайда Луниді түсінуге болады. Ол Стратфорд адамына қарсы жазғандардың пікірін қабылдады, олар Бейкониандар тарапынан айтылды және кеңінен қабылданды, және оның қорытындыларын Дауденнен кейінгі пьесаларды жақын, сенімді, психодрама ретінде қарастыруға деген ұмтылыспен біріктірді. Ол Оксфордтықтардың қағидалары – олардың заманындағы басым сындық үрдістердің кейінгі көріністері – өзгеретін сындық ғылыммен ескіргенін айтады, және Оксфордтықтар теорияны Оксфордтық шеңберлерден тыс жерде қабылдауын күту үшін қазіргі ғылыммен қарым-қатынас жасаудың басқа жолын табуы керек. Оксфордтықтардың алғышарттарына «бейперсоналық» және формалистік сынның пайда болуымен күдік туды. Лунидің теориялық болжамдары 1920 жылы ескірген, ал келесі жарты ғасыр Шекспирге (және басқа ағылшын әдебиетіне) қатысты академиялық тәсілдегі өзгерістерге назар аудармайтын биографтық сыннан бұрылыс жасады. Контраст бойынша, Оксфордтық әдебиетінің қайталанған талабы – мәселе бұрыннан-ақ, пікірге орын жоқ деп есептеледі. Бұл діни мәтіндерге қатысты айтылған сөздерге ұқсас. Оксфордтық ғылымын оқығанда, Оксфордтың пьесалардың авторы екенін дәлелдеуге тырыса ма, әлде оны болжап қана қоя ма екені белгісіз болған сырғымалы аймарға жиі кездесесіз. Лунидің қорытындыларын шындыққа дәлелдеу мүмкін емес, оларға сену белгілі бір деңгейде «сенімділік» қажет. Басқаша айтқанда, Луни аргумент келтірді, бірақ кейбіреулер оның жай ғана жаңалықты жариялағанын қалайды. Бұл аргументті жаңару қажет, егер ол академиялық қызығушылықты оятуы керек болса. Әдебиетке қатысты биографтық тәсіл енді көптеген Де Вердің пьесалардың авторы екенін дәлелдейтін талаптарды алға жылжыту алдында теориялық тұрғыдан негізделуі керек. Оксфордтықтар қазірге дейін авторлық туралы «Романтикалық» болжамдармен қаншалықты жұмыс істейтініне күдік тудыруға бейімділік танытқан жоқ. Олар мұндай идеялар 16 ғасырдың соңында кең таралғанын көрсетуі керек...

Жарияланымдар

Луни, Дж. Томас. "Шекспир" Эдвард Де Вэрге, Оксфордтың он жетінші графына теңестірілген. Лондон: C. Палмер, Нью-Йорк: Фредерик А. Стокс Ко. (1920)
Луни, Дж. Томас, ред. Эдвард Де Вэрдің, Оксфордтың он жетінші графының өлеңдері. Лондон: К. Палмер (1921)