Кіріспе

Владимир Иванович Степанов (1866–1896) – Санкт-Петербургтегі Мариинский театрының бишісі. Оның "Адам денесінің қозғалыстарының алфавиті" (фр. L'Alphabet des Mouvements du Corps Humain) атты кітабы 1892 жылы Парижде жарық көрді. Кітапта би қозғалыстарын пиктограммалар мен абстрактілі символдардың орнына музыкалық ноталар арқылы кодтау туралы айтылған. Степанов күрделі қозғалыстарды дене мүшелерінің элементарлық қозғалыстарына бөліп, осы негізгі қозғалыстарды ноталар түрінде шифрлейді. Бұл биді жазу әдісін Александр Горский жетілдірді, және хореограф Мариус Петипаның көптеген балеттері осымен жазылды. Бүгінде бұл әдіс Гарвард университетінің кітапханасындағы Театр жинағында сақталып, Сергеев жинағы деп аталады. Степанов кітабын анатомиялық тұрғыдан жазды. Қозғалыстар дене буындарының қозғалысы, иілу, созу, айналу, бағыты және жақындату арқылы сипатталады. Анатомия курсын бітірген соң, ол Парижде білімін жалғастырды. Санкт-Петербург мектебінде қабылданғаннан кейін Степановқа Қозғалыс талдауы мен нотациясының оқытушысы деген атақ берілді; алайда ол 29 жасында қайтыс болды. Оның өлімінен кейін жүйе дамуын жалғастырды. Степановтың қазасынан кейін Александр Горский Степанов нотациясымен "Белгілер кестесін" басып шығарды. Бұл басылым Степановтың алғашқы еңбегінің сәл жақсартылған нұсқасы болды. Осыдан кейін Конте нотациясы және Николай нотациясы сияқты Степанов нотациясының көптеген басқа түрлері жасалды.

Степанов белгісі

Степанов әдісін жариялаған Александр Горский былай деп мәлімдеді: "Екі уақыт бірлігіне созылатын позалар немесе қозғалыстарды жарты (½) деп аталатын белгілермен көрсетеміз, себебі олар екі ширекке тең. Төрт уақыт бірлігіне созылатын позалар немесе қозғалыстар екі жарты нотадан тұратын және аркамен жалғастырылған белгілермен көрсетіледі. Степанов нотациясында бұрылыстар сандар арқылы жазылуы мүмкін, биші орындайтын рет пен үлгіде әртүрлі бұрылыстардың санын көрсетуге болады. Мысалы, егер 1, 2 және 3 сандары тік сызықта жазылса, биші де сол сияқты тік сызықта үш рет бұрылады. Тағы бір мысал келтірейік, егер 0, 1, 2, 3, 4 және 5 сандары шеңберде жазылса, 0 жоғарыда орналасқан болса және сандар шеңбер бойымен сағат тіліне қарай өсетін болса, биші сағат тіліне қарай шеңберде жүріп бес айналыс жасайды. Степанов нотациясында қол қозғалыстары музыкалық ноталарға ұқсас символдармен жазылады, олардың үстінен сызықтар жүреді. Сызықтар бишінің қолын қалай қозғау керектігін көрсетеді, ал ноталар әр қол қозғалысының қай уақытта орындалуын көрсетеді. Қағаз бетіндегі бос орын көрермендердің орналасқан жерін көрсетеді.

Артықшылықтар

Степановтың жүйесін түсіну үшін көптеген таңбаларды оқу қажет емес. Бұл жүйе бір мезгілде бірнеше қозғалысты көрсетуге мүмкіндік береді. Жалпы, бұл дене қозғалысын сипаттаудың тиімді тәсілі деп есептеледі.

Кемшіліктер

Степанов нотациясы дене бағытын сипаттауда қиындыққа келеді, себебі ол бишінің қазіргі бағытына қатысты салыстырмалы түрде "артық" және "кем" жағдайлар жүйесін қолданады, осылайша бишіге бидегі әрбір жағдайға қатысты осы терминдердің мағынасын жаттап алу қажеттігі туады. Сондай-ақ, кейбіреулер балет қадамдарының кейбір қолжазбаларынан жасалған аударманы анатомиялық қозғалысты қағазға түсірудің қиындығына байланысты дөңгелек деп санайды.