Кіріспе

Занзибардың 2-ші сұлтаны (1870–88)

Саид Барғаш бин Саид әл-Бүсаиди (1836 – 26 наурыз 1888) (برغش بن سعيد البوسعيدي), Оман сұлтаны және Саид бин Сұлтанның ұлы, Занзибардың екінші сұлтаны болды. Ол 1870 жылдың 7 қазанынан 1888 жылдың 26 наурызына дейін Занзибарды басқарды.

Ерте өмір және билік

Барғаш 1836-1838 жылдары Оман сұлтаны Саид бин Сұлтан мен эфиопиялық кәнізден дүниеге келген. Ол өткір және тартымды мінезімен сипатталған. 1871 жылы ол ағасы Мәжиттің орнын басып, оның билігіне ашық және бейтараптықпен қарсылық көрсетті, бір кезде опасыздық үшін тұтқындалып, Үндістан мен Бомбейге жер аударылды. Сұлтан болғаннан кейін оның билігі сәтті болды және Тас қаласындағы инфрақұрылымның көп бөлігін, соның ішінде су құбырларын, қоғамдық моншаларды, полиция күштерін, жолдарды, саябақтарды, ауруханаларды және Ғажайыптар үйі (Байт-эль-Аджаб) сияқты үлкен әкімшілік ғимараттарды салумен марапатталды. Ол еуропалық бақылаудан белгілі бір дәрежеде тәуелсіздік сақтаған соңғы сұлтан болды. Ол еуропалық "кеңесшілермен" кеңесіп, олардың үлкен ықпалы болды, бірақ олардың бақылауына ұмтылған орталық тұлға ол болды. Ол Ұлыбритания, Америка, Германия, Франция және Португалияның дипломаттарымен ойын-сарқып сөйлесіп, бір елді екіншісіне қарсы қоя білді. Оның ұлы Халид бин Барғаш мұрагерлік үшін күрескенде ең қысқа соғыста жеңілді. 1859 жылы Занзибардың екінші сұлтаны Саид Мәжит пен Барғаш ағайындылары арасында дау туды. Олардың әпкесі Саида Салме бинт Саид (кейін Эмили Руэте) он бес жасында Барғаш партиясының хатшысы болды. Алайда, ағылшын канонерлік кемесінің көмегімен Барғаштың көтерілісі тез арада тоқтатылды және Барғаш екі жылға Бомбейге жер аударылды. Мәжит қайтыс болғаннан кейін Барғаш сұлтан болды. Руэте 1886 жылы былай жазды: Руэтеге сәйкес, Барғаш Халифаны олардың бір қарындасы Меккеге қажылыққа аттанғанға дейін босатпады, өйткені "Ол Пайғамбардың қасиетті қаласында айтылған қарғысты өзіне тартуды қаламады. Бірақ оның қарындасы кінәсіз Халифаны босатып жібермейінше, оны кешірмеді". Барғаш британдықтармен Занзибардағы құл саудасын тоқтатуға көмектесу жөнінде келісім жасады, бірақ ол әрқашан өз міндеттемесіне адал болған жоқ. 1860-шы жылдардың аяғында ол құл саудагерлерінен ақша алғаны және оларға осы амалға қатысуға рұқсат бергені күдік тудырды, және ол бірнеше жыл бойы осы екіұстамалықты сақтады; HMS Daphne Үнді мұхитында көптеген жылдар бойы 2000-ға жуық құлды азат етті, көбінесе Занзибар маңында. 1873 жылдың маусым айында Джон Кирк британдық консулы болып тағайындалды және Лондоннан бір уақытта және қарама-қайшы нұсқаулар алды, біреуі құл саудасын тоқтату және құл нарығын жабу қаупімен сұлтанға ультиматум беру, ал екіншісі Занзибарды француз қорғауына итеруге әкелуі мүмкін соғыс актісі ретінде қарастырылуы мүмкін блокаданы іс жүзінде енгізбеу. Кирк алғашқы нұсқауды Барғашқа көрсетті, ол екі апта ішінде Ұлыбританиямен құл саудасын тыйым салатын келісімге қол қойып, ірі құл нарығын дереу жапты. Билігінің соңында Барғаш өзінің мұрагерлік империясының ыдырауына куә болды. 1884 жылы неміс авантюрисі Карл Петерс Танганьика құрлығындағы африкалық басшыларды өз аймақтарын неміс "қорғауы" астында деп жариялаған құжаттарға қол қоюға мәжбүр етті. 1885 жылдың ақпан айында бұл сатып алулар неміс үкіметімен императорлық қорғау хаты арқылы ратификацияланды. Бірнеше аптадан кейін, 1885 жылдың сәуір айында неміс ағайындылары Дехнардт Виту сұлтанымен (Паттың бұрынғы билеушісі) келісім жасады, ол Ламу қаласының жанындағы Кения жағалауында орналасқан және неміс қорғауына ресми түрде алынды. Барғаш Виту билеушісіне қарсы әскер жіберуге тырысты, өйткені оның пікірінше, ол оның бағыныштысы болуы керек еді, бірақ неміс флотының пайда болуы оны неміс шабуылын қабылдауға мәжбүр етті. 1986 жылдың 29 қазанындағы британдық-неміс келісімі сұлтанның португалдық Мозамбиктен Тана өзеніне және Сомали жағалауындағы кейбір қалаларға дейінгі 10 шақырымдық жағалау жолағындағы билігін мойындады. Алайда бұл келісім ұзаққа соқпады, өйткені ол Германияның ықпал ету аймақтарын теңізден бөліп тастады. Барғаш 1888 жылғы келісім күшіне енгенін көре алмады, ол кейіннен Танганьиканың жағалау жолағын немістерге беруге келісім берді, нәтижесінде сұлтандардың немістерге қарсы көтерілісі және оның кейінгі жазалау шаралары болды. 1896 жылы Барғаш ұлы Халид өзін сұлтан деп жариялады, бірақ британдық ультиматумды қабылдамағаны үшін 40 минутқа созылған Англо-Занзибар соғысына әкелді.