Кіріспе

Герман Брох (; 1 қараша 1886 – 30 мамыр 1951) – австриялық жазушы, ең белгілі туындылары модернистік көркем әдебиетке жататын "Ұйқыда жүргендер" (Die Schlafwandler, 1930–32) және "Вергилийдің өлімі" (Der Tod des Vergil, 1945) еңбектері.

Өмір

Брок Австрия-Мажарстан империясының Вена қаласында, жақсы жағдайдағы еврей отбасында дүниеге келді және жеке әдебиетпен айналысып жүрсе де, біраз уақыт отбасылық фабрикада жұмыс істеді. Ол ең үлкен ұлы болғандықтан, әкесінің Тесдорфтағы тоқыма фабрикасын басқаруы күтілді. Сондықтан ол тоқыма өндірісі бойынша техникалық колледжге, сондай-ақ иірме және тоқу колледждеріне оқуға түсті. 1909 жылы ол Рим-католик дініне өтіп, Франциска фон Ротерманнға үйленді, ол рыцарь атағы бар өндірушінің қызы еді. Келесі жылы ұлдары Герман Фридрих Мария дүниеге келді. 1923 жылы олардың некесі ажырасып кетті. 1927 жылы ол тоқыма фабрикасын сатып, Вена университетінде математика, философия және психологияны оқуды шешті. Шамамен 40 жасында ол толық уақытты әдеби мансабын бастады. 45 жасында оның алғашқы маңызды әдеби туындысы – «Ұйықтаушылар» трилогиясы Даниэль Броди арқылы Мюнхендегі Rhein Verlag басылымында 1930 жылдан 1932 жылға дейін үш томдық болып жарық көрді. Ол Роберт Мусил, Райнер Мария Рилке, Элиас Канетти, Лео Перутц, Франц Блей және жазушы, бұрынғы жалаңаш модель Еа фон Аллеш сияқты замандастарының көптеген жазушыларымен, зиялыларымен және суретшілерімен таныс болды. 1938 жылдың 12 наурызында Австрияны нацистер басып алғаннан кейін, Брок Альпідегі шағын Бад-Аузее қаласында социалистік журналды иеленгені үшін тұтқындалып, 13-31 наурыз аралығында аудандық түрмеде қамауда ұсталды. Біраз уақыттан кейін, достары ұйымдастырған қозғалыс – оның ішінде Джеймс Джойс, Торнтон Уайлдер және оның аудармашылары Эдвин мен Уилла Мьюр – оның эмиграциясына көмектесті; алдымен Ұлыбританияға, содан кейін АҚШ-қа, онда ол «Виргилийдің өлімі» романын және «Кінәсіздер» әңгімелер жинағын жариялады. Шет елде жүргенде ол саясат туралы жазуын және Элиас Канетти мен Ханна Арендтке ұқсас, бұқаралық психология бойынша жұмыс істеуін жалғастырды. Оның жаппай мінез-құлық туралы эссесі аяқталмады. Броктың бұқаралық психология бойынша жұмысы демократияны, адам құқықтарын және адамның қадір-қасиетін діннен кейінгі дәуірде бөлгісіз этикалық абсолюттер ретінде қорғауға бағытталған үлкен жобаның бір бөлігі болуы тиіс еді. 1939 жылдың 15 тамызынан 15 қыркүйегіне дейін Герман Брок Нью-Джерси штатының Принстон қаласындағы Мерсер көшесіндегі 112 нөмірдегі Альберт Эйнштейн үйінде тұрды, олар Эйнштейндер демалысқа кеткен кезде. 1942 жылдан 1948 жылға дейін Брок Нью-Джерси штатының Принстон қаласындағы One Evelyn Place үйінде Эрик және Лили Калердің үйінің шатырындағы пәтерде тұрды. Брок 1951 жылы Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласында қайтыс болды. Ол Коннектикут штатының Киллингворт қаласындағы Рост-Мет-Хилл жолындағы зиратта жерленген. 1950 жылы ол Әдебиет бойынша Нобель сыйлығына үміткер болды.

Жұмыс

Броктың алғашқы ірі әдеби шығармасы – "Тұңғыш жүргіншілер" трилогиясы (1930–1932 жылдары үш томдық түрінде жарық көрген). Брок өзінің тақырыбы ретінде "құндылықтардың құлдырауын" алдыға қояды. Трилогияны Милан Кундера жоғары бағалаған, оның өзінің жазу өнері Броктың ықпалында қалыптасқан. Оның ең маңызды туындыларының бірі – "Вергилийдің өлімі" (Der Tod des Vergil) 1945 жылғы маусымда ағылшын және түпнұсқа неміс тілдерінде бірдей жарияланды. 1937 жылы осы мәтінді қысқа радио лекция ретінде бастаған Брок, Австрияның Аншлюсқа қосылуынан кейін австриялық түрмеде қысқа мерзімге қамауға алынып, Англия арқылы Шотландияға қашып, соңында АҚШ-қа жер аударылды. Осы сегіз жыл ішінде ол мәтінді кеңейтіп, жаңаша өңдеді. Бұл ауқымды, күрделі роман шындық пен ойшаралық, поэзия мен прозаны өріп, римдік ақын Вергилийдің Бриндизиум (Бриндизи) портындағы соңғы 18 сағатын бейнелейді. Мұнда, өзі мақтаған қоғамның зұлымдығына (Unheil) қатты тиген Вергилий, қызбалы күйде өзінің "Энеидасын" өртеуге бел буады, бірақ оның жақын досы, император Август, өлімге әкелетін ауруына шалдықпай тұрып, оны тоқтатып қалады. Соңғы тарауда ақынның соңғы ойшаралық көріністері суреттеледі, онда Вергилий алыс елге саяхат жасап, Киелі кітаптағы жаратылыс оқиғасын кері бағытта көреді. Броктың өмірінің соңында жарық көрген соңғы туындысы – "Күнәсіздер" (Die Schuldlosen, 1950) атты әңгімелер жинағы. Брок "Тұңғыш жүргіншілер" трилогиясының бірінші томындағы Теодор Фонтанның жұмсақ пародиясын, үшінші томның эсселік бөлімдерін және "Вергилийдің өлімі" романының дитирамбалық фантасмагориясын меңгерген өте білгір шебер екенін көрсетеді.