Кіріспе

Рок музыкасының танымалдылығы және бүкіл әлемде кең таралуы 20 ғасырда қоғамға, әсіресе бейбі бумерлер ұрпағына зор әсер етті. Рок-н-ролл күнделікті өмірге, сәнге, әлеуметтік көзқарастарға және тілге ерекше әсер етті, бұрынғыдай күшті әсер еткен басқа әлеуметтік құбылыстар санаулы ғана. Рок-н-ролл жанкүйерлерінің алғашқы буыны есейген сайын, музыка қабылданып, халық мәдениетіне терең сіңіп кеткен бір арқауға айналды. 1950 жылдардың басында рок әндері кейбір телеарналардың жарнамаларында қолданыла бастады, ал он жыл ішінде бұл кеңінен таралды, сондай-ақ рок музыкасы фильмдер мен телебағдарламалардың саундтректерінде де пайда болды. 1980 жылдары рок музыкасы мәдениеті АҚШ және басқа Батыс елдерінде халық музыкасы мәдениетінің басым түріне айналды, бірақ кейін жылдары оның ықпалы азайды.

Жарыс

Афроамерикалық "расалық музыканың" өсіп келе жатқан ақ нәсілді жастар аудиториясына таралуы кезінде рок-н-роллдың танымал болуы, қара орындаушылардың ақ аудиторияға жетуімен және ақ орындаушылардың афроамерикалық музыканы қабылдауымен байланысты болды. Рок-н-ролл Америка Құрама Штаттарында нәсілдік қарым-қатынастар жаңа кезеңге енген кезде пайда болды, азаматтық құқықтар қозғалысының басталуымен, 1954 жылы "бөлек, бірақ тең" саясатын жойған Жоғарғы Сот шешімімен, бірақ АҚШ-тың кейбір аймақтарында оны іске асыру өте қиын болатын жағдай қалды. Рок-н-роллда ақ жастар мен қара музыканың бірігуі, АҚШ-та күшті нәсілшілдік реакцияларды тудырды, көптеген ақ нәсілділер оның түске негізделген кедергілерді жоюын сынады. Көптеген сарапшылар рок-н-роллдың нәсілдік ынтымақтастық пен ортақ тәжірибеге ұмтылатын жаңа музыка түрін жасау арқылы нәсілдік бөлінуге қарсы күрестің жолын ашқанын айтты. Көптеген авторлар ертедегі рок-н-роллдың ақ және қара жасөспірімдердің өзін-өзі анықтауына зор ықпал еткенін дәлелдеді.

Жыныстық қатынас және есірткі

Рок-н-ролл өмір салты көбінесе секс және есірткілермен байланысты болды. Рок-н-роллдың алғашқы жұлдыздарының көптегені (жаз бен блюз әріптестері сияқты) көп ішетін, қатыгез өмір сүретін тұлғалар ретінде танымал болды. 1960 жылдары көптеген жұлдыздардың өмір салты кеңінен белгілі болды, бұған астыртын рок баспасөздің өсуі көмектесті. Музыканттар әрқашан "groupies" (музыканттардың соңынан ерген қыздар) назарын тартып, олар топ мүшелерімен уақыт өткізіп, көбінесе жыныстық қызмет көрсеткен. Жұлдыздардың өмір салты көпшілікке жарияланғанда, музыканттардың есірткі қолдануын жариялап, насихаттауы осы кезеңдегі жастар арасында есірткі қолдану мен оның қабылдануына әсер еткен болуы мүмкін. Мысалы, 1960 жылдардың соңында бұрын таза жастар ретінде танылған "The Beatles" тобы LSD қолданғанын ашық мойындағанда, көптеген жанкүйерлер соған еліктеді. Журналист Ал Ароновиц: "The Beatles не істесе, соның бәрі қабылданатын еді, әсіресе жастар үшін" деп жазды. "Grateful Dead" тобының музыканты Джерри Гарсия: "Кейбір адамдар үшін LSD қабылдау және Grateful Dead шоуына бару – өмірлік жол сияқты. Бізде сатуға арналған өнім жоқ, бірақ жұмыс істейтін механизміміз бар" деді. 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында есірткілермен байланысты рок-н-роллдың көп бөлігі жойылды, себебі рок музыкасы есірткіге байланысты бірнеше өлім-жітімге ұшырады, соның ішінде 27 клуб мүшелерінің өлімі – Джимми Хендрикс, Жанис Джоплин және Джим Моррисон. Рок музыканттары арасында есірткі қолдану кең таралған болса да, есірткі тұтынудың қауіптілігіне деген құрмет артты және көптеген есірткіге қарсы әндер рок репертуарының бөлігіне кірді, атап айтқанда Нил Янгтың "The Needle and the Damage Done" (1972) әні. Джон Леннон, Пол Маккартни, Мик Джаггер, Боб Дилан, Джерри Гарсия, Стиви Никс, Джимми Пейдж, Кит Ричардс, Бон Скотт, Эрик Клэптон, Пит Тауншенд, Брайан Уилсон, Карл Уилсон, Денис Уилсон, Стивен Тайлер, Скотт Вейланд, Слай Стоун, Оззи Осборн, Mötley Crüe, Лейн Стейли, Курт Кобейн, Лемми, Бобби Браун, Баффи Сент-Мари, Дэйв Мэтьюс, Дэвид Кросби, Энтони Кидис, Дэйв Мастейн, Дэвид Боуи, Ричард Райт, Фил Радд, Фил Ансельмо, Джеймс Хетфилд, Кирк Хэммет, Джо Уолш, Джулиан Касабланкас және тағы да басқалар алкоголь, кокаин және героин сияқты көптеген заттарға тәуелділікпен күрескендерін мойындады; олардың көпшілігі есірткіні оңалту бағдарламаларынан сәтті өтті, бірақ кейбіреулері қайтыс болды. 1980 жылдардың басында Minor Threat тобының танылуымен бірге, "straight edge" өмір салты танымал болды. Есірткі, алкоголь, темекі және секске бас тарту философиясы жылдар бойы кейбір хардкор панктермен байланысты болды және бүгінгі жастар арасында да танымал.

Мода

Рок-музыка мен сән өте тығыз байланысты. 1960 жылдардың ортасында Ұлыбританияда «модтар» (итальяндық заманауи сәнді ұнатқандар) мен «рокерлер» (мотоциклге арналған былғары киім кигендер) арасында бәсеке пайда болды, әр стильдің өзіне тән музыкалық топтары болды. (Бұл дау The Who тобының Quadrophenia рок-операсының негізгі сюжетіне айналды). 1960 жылдары The Beatles тобы моп-топ шаштар, жағасы жоқ блейзерлер мен «Битлз» аяқ киімдерін сәнге енгізді. Рок-музыканттары да хиппи сәнін ерте қабылдап, ұзын шаштар мен Неру жакетін танымал етті. Рок-музыка жанрлары сегменттелген сайын, әртістің киімі оның ниетін және тыңдаушылармен қарым-қатынасын анықтауда музыкадан кем түспеді. 1970 жылдардың басында глэм-рок кең танылып, жарқыраған киімдер, биік өкшелер мен эпатажды стильдерді ұсынды. 1970 жылдардың соңында диско-жұлдыздары жарқын қалалық стильдерді көпшілік назарына түсірді, ал панк-топтары дәстүрлі рок-музыканттарынан ерекшелену үшін (костюм жакеттері мен жіңішке галстуктар сияқты) консервативті киімдерді киді, олар көгілдір джинсы мен хиппи стиліндегі киімдерді ұнатты. 1980 жылдардағы хэви-метал топтары әдетте күшті визуалды бейнеге ие болды. Кейбір топтар үшін бұл былғары немесе джинсовый киімдер, тізімдер мен ұзын шаштардан тұрды. Визуалды бейне глэм-метал қозғалысының маңызды бөлігі болды. 1981 жылы MTV құрылды, бұл музыка әлемінде үлкен өзгерістерге әкелді. MTV мәдени күштің орталығына айналғандықтан, жастардың назары оған ауды. Сән – бұл телеарнаның үлкен әсер еткен мәдени орталықтарының бірі болды. Мадоннаның іш киімдерін сырт киім ретінде көрсетуі және MTV-де хэви-метал, жаңа толқын және басқа жанрларды көрсету арқылы әр әртістің сән брендін кеңінен таныстырды, себебі телеарна музыкалық бейнелер мен басқа мазмұндар арқылы осы әртістерге үлкен мүмкіндік берді. 1990 жылдардың басында гранж стилінің танымалдылығы панк әсерімен жыртылған джинсы, ескі аяқ киім, клеткалы көйлектер, кері бейсболкалар және сол кезде кең таралған коммерциялық поп-музыка мәдениетінде танымал болған шаш үлгісіне қарсы өсуді әкелді. Музыканттар сән иконасы болып қала береді, Rolling Stone сияқты поп-мәдениет журналдарында музыканттарды модель ретінде көрсететін сән макеттері жиі жарияланады.

Аутентиктілігі

Рок музыканттары мен жанкүйерлері "сатып кету" парадоксымен үнемі күресіп келеді. "Шын" деп есептелуі үшін рок музыкасы коммерциялық әлемнен және оның құрылымдарынан белгілі бір қашықтықты сақтауы керек; алайда, табысқа жету және музыканы көпшілікке қолжетімді ету үшін кейбір шаралар жасалуы керек деп жиі айтылады. Бұл дилемма музыканттар мен жанкүйерлер арасында шиеленіс тудырды, кейбір топтар "сатып кетпеу" үшін бар күштерін жұмсады (әлі де табысты өмір сүрудің жолдарын іздеп). Панк және хэви-метал сияқты рок стилінде коммерциялық мүдделерге "сатылған" деп есептелетін орындаушыға "позер" деген қарапайым сөз қолданылады. Егер орындаушы алғаш рет бір стильмен көпшіліктің назарына түссе, одан кейінгі стильдік өзгерістер ұзақ жылдардан бергі жанкүйерлерге сатқандық ретінде көрінуі мүмкін. Екінші жағынан, менеджерлер мен продюсерлер әртісті бірте-бірте бақылауға алады, мысалы, Элвис Преслидің "The Hillbilly Cat" есімді стильден "сіздің плюшевый аюыңыз" стиліне жылдам ауысуы сияқты. Аудиторияны кеңейту мен сатқандық арасындағы айырмашылықты анықтау қиын болуы мүмкін. Рей Чарльз өзінің классикалық ритм-н-блюз стилін тастап, кантри, поп әндерін және сусындар жарнамаларын орындады. Осының нәтижесінде ол тар аудиториядан бүкіл әлемге танымал болды. Боб Дилан электр гитараны қабылдағаны үшін жанкүйерлерінің наразылығына тап болды. Ақырында, бұл суретшінің, менеджменттің және көрерменнің моральдық бағасы болып табылады.

Қайырымдылық және әлеуметтік мақсаттар

1960-1970 жылдары рок музыкасында махаббат пен бейбітшілік кең таралған тақырып болды. Рок музыканттары әлеуметтік мәселелерді пікір білдіру немесе әрекетке шақыру ретінде тікелей көтеріп, қарастыруға тырысты. Вьетнам соғысы кезінде алғашқы рок-протест әндері пайда болды, олар Вуди Гатри мен Боб Дилан сияқты фолк музыканттарының әндерінен шабыт алды. Бұл әндер бейбітшіліктің абстрактілі шақыруларынан, мысалы, Питер, Пол және Мэридің "Егер менде балға болса" әнінен бастап, Кросби, Стилс, Нэш және Янгтың "Огайо" әні сияқты өткір анти-қанағаттанбаулыққа дейін жетеді. Джон Леннон мен Йоко Оно сияқты басқа музыканттар да өз музыкаларында және "Imagine" және "Give Peace a Chance" сияқты әндер арқылы қоғамдық мәлімдемелерде соғысқа қарсы пікірлерін жариялады. Белгілі рок музыканттары қоршаған ортаны қорғау (Марвин Гейдің "Mercy Mercy Me (The Ecology)" әні), Апартеидке қарсы қозғалыс (Питер Габриэльдің "Biko" әні), Солтүстік Ирландиядағы зорлық-зомбылық (U2-нің "Sunday Bloody Sunday" әні) және әлемдік экономикалық саясат (Dead Kennedys-тің "Kill the Poor" әні) сияқты түрлі мәселелерді қолдады. Патти Смиттың "People Have the Power" әні де танымал протест ән болып табылады. Кейде бұл қатысу жай ғана ән жазумен шектелмей, әсем концерттерге немесе телешоуларға дейін жетіп, көбінесе қайырымдылыққа ақша жинауға және әлемдік мәселелерге назар аударуға мүмкіндік берді. Рок-н-роллдың әлеуметтік белсенділік ретіндегі маңызды кезеңі 1985 жылғы 13 шілдеде өткен Live Aid концерттері болды. Бұл концерт 1984 жылғы "Do They Know It's Christmas?" қайырымдылық синглінен туындады және тарихтағы ең ірі музыкалық концертке айналды. Концертте екі негізгі сахна болды – бірі Лондонда (Англия), екіншісі Филадельфияда (АҚШ), сондай-ақ басқа елдерде де өнер көрсетулер ұйымдастырылды. Концерттің тікелей эфирі бүкіл әлем бойынша теледидар арқылы көрсетілді. Концерт 16 сағатқа созылды және 1985 жылғы рок пен поп музыкасының алдыңғы қатарлы өкілдерінің барлығы дерлік қатысты. Бұл қайырымдылық шара Африкадағы ашаршылықтан зардап шеккендерге көмек көрсету үшін миллиондаған доллар жинады. Live Aid көптеген басқа да қаражат жинау және хабардарлықты арттыру акцияларына үлгі болды, соның ішінде Солтүстік Америкадағы шағын фермерлерге арналған Farm Aid концерттері және 11 қыркүйек шабуылының құрбандарына көмек көрсету мақсатында өткізілген телешоулар. Live Aid 2005 жылы Live 8 концертімен қайта жаңғыртылды, мақсаты – әлемдік экономикалық саясатқа назар аудару болды. Экологиялық мәселелер де жиі көтеріліп, оның бір мысалы – Live Earth концерті.

Дін

Пит Тауншенд сияқты әнші-күйшілер өз шығармаларында осы рухани жақтарын зерттеді. "Рок құдайы" деген терминді жиі қолдану, кейбір рок жұлдыздарына деген құштарлықтың діни сипатын мойындайды. Джон Леннон 1966 жылы "The Beatles" тобы "Исадан да танымал" деген мәлімдемесімен әйгілі болды. Бірақ ол кейін бұл сөздерінің қате түсінілгенін және христиандыққа қарсы болмағанын айтты. Iron Maiden, Metallica, Ozzy Osbourne, King Diamond, Alice Cooper, Led Zeppelin, Marilyn Manson, Slayer және тағы да көптеген музыканттар шайтанға табынушы, әдепсіз немесе тым "жаман" ықпал етеді деп айыпталды. Дінге қарсы көңіл-күй панк және хардкор музыкасында да кездеседі. Мысалы, Minor Threat тобының "Filler" әні, Bad Religion тобының аты мен танымал логотипі, ал христиан діні мен барлық діндерді сынау – анархо-панк пен краст-панктың маңызды тақырыбы болып табылады.

Христиандық

Христиан рок, альтернативті рок, металл, панк және хардкор – христиандық әсері күшті болатын рок музыкасының нақты, анықталатын жанрлары. Көптеген топтар мен жеке тұлғалар христиан рок әртістері деп есептелмейді, бірақ олардың өздері діни сенімдері бар. Мысалы, U2 тобының The Edge және Bono сәйкесінше методист және англикан; Брюс Спрингстин – римдік католик; ал The Killers тобының Брэндон Флауэрс – соңғы күндердің изгіленгені. Карлос Сантана, Тед Нюгент және Джон Меленкамп – христиандық сенімнің қандай да бір түрін жариялаған рок жұлдыздарының басқа мысалдары. Дегенмен, кейбір консервативті христиандар хип-хоп пен рок, сондай-ақ блюз және джаз музыка жанрларын джунгли ырғақтары немесе джунгли музыкасы бар деп атап, оның жаман, әдепсіз немесе сезімтал ырғақ немесе музыкалық стиль екенін айтады. Осылайша, олардың пікірінше, рэп, хип-хоп және рок жанрындағы кез келген ән, оның мәтініне немесе мазмұнына қарамастан, музыкалық ырғағының өзі жамандыққа толы. Тіпті кейбіреулер бұл талдауды христиан рок әндеріне де қатыстырады. Христиан консервативті жазушы Дэвид Нобель – джунгли ырғақтарының болуына қарсы ең белгілі қарсыластардың бірі. Нобель өзінің жазбаларында және сөздерінде мұндай ырғақтарды музыкада қолдануды АҚШ жастарының моральдық құндылықтарын құлатуға бағытталған коммунистік қастандық деп санайды. Британдық хабар тарату корпорациясының мәліметінше, Папа Бенедикт XVI былай деген: «Рок – бастауыш құштарлықтың көрінісі, ал рок-фестивальдарда ол кейде культтік сипатқа ие болады, тіпті христиандық құлшылыққа қарсы құлшылық нысаны».

Сатанисттік

Кейбір метал-топтары көркемдік және/немесе ойын-сауық мақсатында зұлымдық бейнелерін қолданады, бірақ көптегендері Сатанға табынбайды немесе оған сенбейді. Оззи Осборн англикан дінінде, ал Элис Купер қайта туған христиан. Дегенмен, кейбір жағдайларда метал орындаушылары сатанистік көзқарастарды білдірген. Норвегиялық блэк-метал жанрының басындағы көптеген адамдар сатанистер болды. Ең танымал мысалы – Еуронімус, ол Сатанды құдай ретінде құрметтейтінін мәлімдеді. Варг Викернес (сол кезде "Граф" немесе Гришнак деп аталған) да сатанист деп аталды, тіпті ол бұл атаудан бас тартқан. Алайда, тіпті осы шешілген музыкалық жанрдың ішінде де, христиан шіркеулері мен басқа да құдайға табыну орындарына жасалған өрт шабуылдарын норвегиялық блэк-метал өкілдерінің бірі, мысалы Кьетил Манхейм айыптады.