Екінші дүниежүзілік соғыста Польшадағы неміс шабуылдары
Łapanka
Екінші дүниежүзілік соғыста Польшадағы неміс шабуылдары: "Łapanka" – бейкүнә тұрғындарды кездейсоқ ұстау, концлагерьлерге жіберу, құлдыққа салу, жазалау.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польшадағы немістердің Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі ұйымдастырылған ұстаулары.
World War II roundups by Germans in Poland
«Лапанка» (ағылшын тілінде: "roundup" немесе "catching") – Германияның Польшаны оккупациялаған Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі практиканың полякша атауы. Осы практика бойынша неміс СС, Вермахты және Гестапосы Польша қалаларының көшелерінде азаматтарды ұстады. Ұсталған азаматтардың көпшілігі неміс күштерінің қоршауындағы қалалардың тұрғындарынан кездейсоқ таңдалып алынды. Бұл термин көбінесе адамдарды ұйымдастырылған түрде ұстап, тұтқындау әрекеттерін білдіреді. «Лапанкада» ұсталғандарды кепілге алуға, тұтқындауға, еңбек лагерлеріне немесе концлагерлерге жіберуге немесе дереу өлім жазасына кесуге болар еді. Ұсталғандардың көпшілігі нацистік Германияда құлдыққа жіберілді, бірақ кейбіреулері кепілге алынды немесе жазалау шаралары ретінде өлімге кесілді, түрмеге қамалды, концлагерлерге жіберілді немесе этникалық тазалау операциялары кезінде жазалаумен өлім жазасына кесілді. Көптеген ұсталғандар еңбек лагерлеріне (Arbeitslager) немесе, мысалы, Освенцимге (Аушвиц) концлагерлерге жіберілді. Көптеген поляк әйелдері сексуалдық құлдыққа таңдалып алынды. Көптеген поляк балалары неміс отбасыларына асырап алу үшін ұрланды. Кейбіреулері – құжаттары жоқ немесе тыйым салынған заттарды тасығандар – концлагерлерге және өлім лагерлеріне жіберілді. Басқалары, әсіресе жасырынған еврейлер мен оларды жасырып келген поляктар, сол жерде атып өлтірілді. Бұл термин көшелерді қоршау және ғимараттарды жүйелі түрде тінтіп тексеру тактикасын сипаттау үшін де қолданылды. 20 және 30 жастағы ерлер үшін нацистерден ұсталмаудың жалғыз сенімді жолы – нацистік Германия компаниясында немесе жергілікті мемлекеттік мекемеде (мысалы, қалалық коммуналдық қызметтерде немесе теміржолдарда) жұмыс істейтінін растайтын жеке куәлік (Ausweis) болуы еді. Сөйтіп, 1940 жылдың 5 желтоқсанында Варшавадағы кафелер мен мейрамханалардан ұсталғандардың көпшілігі құжаттары тексерілгеннен кейін босатылды. Есептерге сәйкес, 1942 және 1944 жылдар аралығында Варшавада ғана нацистік «лапанкалар» күніне кем дегенде 400 адамның өмірін қиды, ал кейбір күндері бұл көрсеткіш бірнеше мыңға жетті. 1942 жылдың 19 қыркүйегінде екі күн бұрын Варшаваның барлық аймақтарында өткен ірі ұстау операцияларынан ұсталған 3000-ға жуық ер және әйел теміржой вагондарымен нацистік Германиядағы құлдық еңбекке жіберілді.
Łapanka (English: "roundup" or "catching") was the Polish name for a World War II practice in German occupied Poland, whereby the German SS, Wehrmacht and Gestapo rounded up civilians on the streets of Polish cities. The civilians arrested were in most cases chosen at random from among passers by or inhabitants of city quarters surrounded by German forces prior to the action. The term usually refers to the action of rounding up and arresting a number of random people. Those caught in a łapanka were either taken hostage, arrested, sent to labor camps or concentration camps, or summarily executed. Those caught in roundups were most often sent to slave labour in Nazi Germany, but some were also taken as hostages or executed in reprisal actions; imprisoned and sent to concentration camps or summarily executed in numerous ethnic cleansing operations. Most people who were rounded up were transported to labour camps (Arbeitslager) or concentration camps, including Auschwitz. Many Polish women were selected for sexual slavery. Many Polish children were kidnapped for adoption by German families. Some − those without proper documents or carrying contraband − were transported to concentration and death camps. Others, particularly Jews in hiding and Poles wanted for harboring them, were shot dead on the spot. The term was also used for describing the tactic of cordoning off of streets, and the systematic searching of buildings. For men in their 20s and 30s, the only reliable defense against being taken away by the Nazis was the possession of an identity card (called Ausweis) certifying that the holder was employed by a Nazi German company or a government agency locally (for example, by the city utilities or the railways). Thus, many of those who were taken from cafes and restaurants in Warsaw on the night of December 5, 1940 were subsequently released after their documents had been checked. According to estimates, in Warsaw alone between 1942 and 1944 the Nazi łapankas claimed at least 400 victims every day, with numbers reaching several thousand on some days. On 19 September 1942, nearly 3,000 men and women, who had been caught in massive round ups all over Warsaw during the previous two days, were transported by train loads to slave labour in Nazi Germany.
Мақсатты аумақтар
Польшаның "лапанкасы" сияқты рейдтер немістер басқа да оккупацияланған елдерде де жүргізілді, әсіресе Солтүстік Францияда, бірақ Польшадағыдай кеңінен емес. Француздар осы амалды "рафле" деп атады, ол негізінен француз еврейлерін ұстау үшін қолданылды. Дания мен Нидерландыда нацистердің ұстау операциясы "раззия" деп аталды. Тарихи тұрғыдан алғанда, "раззия" француз отарлық контекстінде мұсылман шабуылдарына, әсіресе Батыс және Орталық Африкадан құлдарды тонау мен ұстауға қолданылды, ал туарегтер қолданған кезде "реззу" деп аталды. (Қараңыз: Барбария құл саудасы). Бұл сөз алжир араб тілінен алынған "ғазия" сөзінен шыққан, кейіннен кез келген тонау актісін білдіретін метафоралық атауға айналды, ал оның етістік түрі "раззиер" болып сақталды. Кеңес Одағы 1939 жылы Польшаға жасаған шабуылдан кейін, Польшаның оккупацияланған бөлігінде поляктардың орта таптарын ұстау үшін ұқсас тактика қолданды. Ерлер, әйелдер және балалар Кеңес Одағының шалғай аймақтарындағы еңбек лагерлеріне тасылды.
Such roundups as Poland's łapanka were carried out by the Germans in other occupied countries as well, particularly in northern France, although not as extensively as in Poland. The French term for this practice was rafle, applied primarily to the rounding up of French Jews. In Denmark and the Netherlands, a Nazi roundup was called razzia. In historical terms, the razzia roundup was used in French colonial context for Muslim raids particularly to plunder and capture slaves from Western and Central Africa, also known as rezzou when practiced by the Tuareg. (See also: Barbary slave trade) The word was adopted from ġaziya of Algerian Arabic vernacular and later became a figurative name for any act of pillage, with its verb form razzier. The Soviets used similar tactics to round up middle class Poles in the part of Poland that they occupied following the 1939 invasion of Poland. Men, women, and children were transported to labour camps in remote regions of the Soviet Union.
Польшаның қарсыласы
1940 жылы Витольд Пилецкий атты «Үй армиясы» құпия адамы бір рейдтің көмегімен поляк тұтқындары үшін сол кезде құрылған Аушвиц лагеріне кіруге мүмкіндік алды. Ол онда лагерь туралы бірінші қолдан мәліметтер жинап, тұтқындардың қарсылығын ұйымдастырды. Пилецкий 1940 жылдың 19 қыркүйегінде Варшавада өткен рейд кезінде қасақана көшеге шығып, басқа азаматтармен бірге нацистерге ұсталды. Аушвиц геттодан тыс жердегі поляктар үшін басты бағыт осы лагерь болды. Нацистік террорлық акт ретіндегі рейдтерге жауап ретінде, Польша қарсыластары нацистік күштерге шабуылдар жасады және азаматтарға қарсы қылмыстары үшін нацистік басшыларды жоюға арналған тізімдерді дайындады. Польшаны оккупациялау кезінде поляк азаматтарына қарсы қылмыстар жасаған нацистік полиция қызметкерлері, СС, СД және нацистік полиция қызметкерлері Польшаның астыртын сотынан өлім жазасын алды. Полицияның ерекше қатыгездігіне байланысты, 1943 жылы «Үй армиясы» 361 жандармды, ал 1944 жылы 584 жандармды өлтірді. Тек Варшавада ғана күніне он нацист өлтірілді. 1942 жылдың тамызынан желтоқсанына дейін «Үй армиясы» нацистік әкімшілікке және террор аппаратының мүшелеріне 87 шабуыл жасады. 1943 жылы бұл көрсеткіш күрт өсті – «Үй армиясы» алғашқы төрт айда 514 шабуыл жасады. «Операция басшылары» деп аталған астыртын операцияда, Кедыв құрамындағы Польша астыртын жауынгерлік бөлімшелері рейдтерді ұйымдастырушыларды жоюға кірісті:
In 1940, one roundup was used by Home Army secret agent Witold Pilecki to gain entry into the Auschwitz camp set up at about that time for Polish prisoners. There, he gathered first hand intelligence on the camp, and organised inmate resistance. Pilecki deliberately went out into the street during a Warsaw roundup on 19 September 1940, and was arrested by the Nazis along with other civilians. Auschwitz was the main destination for the Poles from beyond the ghetto. In retribution for roundups as acts of Nazi terror, the Polish resistance carried out attacks on Nazi forces and prepared lists of Nazi leaders to be eliminated for their crimes against civilians. Nazi personnel responsible for organizing roundups, such as members of local unemployment offices, the SS, SD, and Nazi police, were sentenced to death by the Underground court of the Polish Underground for crimes against Polish citizens during the Occupation of Poland. Because of the particular brutality of the police, the AK killed 361 gendarmes in 1943, and 584 in 1944. In Warsaw alone, ten Nazis were killed daily. From August to December 1942, the AK launched 87 attacks on the Nazi administration and members of the apparatus of terror. In 1943 this number rose radically − the AK carried out 514 attacks during the first four months. In an underground operation known as Operacja Główki (Operation Heads), Polish underground combat units from Kedyw eliminated roundup organizers such as:
Курт Хоффман – Варшавадағы жұмыссыздық кеңсесінің бастығы, поляктарды ұстауды ұйымдастыруға жауапты. 1943 жылдың 9 сәуірінде «Үй армиясы» тарапынан өлім жазасына кесілді. Хьюго Диц – Хоффманның көмекшісі. 1943 жылдың 13 сәуірінде өлім жазасына кесілді. Фриц Гайст – жұмыссыздық кеңсесі бөлімінің бастығы. 1943 жылдың 10 мамырында қаза тапты. Вилли Любберт – жұмыссыздық кеңсесінде жұмыс істеді және поляктарды нацистік еңбек лагерлеріне жіберу үшін рейдтер ұйымдастырды. 1944 жылдың 1 шілдесінде өлім жазасына кесілді. Эуген Боллодино – жұмыссыздық кеңсесінде жұмыс істеді және поляктарды нацистік еңбек лагерлеріне жіберу үшін рейдтер ұйымдастырды. 1944 жылдың 8 маусымында DB 17 жауынгерлік патруль бөлімі тарапынан өлім жазасына кесілді.
Kurt Hoffman chief of the unemployment office in Warsaw responsible for organising roundups of Poles. Executed by the AK on 9 April 1943. Hugo Dietz Hoffmann's assistant. Executed on 13 April 1943. Fritz Geist chief of the unemployment office department. Killed on 10 May 1943. Willi Lübbert worked at the unemployment office and organised roundups of Poles to be sent to Nazi labor camps. Executed on 1 July 1944. Eugen Bollodino worked at the unemployment office and organised roundups of Poles to be sent to Nazi labor camps. Executed by combat patrol unit DB 17 on 8 June 1944.
Мәдениетте
Нацистердің ұйымдастырған шабуылдарын сынау – оккупацияланған Варшаваның ең танымал әнінің тақырыбы болды, «Siekiera, motyka» (поляк тілінде «Балта, мотыка»). 1943 жылы бұл ән Польша қарсылық қозғалысының жасырын баспаларында «Послушайте, люди» (Тыңдаңыз, халық) кітабында жарияланды, ол Armia Krajowa (Үй армиясы) Пропаганда комиссиясының «bibuła» басылымдарының бірі еді. Нацистердің оккупациясы аяқталғаннан кейін ән бірнеше кітапта және пластинкаларда қайта жарияланды. 1946 жылы ән соғыстан кейін түсірілген алғашқы поляк фильмі «Zakazane piosenki»-де (Тыйым салынған әндер) пайда болды, оны Леонард Буцковский түсірген.
Criticism of the Nazi practice of roundups was the theme of the most popular song of occupied Warsaw, Siekiera, motyka (Polish for Axe, Hoe). In 1943 it was published by the Polish resistance's underground presses in the book Posłuchajcie ludzie (Listen, folks), one of the bibuła publications of the Komisja Propagandy (Propaganda Commission) of the Armia Krajowa (Home Army). The song was also reproduced in several books and records after the Nazi occupation ended. In 1946 the song was featured in the first Polish movie created after the war, Zakazane piosenki, directed by Leonard Buczkowski.