Кіріспе
Мьянмадағы шан тілі – шан халқының ана тілі. Көбінесе Мьянманың Шан штатында қолданылады. Сонымен қатар Мьянманың басқа аймақтарында, Солтүстік Таиландта, Юньнань провинциясында, Лаоста, Камбоджада, Вьетнамда және Ассам мен Мегхалая штаттарында аз қамтылған топтарда таралған. Шан тілі тай-крадай тілдер отбасының мүшесі және тай тілімен туыс. Онда тай тіліндегілермен толық сәйкес келмейтін бес тон бар, сондай-ақ баса назар аудару үшін қолданылатын қосымша алтыншы тон бар. "Шан" термині басқа тай тілдерінде Тай Яй немесе Тай Лонг деп аталатын солтүстік-батыс тай тілдерін де білдіреді. Стандартты шан тілі, Тачилейк шан тілі деп те аталады, Тачилейк қаласының диалектісіне негізделген. Шан тілінде сөйлейтіндердің нақты саны белгісіз, себебі шан халқының жалпы саны да белгілі емес. Шан халқының саны 4 миллионнан 30 миллионға дейін деп есептеледі, олардың шамамен жартысы шан тілінде сөйлейді. Ethnologue мәліметінше, Мьянмада 4,6 миллион шан тілінде сөйлейтін адам бар; ал 2006 жылы Махидол университетінің Тіл және мәдениет институты Таиландта 95 000 шан тілінде сөйлейтін адамды тіркеді. Көптеген шандар жергілікті диалекттермен қатар, сауда әріптестерінің тілінде де сөйлейді.
The Shan language is the native language of the Shan people and is mostly spoken in Shan State, Myanmar. It is also spoken in pockets in other parts of Myanmar, in Northern Thailand, in Yunnan, in Laos, in Cambodia, in Vietnam and decreasingly in Assam and Meghalaya. Shan is a member of the Tai–Kadai language family and is related to Thai. It has five tones, which do not correspond exactly to Thai tones, plus a sixth tone used for emphasis. The term Shan is also used for related Northwestern Tai languages, and it is called Tai Yai or Tai Long in other Tai languages. Standard Shan, which is also known as Tachileik Shan, is based on the dialect of the city of Tachileik. The number of Shan speakers is not known in part because the Shan population is unknown. Estimates of Shan people range from four million to 30 million, with about half speaking the Shan language. Ethnologue estimates that there are 4.6 million Shan speakers in Myanmar; the Mahidol University Institute for Language and Culture gave the number of Shan speakers in Thailand as 95,000 in 2006, Many Shan speak local dialects as well as the language of their trading partners.
Аттар
Шан тілінде тай тілдері мен бірма тілдерінде әртүрлі атаулар бар. Шан тілінде сөйлеу тілін көбінесе квам тай (ၵႂၢမ်းတႆး, ) деп атайды. Жазылған тілі лик тай (လိၵ်ႈတႆး, ) деп аталады. Бірма тілінде ол храм: бхаса (ႁၢၼ်းၽႃႇသႃႇ, ) деп аталады, содан ағылшын тіліндегі "Шан" сөзі шыққан. "Шан" термині, бұрын бірма тілінде хсям: деп жазылған, "Сиам" (Таиландтың ескі атауы) бірмалық туындысы саналатын экзоним болып есептеледі. Тай және Оңтүстік тай тілдерінде оны фаса тай яи (ภาษาไทใหญ่, ) немесе кейбіреулер фаса нгиао (ภาษาเงี้ยว, , ескірген термин, қазір "жылан" сөзіне ұқсас естіледі) деп атайды. Солтүстік тай тілінде ол кам тай (กำไต, , әдепкі мағынасы "тай тілі") немесе кейбіреулер кемнгиао (กำเงี้ยว, ) деп атайды. Лао тілінде оны фаса тай яи (ພາສາໄທໃຫຍ່, ) немесе кейбіреулер фаса нгиао (ພາສາງ້ຽວ, ) деп атайды. Тай Лү тілінде ол камингио (ᦅᧄᦇᦲᧁᧉ, ) деп аталады.
Түстер
Шань тілінде буын дыбыстарының тондары арасында фонемиялық айырмашылықтар кездеседі. Шань тілінде диалектіге қарай 5-6 тонем болады. Алтыншы тон тек солтүстік диалектіде ғана қолданылады; басқа аймақтарда ол тек баса көрсету үшін пайдаланылады.
Тексерулі сөз тіркестеріндегі қарама-қайшылықты тондар
Төмендегі кестеде тексерілген буындардағы төрт фонемиялық тон көрсетілген, яғни, көмекейлік тоқтау [ʔ] және [p], [t] және [k] сияқты кедергілі дыбыстармен аяқталатын жабық буындар. ToneShanPhonemicPhonetic Transliteration English жоғары lak:postcreaky lak.steallow laak, қалғандарынан өзгеше mid laak;drag
Ресурстар
Бирмадағы қазіргі тұрақсыздықтарды ескере отырып, ғалымдар үшін бір мүмкіндік – Шан халқы мен олардың тілін Таиландта зерттеу. Онде Шан босқындарының саны екі миллионға дейін жетеді, ал Мае Хонг Сон провинциясы Шан халқының көпшілігі тұратын жер. Ағылшын тілінде Шан тілі туралы ақпараттың басты көзі – Dunwoody Press баспасының "Shan for English Speakers" еңбегі. Олар сондай-ақ Шан-ағылшын сөздігін де шығарады. Осыдан басқа, бұл тіл ағылшын тілінде дерлік толыққанды зерттелмеген.