Кіріспе
Валентиан III-нің әпкесі Юста Грата Хонория (шамамен 418 жылы туған – шамамен 455 жылы қайтыс болған) – Констанций III және Галла Плацидияның қызы, Валентиан III-нің әпкесі. Өмірінде ол отбасының билікті қолға алып, сақтап тұрғанын көрді, бірақ Августа атағы болғанына қарамастан, өзіне көп билік берілген жоқ. Бұл атақ Галла Плацидия билік ете алмайтын жағдайда регент ретінде билік ете алу мүмкіндігін білдірді, бірақ сонымен қатар бойын таза сақтап, үйленбеуге ант беруге міндетті болды. Ол көптеген дау-жанжалдардың ортасында болды, нәтижесінде жазалау шаралары оны Атиллаға хат жазып, оның атынан шабуыл жасауды сұрауға әкелді, бұл көбінесе үйлену ұсынысы ретінде қарастырылады.
Justa Grata Honoria (born c. 418 – died c. 455) was the daughter of Constantius III and Galla Placidia, as well as the sister of Valentinian III. In her life she had seen her family grasp and keep power, however she herself was given little power despite having the title of Augusta. This title meant that she could rule as regent in the case that Galla Placidia was not able to, however it also meant that she must take a vow of virginity and inability to marry. She found herself in many scandals, in which the punishments led her to send a letter to Attila the Hun asking for him to invade on her behalf, which is often interpreted as a proposal.
Отбасы
Хонория - кейінірек император болған Констанций III және Галла Плацидияның жалғыз қызы еді. Оның алғашқы екі есімі анасының әжелері Юста мен Гратаның есімдерімен аталды, олар Валентиний I мен Юстинаның қыздары болған. Ал үшінші есімі - оның туған кезде тақ отырған император, сонымен қатар оның өгей ағасы Гонорийдің құрметіне қойылған. Оның анасынан туған жартылай ағасы Теодосий 414 жылы Плацидияның вестготтар патшасы Атаулфпен жасаған бірінші некесінен дүниеге келді, бірақ Хонория туғанға дейін сәби кезінде қайтыс болды. Оның кіші інісі Валентиан III - оның толыққанды ағасы болды.
Өмірбаян
Оның өмірінің көп бөлігі туралы тарихи мәліметтер оның қатысуына қатысты қысқаша айтылымдар немесе тікелей сілтемелерден тұрады. Ост 423 жылдың көктемінде анасы мен кіші інісі Константинопольге жолға шыққанда оның олармен бірге болғанын, ал 424 жылдың жазында Салоникада Галла Плацидия мен Валентианды Батыста билікке қайтару үшін жиналған әскерге қосылғанда да Онория олармен бірге болғанын атап көрсетеді. Ол қазір жоғалған Императорлық отбасының мозаикаларында бейнеленген, Галла Плацидияның мавзолейіне және Равеннадағы Әулие Иоанн Евангелистқа арналған шіркеуге қоса берілген. Соңғы дерек – шамамен 443 жылы жазылған Меробаудтың «Кармен I» шығармасы, бұл үзінді өлең болғанымен, оны Валентиан III отбасының сипаттамасына қосады. Осы мәліметтерге сүйене отырып, Стюарт Ост Онорияның «өмір оны жайсыз және әлсіз жағдайға тастады» деп ойлағанын айтады.
Хонория және батыс Рим империясының құлдырауы
Көптеген тарихшылар Онорияның әрекеттерін Рим империясының құлдырауына себеп деп санайды, сондықтан оны зерттеу қажет. Біріншіден: Рим империясының құлдырауы болды ма? Егер болған болса, Онория 450-ші жылдары қайтыс болғанына қарамастан, 474 жылғы құлдырауға қандай жауапкершілік алады? Гай Халсолл сияқты тарихшылар империяның құлдырауына себеп болған факторларды "Қозғаушылар мен Дүрбелең тудырушылар" деп жіктейді. Қозғаушылар Римнің құлдырауын империяға варварлардың қоныс аударуымен байланыстырады. Ал дүрбелең тудырушылар империя ішіндегі шиеленістер мен өзгерістер оның негізін шайқады, ал варварлардың шабуылдары осы өзгерістердің салдары ғана деп санайды. Нәтижесінде, Рим империясының күнге дейін айтылып жүрген құлдырауына әкелген тізбектей оқиғаны түсіну үшін орташа көзқарас қажет. Халсолл одан әрі Римнің әлсіз саясаты варварлардың шабуылдарына себеп болды деп санайды, керісінше емес. Онория үшін ең маңыздысы – ғұндар. Бұл мәселенің контекстін түсінуге көмектеседі, себебі Рим империясы 476 жылы жас императорды құлатқан остготтардың шапқынымен құлдырады. Гунндар бұрыннан империяны әлсіреткенімен, римдік саясаттағы үнемі болатын мәселелер варварлардың қоныс аударуы мен шабуылдарын ынталандыра берді. Рим империясының құлдырауының ең ықтимал себебі – Атилланың шапқыны немесе Онорияның әрекеттері емес, императорлардың әлсіз үкімшілер болуы және олардың сахна артындағы әлдеқайда күшті тұлғалар үшін құрылықтар ретінде пайдаланылуы. Питер Хизер сияқты тарихшылар мұны варварлардың шабуылдарымен байланыстырады, хунндық азаматтық соғыс Валентиан III-ке генерал Этийді өлтіруге мүмкіндік берді деп мәлімдейді. Бірақ Хизер Петрониус Максимустың артынан жіп тартқанын және оның билікке өтуіне жағдай жасағанын ескермейді. Осы билік күресі, қуатты генерал мен императордың өлімі римдік элиталардың арасындағы жарылысқа әкеліп, Рим империясының құлдырауына жол ашты.
Скандалдар
Онория императорлық өмірде көптеген дау-дамаларға қатысты. Біріншісі – оның үйінде жұмыс істейтін бір ер адаммен қарым-қатынасқа түсіп, жүкті болғаны, бұл туралы 7 ғасырда Антиохиялық Иоанн айтқан. Осыған дейін Онория патшалық Аугуста ретінде билікке ие болған, бірақ бұл билік оның қарым-қатынасынан кейін алынып тасталды. Егер Онория ұл туса, ал оның інісі қыздар туса, билік Онорияның ұлына өтуі мүмкін еді, сонымен қатар Онория мен оның сүйіктісі арасында күрес болуы мүмкін еді. Осы себепті оның Аугуста атағы алынып, оның қарым-қатынасы болған адам өлімге кесілді, ал ол саяси амбициясы жоқ бай сенаторға күйеуге берілді. Оның билігін шектеуге жасалған бұл әрекет империяға әсер етті. Анасы мен әпкелері сияқты күшті әйелдердің арасында өскендіктен, Онория өзі сияқты император әйелдерінің де билігі болуы керек деп ойлады. Римде өздерінің билігін арттыру үшін гендерлік рөлдерді пайдаланатын күшті император әйелдерінің тарихы болды, және бұл тарих Онорияға өз билігін жүзеге асыруға ықпал етті. Осының нәтижесінде ол Атиллага көмек сұрады, өйткені оның билігінен айырылғаннан кейін, оны қайтаруға тырысты. Император Ұлыбританияға, Солтүстік Африкаға және Испанияға жасалған шабуылдар, сондай-ақ Атилланның үздіксіз ілгерілеуі сияқты көптеген мәселелерге алаңдады. Батыс империясы әлсіреп, Онория Атилланның басып кіруін жеделдетті. Ол 450 жылы өзінің евнухын мөрленген сақинасымен және көмек сұраған хатпен жіберді. Бұл хатты мақұлдау ұсынысы ретінде қабылдады ма, жоқ па, осы мәселе кеңінен талқыланды, бірақ Атиллан оны осылай түсінді және Онорияның атынан басып кіруге шешім қабылдады. Онория Атилланның басып кіруіне басты себепкер болды, бірақ ол жалғыз себепкер емес еді. Атилланның әскері ондаған жылдар бойы ілгерілеп келе жатты, олардың күресі Онорияның хатымен, сондай-ақ Рим империясындағы билік күресі мен дипломатиялық өзгерістермен жанданды. Теодосий II тұсында Атиллага жіберілген елшілер оның жоғары лауазымды шенеуніктерді жіберу туралы өтініштерін үнемі қабылдамады. Шығыс империясы дипломатиялық стратегиясын үнемі өзгертіп отырды, олардың басты мақсаты – Шығыс императорының күшті көрінуін қамтамасыз ету болды. Ал Батыс империясы дипломатиялық стратегияны жалғастырды, бірақ көп табысқа жете алмады. Император Феодосий II қайтыс болғаннан кейін, оның әпкесі Пулхерия Аугуста ретінде бой танымай, әскери генерал Маркианға үйленді. Бұл Шығыс империясының күштерін әлсіреп бара жатқан Батыс империясынан бөлек ұстау үшін жасалды. Маркиан хан болған кезде ғұндарға төленетін салықты тоқтатты. Галла Плацидияда көрініп тұрғандай, император әйелдерінің билігі болды, бірақ Рим империясы тұңғыш ұрпаққа негізделген, мұрагерлік билік еркектерге тиесілі болды. Осыған қарамастан, әйелдер өздерінің қабілеттерін пайдаланып, гендерлік нормалар шеңберінде жұмыс істеп, өздерінің билігі мен құрметін арттыру үшін ұлдарын таққа көтеруге тырысты. Гунндық елшіліктер шығыстағы күшті әскери күшті ескеріп, Галла Плацидияның қайтысынан кейін батысқа шабуыл жасауға шешім қабылдады. Атиллан Галлияға шабуыл жасап, Гейзериктің ықыласына ие болу үшін готтармен соғысты. Кейбір тарихшылар Батыс империясының құлдырауы үшін Онорияны кінәлайды, бірақ империяның үнемі әлсірегенін ескере отырып, құлдырау қазірдің өзінде басталған еді. Онория империядағы мәселелерді, сондай-ақ өзінің ағасы мен анасына қарағанда биліктің жоқтығын көрді, бұл оны Атиллан арқылы билікті іздеуге итермеледі. Гунндар өздерінің экономикасын Рим тауарларына сүйеніп, басқаша басып кірмек еді. Бьюри осы сөйлемнің соңғы үш сөзін көрсетіп: «Бұл оның кейінірек одан да жаман жазаға ұшырағанын білдіре ме, тіпті жайбарақат некеден де жаман?» деп сұрайды. Соңында, оның есімі вандалдар Карфагенді басып алғаннан кейін, олармен бірге алып кетілген маңызды адамдардың тізімінде болмағандықтан, оның қарындасы мен немерелерін тұтқындап, 455 жылы ағасын өлтіргеннен кейін, Ост ол кезде қайтыс болғанын айтады; табиғи себептерден немесе император ағасының бұйрығымен, Ост «бізде жеткілікті дәлел жоқ» деп мойындайды. Император отбасындағы әйел ретінде Онорияның табиғатына байланысты оның өмірін дау-дамалардан тыс білу қиын. Жазушылар ешқандай оқиға болмаған әйелдер туралы жиі жазбайды, ал дау-дамалардан басқа Онория үй шаруашылығына қамқорлық жасады. Бұл оның жанжалдарына дейінгі және кейінгі өмір салтын түсінуді қиындатады, өйткені ол туралы аз жазылған. Осы себепті біз негізгі дереккөздерге сүйенуіміз керек, бірақ бұл толық картинаны көрсетпейді, өйткені сол кезде назар аудару керек нәрсе көп болды. Бұл Онорияны маңызсыз етпейді, бірақ оның әрекеттерінің нақты себептерін анықтау мүмкіндігін шектейді. Осыған қарамастан, кез келген әйел өзінің билігінен айырылса ашуланатыны белгілі, сондықтан оның анасы сияқты, Онорияның да билікті барымталауға тырысқаны таңқаларлық емес. Көптеген адамдар бұл империяның құлдырауына себеп болды десе де, құлдырауға ықпал еткен басқа да факторлар жетерлік болды, мысалы, ысқырық мінезді монархтар, амбициялы варварлар және үнемі болатын қарым-қатынастар. Ол өзінің амбициясын өзінің қызы Агриппина Кішіге де жеткізеді, ол Неронды таққа отырғызу үшін саяси әрекеттерін пайдаланады. Бұл оқиғалар жақсырақ орындалса да, Рим империясының еркектер басымды саясатында әйелдер өз ұлдарын таққа көтеру арқылы өзіне билікке ие бола алатынын атап өтуге болады. Бұл үшін саяси амбиция және гендерлік құрылымдарды ескере отырып ойлау қажет болды. Онория өзінің билігін арттыруға тырысты, және оның бала сүю жоспақтары орындалмаса да, ол гундар арқылы өзіне билікке ие болуға тырысты.
Портреттер
Ол 1954 жылы түсірілген "Аттила" фильмінде София Лорен бейнеленді. Ол 2001 жылы "Аттила" мини-сериалында Кирсти Митчелл рөлін сомдады. 2016 жылы "Барбарийлер көтерілісі" деректі-драмалық фильмінде оны Ивелина Иванова ойнады. 2015 жылы Майкл Филдтің 1896 жылғы "Аттила, менің Атиллам" өлеңмен жазылған драмасының қойылымында оны Кейт Несбит бейнеледі.