Кіріспе
Қытайдың олунг шайы Тиегуанинь (; стандартты қытайша айтылуы t g yin˥) – 19 ғасырда Фуцзянь провинциясының Анси ауданында пайда болған қытай олунг шайының бір түрі. Ансидің әртүрлі аймақтарында өндірілген Тиегуаниньдің дәмдік ерекшеліктері әртүрлі.
Tieguanyin (; Standard Chinese pronunciation t g yin˥) is a variety of Chinese oolong tea that originated in the 19th century in Anxi in Fujian province. Tieguanyin produced in different areas of Anxi have different gastronomic characteristics.
Атауы
Чай Қытайдың Мейірімділік Құдайы Гуаньиннің атымен аталған. Гуаньин – Авалокитшвара Бодхисаттваның жасқаны. Оның басқа да жазылу түрлері мен аттарына "Ти Куан Ин", "Тит Кван Юм", "Ти Кван Ин", "Темір Будда", "Темір Құдай Улун" және "Темір Бодхисаттваның шайы" жатады. Ол сондай-ақ қысқартылған түрінде "TGY" деп те белгілі.
Аңыздар
Бұл шайға қатысты екі аңыз бар: Вэй және Ван.
Вэй аңызы
Фуцзянь провинциясының Анси ауданында қираған ғибадатханада Гуаниньдің темір мүсіні, Мейірімділік бодисатвасы тұрды. Күн сайын шай егісіне бара жатқанда, Вэй есімді кедей шаруа осы жерден өтіп, ғибадатхананың нашарлап бара жатқанын көріп ойға келетін. "Бір нәрсе жасау керек" - деп ойлады ол. Кедей болғандықтан, Вэйдің ғибадатхананы жөндеуге шамасы жетпеді. Бір күні ол үйінен сыпырғыш пен құрбандық шамы алып келді. Ғибадатхананы тазалап, Гуаниньге құрбандық шамын жақты. "Осыдан артығын мен жасай алмаймын" - деп ойлады ол. Ол бұл жұмысты бірнеше ай бойы айына екі рет қайталап отырды. Бір түні Гуанинь оның түсіне кіріп, ғибадатхананың артындағы үңгірде бір қазына жасырылғанын айтты. Ол қазынаны алып, оны басқалармен бөлісуі керек еді. Үңгірде шайдың жас бүршігін тапты. Ол оны егістігіне отырғызып, үлкен бұтаққа айналдырды, одан ең жақсы шай шықты. Ол осы сирек өсімдіктің кесінділерін барлық көршілеріне таратты және шайды Tieguanyin, Мейірімділік темір бодисатвасы деген атпен сата бастады. Уақыт өте келе Вэй мен оның барлық көршілері гүлденді; Гуаниньнің қираған ғибадатханасы жөнделіп, аймақтың жарқыраған нұрына айналды. Осыдан кейін Вэй мырза күн сайын шай егісіне баруға қуанышпен толы болды, әдемі ғибадатхананы көріп бағалауды ешқашан қалыс қылмады.
Түрлері
Қуыру әдістері мен орналасқан жеріне байланысты Тьегуаньиньдің түрлі нұсқалары бар. Аньси Тьегуаньинь шайы (安溪鉄観音) – Соңғы кезде бұл улун көбінесе жасыл шайға жақын, өте аз тотығумен. Гүлді және жаңа, нәзік иіске ие, шайдың түсі алтын сары. Бұрын бұл шай көбірек қуырылған. Мужа Тьегуаньинь шайы (木柵鉄観音) – Бұл дәстүрлі улун қуырылған, күшті дәмі мен қуырылған жаңғақтың хош иісі бар; шайдың түсі қызғылт қоңыр. Тайваньда "Темір Құдай шайы" – қандай да бір шай жапырағы қолданылған болса да, "Темір Құдай шайы" әдісімен қуырылған улун шайын білдіреді.
Нарықтық құны
Тиегуаниннің ең жақсы сорттары әлемдегі ең қымбат шайлардың қатарына жатады, ал бір сортының килограмы шамамен 3000 АҚШ долларына сатылғаны хабарланды. Бір дерек көзіне сәйкес, ол Ұлыбританияда сатылған ең қымбат шай рекордын орнатқан.