Кіріспе
Николас Рэйдің 1963 жылғы тарихи соғыс фильмі. «Пекинде 55 күн» – 1900 жылдың жазында Қытайда болған Боксерлер көтерілісі кезінде Пекиндегі (сол кездегі Пекинг, ағылшын тілінде) шетелдік елшіліктердің кешенін қоршауды бейнелейтін 1963 жылғы американдық эпикалық тарихи соғыс фильмі. Оны Самуэль Бронстон «Allied Artists» үшін өндірді, сценарийін Филипп Йордан мен Бернард Гордон жазды, ал Роберт Хамер, Джулиан Халеви және Бен Барзман да авторлық үлес қосты, бірақ олардың есімдері титрлерде көрсетілмеген. Ноэль Герсон 1963 жылы «Сэмюэл Эдвардс» псевдонімімен сценарий негізінде роман жазды. Фильмді негізінен Николас Рэй режиссерлік етті, бірақ Гай Грин мен Эндрю Мартон Рэй ауырып қалғаннан кейін түсірілімнің соңғы кезеңдерінде басшылықты өздеріне алды. Екеуі де титрлерде көрсетілмеген. Басты рөлдерде Чарлтон Хестон, Ава Гарднер және Дэвид Нивен ойнады, сондай-ақ Флора Робсон, Джон Айрленд, Лео Генн, Роберт Хелпманн, Гарри Эндрюс және Курт Каснар да түсті. Бұған қоса, болашақ жекпе-жек өнері жұлдызы Юэн Сиу Тхеннің экрандағы алғашқы пайда болуы да осы фильмде болды. Жапондық кинорежиссер Джузо Итами, фильмде «Ичизо Итами» деп көрсетілген, полковник Горо Шиба рөлінде ойнады. «Пекинде 55 күн» фильмі «Allied Artists» компаниясы тарапынан 1963 жылдың 29 мамырында шығарылды және тарихи қателіктері мен кейіпкерлерді жеткілікті дамытпағаны үшін көбінесе аралас пікірлер алды. Дегенмен, актерлік шеберлігі, режиссурасы, музыкасы, әрекетті көріністері және өндіріс дизайны үшін мақтауға ие болды. Фильмге сыншылардың аралас пікірлеріне қарамастан, кассада 10 миллион долларлық бюджетке қарсы 10 миллион доллар жинады. Осыған қарамастан, фильм екі «Оскар» сыйлығына ие болды. Бұл Рэйдің «Су үстіндегі жарқын шырақ» (1980) фильміне дейінгі соңғы жұмысы болды.
55 Days at Peking is a 1963 American epic historical war film dramatizing the siege of the foreign legations' compounds in Beijing (then still Peking, in English) during the Boxer Uprising, which took place in China in the summer of 1900. It was produced by Samuel Bronston for Allied Artists, with a screenplay by Philip Yordan and Bernard Gordon, and with uncredited contributions from Robert Hamer, Julian Halevy, and Ben Barzman. Noel Gerson wrote a screenplay novelization in 1963 under the pseudonym "Samuel Edwards". The film was directed primarily by Nicholas Ray, although Guy Green and Andrew Marton assumed leadership in the latter stages of filming after Ray had fallen ill. Both men were uncredited. It stars Charlton Heston, Ava Gardner, and David Niven, with supporting roles by Flora Robson, John Ireland, Leo Genn, Robert Helpmann, Harry Andrews, and Kurt Kasznar. It also contains the first known screen appearance of future martial arts film star Yuen Siu Tien. Japanese film director Juzo Itami, credited in the film as "Ichizo Itami, appears as Col. Goro Shiba. 55 Days at Peking was released by Allied Artists on May 29, 1963 and received mixed reviews, mainly for its historical inaccuracies and lack of character development. However, the film was praised for its acting, direction, music, action sequences, and production design. In addition to its mixed critical reviews, the film grossed only $10 million at the box office against a budget of $10 million. Despite this, the film was nominated for two Academy Awards. It was director Ray's last film until Lightning Over Water (1980).
Сюжет
Фильм разворачивается во время Пекинской битвы (1900) (современный Пекин). Широко распространенный в Китае голод к лету 1900 года затронул более 100 миллионов крестьян. Около тысячи иностранцев из различных индустриально развитых западных стран злоупотребили своим положением в пекинских легациях, стремясь контролировать ослабленную страну. Боксеры выступают против западных держав и христианской религии и планируют изгнать их. Беспорядки в Китае усугубляются, поскольку тайные общества боксеров получают молчаливое одобрение вдовствующей императрицы Цыси. С 13 из 18 провинций Китая, вынужденных пойти на территориальные уступки колониальными державами, разочарование из-за иностранного вмешательства достигает предела, когда императрица поощряет боксеров нападать на всех иностранцев в Пекине и по всему Китаю. Когда императрица одобряет убийство германского посла и "предлагает" иностранцам покинуть страну, вспыхивает жестокая осада иностранного легационного района Пекина. Иностранные посольства Пекина охвачены ужасом, поскольку боксеры, поддерживаемые имперскими войсками, приступают к убийству христиан в националистической лихорадке, направленной против Запада. Глава американского военного гарнизона – майор морской пехоты США Мэтт Льюис, во многом основанный на реальном майоре Джоне Твиггсе Майерсе, опытный специалист по Китаю, хорошо знающем местные условия. Между ним и баронессой Наташей Ивановой, русской аристократкой, у которой был роман с китайским генералом, что привело ее русского мужа к самоубийству, зарождается любовная связь. Российский императорский министр, шурин Наташи, отозвал ее визу в попытке вернуть ценное ожерелье. Хотя баронесса пытается покинуть Пекин с началом осады, события вынуждают ее вернуться к майору Льюису и стать волонтером в госпитале, который сильно пострадал от осады и испытывает нехватку припасов. Чтобы помочь защитникам, баронесса обменивает свое очень ценное ювелирное ожерелье на медикаменты и продукты питания, но в процессе получает ранение и впоследствии умирает. Льюис возглавляет небольшой контингент из 400 многонациональных солдат и морских пехотинцев США, обороняющих комплекс. По мере ухудшения осады майор Льюис формирует союз со старшим офицером в британском посольстве, сэром Артуром Робертсоном, в ожидании прибытия британских сил подкрепления. Узнав, что силы были отбиты китайскими войсками, майор Льюис и сэр Артур добиваются успеха в своей миссии по взрыву крупного китайского арсенала. Пока иностранные защитники экономят еду и воду, пытаясь спасти голодающих детей, императрица продолжает строить козни с боксерами, поставляя помощь от своих китайских войск. В конечном итоге прибывают иностранные силы подкрепления из Восьми наций и побеждают боксеров. Войска достигают Пекина на 55-й день и, после Пекинской битвы (Пекина), снимают осаду иностранного легационного района. Предвещая гибель династии Цин, правившей Китаем на протяжении предыдущих двух с половиной веков, вдовствующая императрица Цыси, одинокая в своем тронном зале, проиграв свою империю, неоднократно повторяет себе: "Династия окончена". Когда солдаты Восьми наций взяли под контроль город, разгромив боксеров и остатки имперской армии, майор Льюис собирает своих людей, получив новые приказы от своих начальников покинуть Пекин. Он останавливается и возвращается, чтобы забрать Терезу, молодую, наполовину китайскую дочь одного из своих морских пехотинцев, погибшего во время 55-дневной осады. Верхом на лошади она и майор Льюис покидают город, за ними следует его колонна марширующих морских пехотинцев.
Даму
1959 жылдың 8 қыркүйегінде продюсер Джерри Уолд 20th Century Fox үшін Боксерлер көтерілісі тақырыбында фильм түсіретінін жариялады, алғашқы атауы "Қайсагерлер" болды. Ол британдық офицер рөліне Дэвид Нивенді, ал АҚШ теңіз жаяу әскерлерінің командирі рөліне Стивен Бойдты шақыруды жоспарлаған, Хоуп Лэнг пен Франс Нюенге демеуші әйел рөлдерін қарастырды. Бірнеше аптадан кейін, 24 қыркүйекте Уолд Нивен, Бойд және Нюенді тиісті рөлдерге бекіткені хабарланды. Осы уақытта продюсер Сэмюэл Бронстон Испанияда тарихи фильмдер түсіру арқылы коммерциялық сәттілікке жеткен, атап айтқанда Николас Рей режиссерлік еткен "Патшалардың патшасы" (1961) және Энтони Манн режиссерлік еткен, Чарлтон Хестон қатысқан "Эль Сид" (1961) фильмдері. Парижде сценарийшілер Филипп Йордан мен Бернард Гордон болашақ тарихи эпостар туралы идеялармен айналысты. Бір сюжеттік кеңесмеде Гордон 1940 жылдары Paramount Pictures компаниясының сюжеттік бөлімінде жұмыс істеген кезде оқыған театрлық пьесаны еске алды, ол Боксерлер көтерілісі туралы болған. Йордан бұл идеяны қабылдамады, бірақ кейіннен Лондоннан круизден оралғаннан кейін, оның әйелі кітап дүкенінде "Пекинде елу бес күн" деген тарауы бар кітапты тауып, оған көрсетті. Атауына қызыққан Йордан бұл идеяны Гордонға ұсынды, ол бұрын Боксерлер көтерілісін ұсынғанын еске салды. Лос-Анджелес Таймс газетіне берген сұхбатында Бронстон Боксерлер көтерілісіне қызығушылық танытқандығын айтты, себебі ол "қауіпке қарсы тұрғанда, сенімдеріне қарамастан, адамдардың бірлігін көрсетті. Бұл оқиға БҰҰ символдық бейнесі, бірақ ол әлі толыққан тоқ емес". 1961 жылдың қыркүйегінде Бронстон Испанияда тарихи эпостардан тұратын трилогияны жоспарлап отырғанын мәлімдеді, олардың ішінде "Пекинде 55 күн" және "Рим империясының құлауы" (1964) фильмдері бар еді. "Пекинде 55 күн" фильміне басты рөлге Алек Гиннесті қарастырып, британдық режиссерді іздестіру жоспарланған. Фильм түсірілімі 1962 жылдың көктемінде басталуға тиіс болды. Сол айда Уолд The New York Times газетіне Бронстонның жоспарларына наразы екенін айтты, өйткені оның жобасы ұзақ уақыттан бері даму үстінде болды, ал соңғы сценарийді Барр Линдон жазған; Уолд сондай-ақ Гиннестің өзінің жобасында ойнауын қалаған. Одан әрі, ол 1956 жылы сценарий жазу үшін Йорданға жүгінгендігі үшін Америка кино ассоциациясына авторлық құқық бұзу туралы шағымданыпты. 1962 жылдың сәуірінде Уолд жобаны NBC телеарнасына телефильм ретінде сатты, бірақ үш айдан кейін Уолдтың қайтысы оны аяқтауға мүмкіндік бермеді.
Кастинг
1961 жылдың қыркүйегінде Хестон бастапқыда «Рим империясының құлдырауы» фильмінде басты рөлге қарастырылған, бірақ ол сценарийді оқығаннан кейін тартынды. 1961 жылдың қарашасында Хестонға «Пекинде 55 күн» сценарийі ұсынылып, сол кезде Рей фильмді түсіруге таңдалды. «Бұл фильм үшін қызықты кезең болуы мүмкін», - деп жазды Хестон. «Мен Никпен де жұмыс істегім келеді». Дегенмен, Хестон әлі де күмәнмен қарады. 1961 жылдың желтоқсанында, Мадридте «Эль-Сид» фильмінің премьерасынан кейін Лос-Анджелеске қайтып келе жатқанда, Йордан мен Рей Хестонға бұл идеяны тағы ұсынды, ал ол бұл жолы фильмде ойнауға келісті. Хестон күнделігіне: «Мен мазасыздық сезінемін, бірақ енді режиссердің талантына деген сенімімді басты назарда ұстауым керек деп ойлаймын», - деп жазды. Содан кейін «Рим империясының құлдырауы» тоқтап қалды, өйткені оның дайын декорациялары бұзылып, «Пекинде 55 күн» үшін Тыйым салынған қаланың декорацияларымен ауыстырылды. 1962 жылдың наурыз айында Бронстон журналист Хеда Хопперге Кэтрин Хепберннің Жесір император Цу Хси рөлін сомдауын үміттенедінін айтты. Сондай-ақ, Бронстон Ава Гарднерді әйел басты рөлге алғысы келді, бірақ Хестон Гарднермен жұмыс істегісі келмеді және оның орнына Жанна Мороны қолдады. Ал бұл аралықта рөл Мелина Меркуриге ұсынылды, ол сценарийді қайта жазуды сұрағандықтан бас тартты. 11 маусымда Гарднер мен Хепберн актерлік құрамға қосылғаны хабарланды. Римдегі Grand Hotel қонақ үйінің вестибюлінде Бронстон Дэвид Нивенге 300 000 доллар жалақымен фильмде рөл ұсынды, ол сценарийді оқымай-ақ келісті, ал 12 маусымда Нивеннің актерлік құрамға алынуы жарияланды. 1962 жылдың маусым айының соңында Хепберн актерлік құрамнан шығып, Бронстон оның орнына Флора Робсонның Қытай императоршасы рөлін ойнайтынын, ал Роберт Хелпманн ханзада Туан рөлін сомдайтынын мәлімдеді.
Жазу
1977 жылы Рей еске алды: "Қысым зор болды. 6 миллион долларлық өндірісте продюсерім болған жоқ, тек 21 жастағы режиссердің ассистенты ғана бар еді. Сценарий жоқ еді. Менің кабинетімде екі суретші отырды, біреуі қытай, екіншісі испаниялық. Мен оларға сахнаны сипаттап беретінмін, олар оны суретке түсіріп, сосын оны жазушыларға беріп: «Осы суреттің негізінде сахна жазыңдар» дейтінмін. Фильм түсіруге дейін Гордон мен Рей бір нұсқамен жұмыс істеді, онда Гордон «суық тиіп, тұмау ауырып, үнемі дені қызды» жазумен күресіп бақты. Төрт апталық жұмыстан кейін олар жобаларының беттерін Йорданға ұсынды, ол оларға «басынан бастап, халықаралық дистрибьюторлар қалаған» жалпақ, жеке басы жоқ, ауыр тарихи туындыны жазуды бұйырды. Фильм түсірілімі жақындағанда Йордан Гордонға Арно д’Уссоны жалдап, Гордонға Гарднермен бірге кейбір сахналарды жазуға көмектесуді ұсынды. Кейін Гордон д’Уссоның тым баяу жұмыс істегенін және «біздің сценарийімізге жол таба алмағанын» еске алды. Бірнеше аптадан кейін д’Уссо жобадан кетіп, оның ешқандай жұмысы қолданылмады. Осыдан кейін көп ұзамай, «қара тізімде» тұрған сценарист Джулиан Халеви Гордонның кейбір сахналарды қайта жазу туралы ұсынысын қабылдады, соның ішінде Императрица жесірге арналған жаңа сахналар да болды. 1962 жылдың мамыр айына қарай Гордон 140 беттік түсірілім сценарийін тапсырды, бірақ көптеген сахналар тек қысқаша сипатталған немесе эскизбен жазылған еді. Сол айда Хестон сценарийді алды, бірақ күнделігіне наразылықпен «махаббат тарихы өте еріксіз, менің ойымша; диалогтар примитивті» деп жазды. Фильм аяқталмаған сценарийсіз түсіріле бастады және түсірілім алаңында қайта жазу жиі болды. Нивеннің кейіпкері үшін диалогты қайта қарау үшін британдық сценарист шақыру туралы ұсыныс жасалды, бұл үшін Роберт Хамер жұмысқа алынды. Бірақ, Хамердің алкоголизмге берілгеніне байланысты оның қызметі кейіннен тоқтатылды. Йордан Джон Манчип Уайтты сценарийді қайта өңдеуге көмектесу үшін шақырды, бірақ бұл жоба сәтті болмады. Өндіріс басталғаннан кейін төрт апта өткен соң, Нивен сценарий қайта жазылмаса, түсірілімнен кететінін мәлімдеді. Йордан Гордонға «оған «Гамлет» сахнасын жазып бер, сонда ол тынышқалады» деді. Содан кейін Гордон Нивеннің кейіпкеріне өзінің іс-әрекеттері туралы ойланып, монолог жазды, ол шамамен төрт-бес беттен тұрды. Жаңа сахналар Нивенге жіберілді, ол түсірілімді аяқтау үшін қайта келді.
Түсірілім
Негізгі суретке түсіру 1962 жылғы 2 шілдеде басталды. Фильм Лас-Матас қаласында түсірілді. Үш мыңнан астам эпизодтық актер қажет болды, оның ішінде 1500 қытайлық. Испанияда 300-ге жуық ересек қытай адамы болғандықтан, қалғаны Еуропаның түкпір-түкпірінен, әсіресе Лондон, Рим, Марсель және Лиссабон қалаларынан шақырылды. Өндіріс жалғасқан сайын Гарднер түсірілім алаңында мінез таныстырып, көбінесе кешігіп келіп, сценарийді ұнатпай, көп ішетін болды. Бір күні ол түсірілімнен кетіп, бір эпизодтық актердің өзін суретке түсіргенін мәлімдеді. Ақырында Гарднерді фильмнен шығару идеясы сценарист Бен Барцманнан туды, ол бұрын «Эль Сид» фильмін қайта жазған еді. Хестонның сөзіне сүйенсек, Йордан бароншаның сынықтардан жарақат алып қаза табатын көрінесін жазған. Көрінесті түсіру кезінде Гарднер сөздерін есінде ұстауға қиналды. Содан кейін Хестон оның сөздерін дәрігер рөлін сомдаған Пол Лукасқа беруді ұсынды. 1962 жылғы 11 қыркүйекте Рей жүрек талмасынан ауруханаға түсті. Осы кезде түсірілім алты аптаға қалып қойды, Гарднердің рөлі дерлік аяқталып, бірақ Хестон мен Нивенге арналған маңызды көрінестер әлі түсірілмеген еді. Оның орнына Хестон бұрын оны «Даймонд Хед» (1963) фильмінде режиссерлік еткен Гай Гринге Гарднермен бірге қалған сахналарды аяқтауын ұсынды. Грин кейіннен өндірістен кетіп, 1962 жылғы қазан айында режиссерлік міндеттер екінші топты басқаратын Эндрю Мартонға жүктелді. Мартон: «Мен суретке келгенде, ол өте беткей, тек әрекет, әрекет, әрекет және мағынасы жоқ деп ойладым. Мен жаңа басты және жаңа соңын жазып, басқаруға – Бронстон мен Майкл Васинскиге тапсырдым. Олар үлкен N және үлкен O әріптерімен «ЖОҚ!» деді. Мен өте бақытсыз болдым», – деп еске алды. Осыған қарамастан, Мартон режиссер Джон Фордты түсірілімге шақырды, ол оған еш ойланбастан көрінестерді түсіруге кеңес берді. Хестон 1962 жылғы 20 қазанда өзінің сахналарын аяқтады және сол күні күнделігіне: «Бұл оқиғадан мен ешқашан жақсы аяқталған сценарийсіз фильмге кіріспеуім керек екенін түсіндім», – деп жазды. Негізгі суретке түсіру 1962 жылғы 15 қарашада аяқталды.
Шығару
1962 жылдың мамыр айында бұрын "El Cid" фильмін таратқан Allied Artists компаниясы, Америка Құрама Штаттарында "55 Days in Peking" фильмін таратуға келісім жасасқандығы хабарланды. Бронстон фильмді тақырыбы мен Хестон мен Рейдің қатысуына сүйене отырып, таратушыларға алдын ала сату арқылы қаржы жинады. 1963 жылдың 28 мамырында Беверли театрында фильмнің салтанатты премьерасы өтті.
Үй медиасы
Universal Studios Home Entertainment фильмді 2001 жылғы 28 ақпанда DVD форматында жарыққа шығарды. Anchor Bay Entertainment компаниясы 2014 жылғы сәуірде Ұлыбританияда Blu-ray нұсқасын шығарды.
Сыни жауап
Босли Краузер (The New York Times) газеті фильмді былай сипаттады: [R]омантикалық, кейде қызықты, көрермендерді сергек ұстап, тіпті ой-санасы шатасқан жағдайда да көңіл көтеретін фильм. Шындығында, басты рөлдердегі актерлер мен көптеген эпизодтық актерлердің тұлғалары қытай тіршілігіндегі батыс және шығыс суреттерінен де терең емес. Олардың іс-әрекеттері – әсіресе басты кейіпкерлердің іс-әрекеттерінің себептері – толыққанды зерттелмеген. Нақты тарихи фонсыз, көрермен Боксшылар көтерілісінің нақты себептерін түсінуде қиындыққа тап болады. Variety журналының Джин Арнел өндіріс дизайнын және Джек Хилдейардтың операторлық жұмысын жоғары бағалады, бірақ сценарий "қызықты ойналғанмен, бірақ күшті әсер қалдырмайды. Кейіпкерлердің бейнесі күреске сай интенсивтілікке ие емес" деді. Филип К. Шеуэр (Los Angeles Times) газетіне жазған мақаласында: "Джек Хилдейардтың Super Technirama 70 форматында түсірген керемет түстері үшін бұл фильм El Cid фильмімен шарталас тұрады. Бірақ бұл жолы ортағасырлық Испанияның орнына, 1900 жылғы Қытай, Тыйым салынған қала мен оны қоршаған елшіліктер толыққанды бейнеленген. Бұл фильм екі жарым сағат бойы көрермендерді қызықтырып, әсер қалдыруы керек, тіпті кейіпкерлер стереотиптік болса да, олардың мелодрамалық ойындары кезеңнің өзінен де көнеу болып көрінеді" деді. Time журналы фильмнің "суреттері керемет екенін, ал ең әдемі сахналар – Тыйым салынған қаланың шыңдарынан көтерілетін қызғылт сары күн, императорлық қару-жарақ қоймасы жарылғандағы түнгі пиротехника, қызыл тюрбандар киген боксшылардың Ұлы Татар қабырғасының қақпаларына шабуылы – суретші Донг Кингманның ашып, жабатын картиналарына ұқсас" деп бағалады. "Пекинде халықаралық күштер келгенше 55 күн күту, әрине, қорқынышты болды, ал фильмді көріп, бүкіл қоршауды екі сағат 30 минутта бастан өткерген көрермен өзін бақытты сезінеді". New York Daily News газетінің редакторы Дороти Мастерс фильмге төрт жұлдыз беріп, "Бүкіл әлемге қызығушылық тудыратын күшті драма, фильмде адалдық бар, бұл компонент көптеген миллион долларлық фильмдердің жарқырауында жиі жоғалады" деп жазды. Rotten Tomatoes сайтында фильмге 7 рецензия негізінде 58% мақұлдау көрсетілген, ал орташа бағасы 5.43/10 құрайды.
Кассалық жинақ
"Пекиндегі 55 күн" Америка Құрама Штаттарында коммерциялық сәтсіздікке ұшырады. Ол кездегі рекордтық 10 миллион долларлық бюджетпен түсірілген бұл фильм 1963 жылғы ең табысты 20 фильмнің қатарына енеді. Алайда, көрсетілген көрсеткіштер фильмнің АҚШ-тан гөрі шетелде әлдеқайда сәтті болған кассалық түсімдерін ескермейді.
Академия сыйлығының номинациялары
Бұл фильмнің музыкасы 1964 жылғы «Оскар» сыйлығының екі номинациясын жеңіп алды. Димитри Тиомкин мен Пол Фрэнсис Вебстер «So Little Time» әні үшін «Ең үздік түпнұсқа ән» номинациясына, ал Тиомкин – «Ең үздік түпнұсқа музыка» номинациясына ұсынылды.
Мұра
"Пекинде 55 күн" фильмінде "Қытай ұйықтасын. Ол оянғанда әлем дірілдейді" деген тұжырым алғаш рет кездеседі, оны көбінесе қате түрде Наполеон Бонапартқа жатқызады. Бернард Гордонның сценарийінде фильмде пайда болғанымен, бұл фраза Ноэль Герсонның кейінгі кітап нұсқаларында (Самуэль Эдвардс псевдонимімен жазылған) қамтылмаған.