Кіріспе

Бразилиялық капоэра шебері Мануэль дос Рейс Мачадо, көбінесе Mestre Bimba деп аталады (ˈmɛstɾi ˈbĩbɐ; 23 қараша 1900 жыл – 5 ақпан 1974 жыл), бразилиялық капоэра шебері және капоэраның региональдық стилінің негізін қалаушы. Бимба өз заманының ең үздік капоэйристаларының бірі болды, ол әртүрлі жекпе-жек өнерінің шеберлеріне қарсы көптеген қоғамдық сынақтарда жеңіліссіз болды. Бимба капоэра Ангола мектебінен шыққан және Ангола стилін үйреткен. Ол капоэраны негізінен Бурламаки мен Синьозиньоның музыка мен африкалық дәстүрлерден айырып, оны тек дене техникасы жиынтығына айналдыру әрекетіне жауап ретінде реформалады. Бірақ, ол сол кездегі капоэра Анголасына толық қанағаттанбады, себебі оның ырымдарға және тиімсіз тепкілерге баса назар аударылған еді. Бимба капоэйраға тиімді болса және негізгі аяқ жұмысы – гингаға енгізілсе, жаңа тепкілер қосуға шақырды. 1936 жылы стилін жариялағанда Бимба дәстүрлі капоэйрадан екі тепкіні алып тастап, 15 жаңа тепкі қосыпты деді. Кейін бұл сан әртүрлі өнер түрлерінен алынған 52 техникаға дейін өсті. Бимба енгізген мартело және кеишада тепкілері региональдық стильдің айқын белгілеріне айналды. Алдын ала белгіленген қозғалыстарды оқыту әдісі ретінде қолдану Бимбаның маңызды жаңалықтарының бірі болды. Тағы бір маңызды жаңалық – капоэйраны кеңірек аудиторияға үйрету, бұл өнерді әртүрлі әлеуметтік топтарға таратуға көмектесіп, оның қылмыстық жазадан босатылуына ықпал етті. Бимба сонымен қатар өте жақсы әнші және беримбау ойнаушысы болды.

Ерте өмір

Маноэль дос Рейс Мачадо 1900 жылғы 23 қарашада Сальвадор қаласының Энгенхо-Вельхо ауданында дүниеге келді. Луис Кандидо Мачадо мен Мария Мартина до Бонфимнің ұлы, Мачадо Сальвадордың Баирро до Энгенхо Велхосында туды. "Бимба" лақап аты, сөзбе-сөз "қосқары" дегенді білдіреді, оның анасы мен акушерінің арасында оның тууы кезінде тігілген тіккеннің нәтижесінде пайда болды. Анасы оның қыз болатынына, ал акушері ұл болатынына балта тікті. Бала дүниеге келгеннен кейін акушер оның аяғының арасынан көрсетіп, ұл екенін мәлімдеді. Бразилияда "Бимба" сөзі "соққы беру" немесе "сабау" деген мағынаны да білдіреді. Кейінірек ол қазіргі заманғы капоэйраның негізін қалаушылардың бірі ретінде танылды (екіншісі Висенте Феррейра Пастинья, сонымен қатар Mestre Pastinha деп те белгілі), қазіргі заманғы ангола капоэйрасының әкесі. Мачадо көмір шахтасында жұмыс істеді, ағаш шебер, қоймашы, порто жұмысшысы және атпен жүретін көліктің кондукторы болды, бірақ ең бастысы – капоэйрист болды.

Аймақтық стильдің пайда болуы

18 жасында Бимба капоэраның жекпе-жек өнері және қарсылық құралы ретіндегі тиімділігін жоғалтып, тоғыз қозғалысқа дейін кеміткен халықтық ойынға айналғанын сезінді. Сонда Бимба ескі капоэйраның (кейін Ангола деп аталған) қозғалыстарын қайта жаңғыртуға кірісті, жойылған африкалық батуке күресінен қозғалыстар қосты – бұл оның әкесінен үйренген, әкесі чемпион болған жекпе-жек өнерінің бір түрі, сондай-ақ өзі жасаған жаңа қозғалыстарды енгізді. Бимба оқытуды жеңілдету үшін әдіс-тәсілдер жасаған алғашқы адам болды, себебі бұрын капоэйра тек роданы көру және оған қатысу арқылы ғана үйренілген. Осылайша капоэйра региональ дамуы басталды. Бимба жаңа оқушыларын сынау үшін үш минут бойы күшті гравата (мойын құлыптауы) жасап, олар осы уақытқа шыдаса ғана мектебіне қабылдағандығы да мәлім. Бірақ шәкірті Циснандо Лима келгеннен кейін, бастапқы сынақты икемділік көрсетуге және жазбаша емтиханға ауыстырды. "A Tarde" газеті оқиғаны "Капоэиристті ұстау оңай емес! Өзін басымен және құйрықты соққылармен қорғады" ("Não é fácil pegar um capoeirista Livrou se da agressão com cabeçadas e rabos de arraia") деген тақыппен жариялады. 1942 жылы Мачадо Rua das Laranjeiras көшесіндегі Terreiro de Jesus алаңында екінші мектебін ашты. Мектеп бүгінге дейін ашық, ал 1980 жылдардың басына дейін оның бұрынғы шәкірті "Vermelho" басқарды. Кейін мектеп қысқа мерзімге Mestre Almiro басқаруына берілді, содан кейін Mestre Bambaға – бүгінгі күні мектепті басқарып отырған адамға – ауыстырылды. Ол сонымен қатар армияда және полиция академиясында капоэйрадан сабақ берді. Ол сол кезде "қазіргі капоэйраның әкесі" деп есептелді. 1945 жылы Бимба мен оның шәкірттері Грейси отбасынан тәлім алған бразилиялық джиу-джитсу шебері Джейме Феррейрамен күш сынасты, ол региональ капоэйристтерінің төбелес іздеуден қашқанын айыптады. Бимба жауабында региональ капоэйраның өзін-өзі қорғау үшін екенін, спорт ережелері бойынша емес екенін мәлімдеді. Осы тур кезінде олар екі рет "нағыз күреске" (pra valer) шақырылды, бірі бразилиялық күрескерлер тобынан, екіншісі капоэйра кариокасының жетекшісі Mestre Sinhozinhoдан.

Танымал мәдениетте

Mestre Bimba: A Capoeira Illuminada (2006) – Mestre Bimba мен Капоэйра туралы деректі фильм.