Эмили Хобхаус: Оңтүстік Африкадағы әйелдер мен балаларға көмек көрсеткен британдық қайырымдылық белсендісі

Кіріспе

Британдық әлеуметтік қайраткер (1860–1926)

Эмили Хобхаус (9 сәуір 1860 – 8 маусым 1926) – британдық әлеуметтік қайраткер, соғысқа қарсы белсенді және бейбітшіл. Ол ең алдымен британдық қоғамға екінші бура соғысы кезінде бура және африкалық азаматтарды қамау үшін Оңтүстік Африкада құрылған британдық концлагерьлердегі ауыр жағдайды жеткізіп, оларды өзгертуге атсалысқандығы үшін танымал.

Ерте өмір

Ол Корнуоллдағы Лискеард қаласының жанындағы Сент-Ивте дүниеге келді. Ол Каролинаның (құрметті аты Трелани) және Реджинальд Хобхаус қызы, ол англикандық пастор және Бодминнің алғашқы архидиаконы болған. Ол бейбітшілік жолында күрескен және әлеуметтік либерализмді қолдаған Леонард Трелани Хобхаусқа әпке болды. Ол да бейбітшілік жолында күрескен Стивен Генри Хобхауспен туыс болды және оған зор ықпал етті. Оның анасы 20 жасында қайтыс болды, ал ол келесі он төрт жыл бойы денсаулығы нашарлаған әкесіне күтім жасады. 1895 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол Миннесотаға Корнуолл шахтерлерінің арасында әлеуметтік жұмыс істеу үшін барды. Бұл сапарды Кентербери архиепископының әйелі ұйымдастырды. Сол жерде ол Джон Карр Джексонмен никелесті, және олар Мексикада ранчо сатып алды, бірақ ол сәтті болмады, соның салдарынан нике бұзылды. Ол 1898 жылы спекуляциялық кәсіпкерлікте көп ақшасын жоғалтқаннан кейін Англияға оралды. Оның үйлену тойына арналған орамасы (ол оны ешқашан кимеген) Блумфонтейндегі Oranje Vrouevereniging (Оранж әйелдер қоғамы) бас кеңсесінде, Оранж еркін мемлекетіндегі әйелдердің әл-ауқатын жақсартуға арналған алғашқы ұйымда, әйелдерді көтеруге деген адалдығының символы ретінде ілінген.

Екінші Бура соғысы

1899 жылы қазанда Оңтүстік Африкада Екінші Бур соғысы басталғанда, либералды депутат Леонард Кортни Хобхаузды Оңтүстік Африкалық келісім комитетінің әйелдер бөлімінің хатшысы болуға шақырды, оның президенті болған еді. Ол былай деп жазды: "1900 жылдың соңында мен алғаш рет жүздеген бур әйелдерінің біздің әскери операцияларымыздан кедейленіп, киімдері жыртылғандарын білдім. Сол кедей әйелдер қаңғырып, қорғауға және ұйымдастырылған көмекке зәру болды." Ол Оңтүстік Африкалық әйелдер мен балаларға арналған Түршігіп қалғандар қорын құрды және оның таратылуын қадағалау үшін 1900 жылдың 7 желтоқсанында Кейп колониясына аттанды, 27 желтоқсанда жетті. Кейін ол былай деп жазды: "Мен әйелдердің бірлігі мен ынтымағын сезініп, табиғи түрде келдім. Қоғам негізінен дірілдеген кезде ғана зәрулік пен қасіреттің тереңдігі бір-біріне шақырып, адамзаттың терең бірлігі көрінеді."

Британдық концлагерьдегі жағдай

Ол билікті бірнеше британдық концлагерьге барып, көмек жеткізуге көндірді. Лагерьдегі жағдай туралы "Кейп және Оранж өзендерінің колонияларындағы әйелдер мен балалар лагерьлеріне жасаған сапары туралы есеп" деп аталатын есепте баяндады. Бұл есеп 1901 жылдың маусым айында британ үкіметіне тапсырылды. Оның нәтижесінде ресми комиссия құрылып, Миллисент Фосетт басқаратын ресми тергеушілер тобы лагерьлерді тексеруге жіберілді. Лагерьлер жұмыс істеген он сегіз айдың ішінде 26 370 адам қайтыс болды, оның 24 000-ы он алты жасқа дейінгі балалар мен нәрестелер болды, яғни балалардың өлім көрсеткіші күніне шамамен 50 адамды құрады. Эмили Хобхаус есебінен алынған келесі үзінділер биліктің кінәлі немқұрайлылығының деңгейін анық көрсетеді:

Кейбір лагерьлерде екі, тіпті үш топ адам бір шатырды бөліседі және 10, тіпті 12 адам жиі 500 куб. фут көлемді шатырларға тығылады.

Мен бұл лагерь жүйесін жаппай қатыгездік деп атаймын. Бұл лагерьлерді жалғастыру балалардың өліміне себеп болады. Бұл халықтың естелігінен ешқашан өшпейді. Бұл балаларға ең ауыр тиеді. Олар қатты ыстықта, жеткіліксіз және қолайсыз тамақтан шаршайды. Сіз не істесеңіз де, билік не істесе де, және олар, менің ойымша, өте шектеулі ресурстармен бар күштерін салуда, бұл үлкен жамандыққа жасалған жалғыз тамшы ғана. Мыңдаған, физикалық жағдайы нашар адамдар, олар шыдауға күші жетпейтін жағдайға түсіп отыр. Олардың алдында толық қирау тұр. Егер ағылшын халқы аздап қиялын жұмсаса – бүкіл қайғылы көріністі көзге елестетіп көрсе. Бүкіл ауылдар түбірден жұлынып, бейтаныс, шөл далаға тасталды. Әйелдер таңғажайып. Олар өте аз жылайды және ешқашан шағымданбайды. Олардың қайғы-қасіреті, қорлықтары, жоғалтулары мен уайымдары оларды көз жасынан жоғары көтереді. Тек олардың балаларына тиген жара олардың сезімдерін оятар еді. Кейбір тұрғындар лагерь – бақыттың панасы деп әлі де мойынсоқтап жүр. Бүгін лагерьде болдым, және бір кішкентай бұрышта мен осындай нәрселерді таптым: медбике, азық-түлік жетіспеген, шаршаған, төсегіне құлап, тек екі буер қызының көмегімен 30 тиф және басқа да науқастармен күресіп, тамақ пісіріп, емдеуге тырысып жатыр. Келесі шатырда, алты айлық сәби анасының тізесінде демі тынып жатыр. Шатырда екі-үш адам ауырып жатыр. Келесі шатырда, жиырма бір жасар қыз тағанда жатып, өліммен күресіп жатыр. Әкесі, үлкен, мейірімді буер оның жанында тізе бүгіп отыр. Ал келесі шатырда оның әйелі алты жасар баласының, сондай-ақ өлімін бақылап отыр, ал бес жасар баласы да денсаулығы нашар. Бұл жұп ауруханада үш баласын жоғалтқан, сондықтан мен оларды ыстық шатырдан алып кетуді қатты өтінсем де, олар келіспеді. Бұл балалардың күйзеліске ұшырап жатқанын көру қандай екенін мен сөзбен айта алмаймын. Олар гүлдердей солған. Адам осындай қайғы-қасіретке қарап, ештеңе істей алмай тұруға мәжбүр. Ол керемет бала еді, бірақ тек тері мен сүйек қалды. Біз қолымыздан келгеннің бәрін жасадық, бірақ бүгін ол қайтыс болды. Ол үш айлық еді, бірақ қаншалықты тәтті екенін айта алмаймын. Ол бүгін таңертең тірі еді, мен түстен кейін келгенімде олар мені кішкентай нәрсені көруге шақырып, ақ гүлді кішкентай қолында ұстап жатты. Менің ойымша, ол "айыпсыз өлтірілген" еді. Бір-екі сағаттан кейін тағы бір бала қайтыс болды. Түнде тағы бір бала қайтыс болды, мен үш кішкентай мәйіттің суретін тауып алдым, олардың әкелері кейін көру үшін. Екі кішкентай ақ қабір қақпада күтіп тұр, ал үшіншісі керек. Мен оларды көріп қуандым, өйткені Спрингфонтейнде бір жас әйелді қапқа салып жерлеуге мәжбүр болды, бұл олардың көңілін қатты қынжырлатты. Бұл өте қиын жағдай, жүректің түбінен шіріген, бүкіл мемлекет бойынша босқындар деп аталатын және сіз қорғап жатырсыз деп айтатын, бірақ өздерін соғыс тұтқындары деп атаған, мәжбүрлі түрде ұсталған және сіздің қорғауыңызды жек көретін адамдардың үлкен және ыңғайсыз қауымдастықтарын құру. Олар офицерлердің "британдықтардың мейірімді және қамқорлық жасайтын қорғанысы" астында босқындар екендіктерін айтуынан шаршады. Көп жағдайда сатқындық жасалды деп ойлау, немесе оқ-дәрі жасыру, немесе тамақ беру немесе басқа да нәрселер жоқ. Тек елді бос қалдыру туралы бұйрық берілді. Лагерьлер босқындар деп аталса да, шын мәнінде олардың саны өте аз, кейбір лагерьлерде жарты ондаған ғана. Оларды айту оңай, өйткені олар ең жақсы шатырларға орналастырылған, оларға жиһаздар мен киімдер әкелуге уақыт берілді және көбінесе өздеріне қанағаттанған және өте жоғары адамдар. Олардың ішінде мұқтаждық көріп жүргендер өте аз. Ең қатты зардап шегіп, ең көп жоғалтқандар, яғни балалары өліммен немесе дүние-мүлкі отпен және семсермен, мысалы, лагерьдегі қайтадан шоғырланған әйелдер, ең айқын шыдамдылық танытады және ешқашан еркектерінің жол беруін қаламайды. Олардың осы соғысты аяққа дейін, ащы соңына дейін жалғастыру керектігін ойлайды. Англияның осы іске салған шығындары өте жоғары, тіпті осындай шығындармен де ең қажетті нәрселерді қамтамасыз ету қиын, тіпті жайлылықты да қамтамасыз ету мүмкін емес. Әрбір шатырда бір отбасы бар екенін және әрбір отбасының қиындықтары бар екенін ойлау қандай ғажап. Артында жоғалту, алдында кедейлік, қазір ауру, қиындық және өлім. Бірақ олар өте жақсы және барлығын бақытты етуге тырысатындарын айтады. Мафекинг лагерь тұрғындары ағылшын әйелдері олар туралы немесе олардың азаптары туралы қамқорлық танытқандарына қатты таң қалды. Оларға үлкен пайда келтірді, олардың үйлерінде оларға нағыз көңіл жағдай сезімі болғанын естігендеріне қуанды, сондықтан мен олар үшін күрескенімді қуандымын, егер осы себеппен болса.

I call this camp system a wholesale cruelty To keep these Camps going is murder to the children. It can never be wiped out of the memories of the people. It presses hardest on the children. They droop in the terrible heat, and with the insufficient unsuitable food; whatever you do, whatever the authorities do, and they are, I believe, doing their best with very limited means, it is all only a miserable patch on a great ill. Thousands, physically unfit, are placed in conditions of life which they have not strength to endure. In front of them is blank ruin If only the English people would try to exercise a little imagination –picture the whole miserable scene. Entire villages rooted up and dumped in a strange, bare place. The women are wonderful. They cry very little and never complain. The very magnitude of their sufferings, their indignities, loss and anxiety seems to lift them beyond tears only when it cuts afresh at them through their children do their feelings flash out. Some people in town still assert that the Camp is a haven of bliss. I was at the camp to day, and just in one little corner this is the sort of thing I found – The nurse, underfed and overworked, just sinking on to her bed, hardly able to hold herself up, after coping with some thirty typhoid and other patients, with only the untrained help of two Boer girls–cooking as well as nursing to do herself. Next tent, a six months' baby gasping its life out on is mother's knee. Two or three others drooping sick in that tent. Next, a girl of twenty one lay dying on a stretcher. The father, a big, gentle Boer kneeling beside her; while, next tent, his wife was watching a child of six, also dying, and one of about five drooping. Already this couple had lost three children in the hospital and so would not let these go, though I begged hard to take them out of the hot tent. I can't describe what it is to see these children lying about in a state of collapse. It’s just exactly like faded flowers thrown away. And one has to stand and look on at such misery and be able to do almost nothing. It was a splendid child and it dwindled to skin and bone The baby had got so weak it was past recovery. We tried what we could but today it died. It was only 3 months but such a sweet little thing It was still alive this morning; when I called in the afternoon they beckoned me in to see the tiny thing laid out, with a white flower in its wee hand. To me it seemed a "murdered innocent". And an hour or two after another child died. Another child had died in the night, and I found all three little corpses being photographed for the absent fathers to see some day. Two little wee white coffins at the gate waiting, and a third wanted. I was glad to see them, for at Springfontein, a young woman had to be buried in a sack, and it hurt their feelings woefully. It is such a curious position, hollow and rotten to the heart’s core, to have made all over the State large uncomfortable communities of people whom you call refugees and say you are protecting, but who call themselves prisoners of war, compulsorily detained, and detesting your protection. They are tired of being told by officers that they are refugees under "the kind and beneficient protection of the British". In most cases there is no pretence that there was treachery, or ammunition concealed, or food given or anything. It was just that an order was given to empty the country. Though the camps are called refugee, there are in reality a very few of these–perhaps only half a dozen in some camps. It is easy to tell them, because they are put in the best marquees, and have had time given to them to bring furniture and clothes and are mostly self satisfied and vastly superior people. Very few, if any of them, are in want. Those who are suffering most keenly, and who have lost most, either of their children by death or their possessions by fire and sword, such as those reconcentrated women in the camps, have the most conspicuous patience, and never express a wish that their men should be the ones to give way. It must be fought out now, they think, to the bitter end. It is a very costly business upon which England has embarked, and even at such a cost hardly the barest necessities can be provided, and no comforts. It is so strange to think that every tent contains a family, and every family is in trouble–loss behind, poverty in front, sickness, privation and death in the present. But they are very good and say they have agreed to be cheerful and make the best of it all. The Mafeking camp folk were very surprised to hear that English women cared a rap about them or their suffering. It has done them a lot of good to hear that real sympathy is felt for them at home, and so I am glad I fought my way here, if only for that reason.

Шатырлар

Шатырдың сыртындағы қайнар ыстық пен ішіндегі тұншығуды көзге елестетіңіз! Күн жалғыз кенептен жарқырап өтіп, ал барлық нәрсеге қалың, қара шыбықтар жабысып тұрды; орындық та, үстел де, тіпті оларға орын да жоқ; тек бір жәшік, тік қойылған, шағын қойма ретінде пайдаланылды. Осы шатырда Б-ның бес баласы (үшеуі есейген) және кішкентай қафыр қызметшісі тұрады. Көптеген шатырларда одан да көп адам бар. М. ханым лагерьде алты баласымен, барлығы ауырып жатыр, екеуі ішек безгегімен ауруханада, ал төртеуі шатырда сырқатымен күресуде. Қазіргі уақыттағы ең қорқынышты нәрсе – нәр. Ол тым ауыр, шатырдың жалғыз кенепінен өтіп, барлық нәрсені ылғалдандырады. Таң бойы жолдар жамылғылар мен әртүрлі заттармен толы болады, күнге кептіру үшін олар үнемі шығарылып тұрады. Дәрігер бүгін маған кішкентай балаларға шатырлардың дұрыс емес екенін және маусым айына дейін өлім-жітімнің көп болатынын айтты.

Гигиеналық

Сабын қолжетімді емес, рационда да берілмеді. Көптеп сөйлеп, апталар бойы сұрағаннан кейін, сабын енді өте аз мөлшерде, сирек беріледі – әрине, киім мен жеке тазаруға жеткіліксіз. Бізде көптеген ішек қызбасы ауруына шалдыққандар бар, жарылысқа қорқамыз, сондықтан мен Моддер өзенінің суын қайнатуға күшімді жұмсап жатырмын. Дәрігерлердің айтуынша, осы суды ішкенше, ішек қызбасы микробтарын тікелей жұтып қою артық болмас. Бірақ олар барлық суды қайната алмайды, себебі бірінші, отын өте тапшы; апта сайын берілетін отын бір күндік тамаққа да жетпейді, сондықтан олар бұрыннан бос қалған төбелерде отын іздеуге мәжбүр. Онша да таба алмайсыз. Екінші, қайнатылған суды сақтауға қосымша ыдыстары жоқ. Сондықтан, әрбір шатырға бірдей қазан немесе құмыра беруді және барлық ішетін суды қайнату керек деген жарлық шығаруды ұсынамын.

"Қорлық жүйесі"

Ең бастысы, ағылшын халқының ақыл-ойы, тіпті мейірімі, қарттар, әлсіздер мен балаларға зор қиындық туғызатын осы қатыгез жүйенің одан әрі дамуына қарсы шығады деп үміттенуге болады. Олар одан да көп, одан да көп әкелуге бұйрық бермесін. Ежелгі Келісім заманында тұтас бір ұлт тұтқынға алынған еді? 1901 жылдың соңында лагерьлерге жаңа отбасылар қабылдау тоқтатылды және кейбір лагерьлерде жағдай жақсарды; бірақ зиян келтірілді. Тарихшы Томас Пакенхам Китченердің саясатының өзгеруі туралы былай деп жазады: "Концентрациялық лагерьлердегі өлім-жітімге байланысты үнемі туындаған дау-дамағұл, және Милнердің олардың басқаруын өз мойнына алуға кешіккен келісімі, К-тің ойын өзгертуіне көмектескен шығар [1901 жылдың соңында бір кезде]. Қазанның ортасына қарай Китченер елді тазарту кезінде әйелдер мен балаларды әкелмеуді, оларды партизандармен қалдыруды барлық колонна командирлеріне бұйрықтап, хабарлама таратты. Бұл либералдарға жасалған ишара ретінде қарастырылды, Вестминстердегі Парламенттің жаңа сессиясының қарсаңында бұл саяси жүйрік қадам болды. Бұл сонымен қатар әскери тұрғысынан да тиімді болды, өйткені бұл партизандардың қызметін қиындатты, енді науқандар толыққанды жүріп жатқанда. Бұл либералдардың сенімдеріне қайшы, оларды лагерьлерге әкелуден гөрі жамандыққа ұшырату тиімдірек болды, бірақ бұл Китченерді алаңдатпады. Ливерпульдегі баптист пасторы Чарльз Акед 1901 жылдың 22 желтоқсанындағы Бейбітшілік күнінде былай деді: "Ұлыбритания батыр адамның әйелі мен баласының ар-намысын құрбан ету арқылы, жер бетіндегі ең қорқынышты әрекетсіз, шайқастарды жеңе алмайды. Осы қорқынышты соғыс варварлық әдістермен жүргізілді, концентрациялық лагерьлер – өлтіру лагерлері болды". Содан кейін көпшілік оның соңынан еріп, үйінің терезелерін сындырып тастады. Хобхаус халыққа сабын сұрағанда, оған сабын – зәулімдік екені айтылды. Дегенмен, ол көп күрестен кейін оны қажеттілік ретінде мойындатуға қол жеткізді, сонымен қатар сабан, көбірек шатырлар және ауыз суды қайнатуға арналған көбірек қазан да талап етті. Ол киім-кешек таратты және жерде ұйықтауға мәжбүр болған жүкті әйелдерге төсек берді, бірақ ол өзінен кейін: "Ер адамдардың біріккен надандығы, әлсіздігі және шатастығын кешіре алмаймын, мен олардың санасындағы жаралы жерлерге тұз себуді жақсы көремін, өйткені бұл оларға пайдалы; бірақ олар өте кішіпейілділікпен, бүкіл нәрсе ауыр және алып қателік екенін мойындағанда, мен аздап жібіре алмаймын және оны шешуге келмейтін проблемалар ұсынады, және олар оны қалай жеңуге болатынын білмейді". Британ үкіметі ақырында оның талаптарын тексеру үшін Миллисент Фавсетт басшылығындағы Фавсетт комиссиясын құруға келісті, ол оның жағдайдың қорқыныштылығы туралы баяндамасын растады. Хобхаус 1901 жылдың қазанында Кейптаунға оралды, оған құрметпен қабылдаудан бас тартты және келгеннен кейін бес күннен кейін депортацияланды, себебі көрсетілмеді. Ол өзінің еңбегі үшін әділдікке қол жеткізе алмағанын сезінді. Келесі жылы Хобхаус француз Альпісіндегі Анси көліне барды, онда ол Оңтүстік Африкадағы соғыста көргендері туралы "Соғыстың ауыр салмағы және оның қай жерге түскені" атты кітап жазды.

Above all one would hope that the good sense, if not the mercy, of the English people, will cry out against the further development of this cruel system which falls with crushing effect upon the old, the weak, and the children. May they stay the order to bring in more and yet more. Since Old Testament days was ever a whole nation carried captive? Late in 1901 the camps ceased to receive new families and conditions improved in some camps; but the damage was done. Historian Thomas Pakenham writes of Kitchener's policy turn:
No doubt the continued 'hullabaloo' at the deathrate in these concentration camps, and Milner's belated agreement to take over their administration, helped changed K's mind [some time at the end of 1901]. By mid December at any rate, Kitchener was already circulating all column commanders with instructions not to bring in women and children when they cleared the country, but to leave them with the guerrillas Viewed as a gesture to Liberals, on the eve of the new session of Parliament at Westminster, it was a shrewd political move. It also made excellent military sense, as it greatly handicapped the guerrillas, now that the drives were in full swing It was effective precisely because, contrary to the Liberals' convictions, it was less humane than bringing them into camps, though this was of no great concern to Kitchener. Charles Aked, a Baptist minister in Liverpool, said on 22 December 1901, Peace Sunday: "Great Britain cannot win the battles without resorting to the last despicable cowardice of the most loathsome cur on earth—the act of striking a brave man's heart through his wife's honour and his child's life. The cowardly war has been conducted by methods of barbarism the concentration camps have been Murder Camps." Afterwards, a crowd followed him home and broke the windows of his house. When Hobhouse requested soap for the people, she was told that soap was a luxury. She nevertheless succeeded, after a struggle, to have it listed as a necessity, together with straw, more tents and more kettles in which to boil the drinking water. She distributed clothes and supplied pregnant women, who had to sleep on the ground, with mattresses, but she could not forgive what she called:
<blockquote>Crass male ignorance, helplessness and muddling I rub as much salt into the sore places in their minds because it is good for them; but I can't help melting a little when they are very humble and confess that the whole thing is a grievous and gigantic blunder and presents almost insoluble problems, and they don't know how to face it. The British government eventually agreed to set up the Fawcett Commission to investigate her claims, under Millicent Fawcett, which corroborated her account of the shocking conditions. Hobhouse returned to Cape Town in October 1901, was not permitted to land and was eventually deported five days after arriving, no reason being given. She felt she never received justice for her work. Early the next year Hobhouse went to Lake Annecy in the French Alps where she wrote the book The Brunt of the War and Where it Fell on what she had seen during the war in South Africa.

Оңалту және татуласу

Соғыстан кейін Хобхаус Оңтүстік Африкаға қайтып келді, онда оның миссиясы соғыс салдарынан туған жараларды жазып, оңалту және келісімге қол жеткізуге бағытталған күш-жігерді қолдау екенін түсінді. Маргарет Кларктың көмегімен ол үйде жасалатын өнеркәсіптер жобасын құруға бел буды, алғашқысы Филипполисте ашылды. Ол жас қыздарға иіру, тоқу және тігізгіштік өнерлерін үйретіп, олардың үйде жалғыздықтан құтылуына көмектеспек болды. 1908 жылы денсаулығы нашарлағандықтан Англияға қайта оралуға мәжбүр болды. 1913 жылы Блумфонтейндегі Ұлттық әйелдер ескерткішінің ашылуына қатысу үшін Оңтүстік Африкаға қайта барды, бірақ денсаулығының нашарлауына байланысты Бофорт-Вест қаласында тоқтауға тура келді. Оның барлық нәсілдер арасындағы келісім мен жақсы қарым-қатынасқа шақырған сөзі оқылып, зор құрметке ие болды. Осы сапарында ол Махатма Гандимен танысты.

Кейінгі өмірі

Хобхаус Бірінші дүниежүзілік соғысқа қарсы жарық күйшіл оппозицияда болды және оған қарсы белсенді түрде наразылық білдірді. Ол 1915 жылдың қаңтарында «Германия және Австрия әйелдеріне» жолданған «Ашық Рождестволық хатты» жазу, қол қою және жариялауды ұйымдастырды. Оның көмегімен, осы соғыстан кейін Орталық Еуропада бір жылдан астам уақыт бойы мыңдаған әйелдер мен балалар күнделікті тамақпен қамтамасыз етілді. Оңтүстік Африка осы мақсатқа жан-жақты үлес қосты, ал президент ханым Стейн (өмір бойына досы болып қалған) 17 000 фунт стерлингтен астам (қазіргі күні шамамен 500 000 фунт стерлинг) жинап, осы үшін Хобхаузға жіберді.

Оңтүстік Африканың құрметті азаматтығы

Ол Оңтүстік Африканың құрметті азаматы атанды, себебі ол онда гуманитарлық жұмыс атқарды. Ол білмейтін жайт, миссис Р. И. Стейннің бастамасымен африканер халқынан 2300 фунт стерлинг жиналды, және Эмили осы ақшаға Корнуоллдағы Сент-Айвс қаласында үй сатып алды, ол қазір Портминстер қонақ үйінің бір бөлігін құрайды. Осы қонақ үйде, оның бұрынғы қонақ бөлмесінде орналасқан, Оңтүстік Африканың Жоғарғы комиссары Кент Дурр Англо-бура соғысы кезіндегі оның гуманитарлық қызметі мен батырлығына құрмет көрсету мақсатында ескерткіш тақтайды ашты.

Өлім

Хобхаус 1926 жылы Кенсингтонда қайтыс болды. Оның күлі Блумфонтейндегі Ұлттық әйелдер ескерткішінің бір нишіне қойылды, ол онда қаһарман ретінде есептелді. Оның өлімі туралы Корнуолл баспасөзінде жазбады.

Мұра

Шығыс Фри-Стейттың ең оңтүстік қаласы оның құрметіне Хобхаус деп аталды. Оңтүстік Африка теңіз күштерінің үш Дафне класты суасты кемесінің бірі – SAS Emily Hobhouse 1969 жылы оның атымен аталып, 1994 жылы азшылық үкіметі аяқталғаннан кейін SAS Umkhonto деп қайта аталды. Оңтүстік Африканың Блумфонтейн қаласындағы Фри-Стейт университетінің кампусындағы ең көне жатақхана Хобхаус есімімен аталған. Ол туған Корнуоллдағы Сент-Ив шіркеуінде Хобхаустың мүсіні орнатылған. 1990 жылы Дирк де Вильерс «Ол ағылшын әйел: Эмили Хобхаустың өмірі» атты оңтүстікафрикалық фильмін түсірді, онда Эмили рөлін Вероника Ланг ойнады. 2021 жылғы «Корольдің адамы» фильмінде Хобхаузға өте ұқсайтын Эмили Оксфорд есімді кейіпкер бар. Ол Екінші Бур соғысы кезінде Оңтүстік Африкадағы Ұлыбританияның концлагерьлеріндегі жағдайды сынаған белсенді ретінде бейнеленген. 2022 жылы Эксетер университетінің гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар факультеті Корнуоллдағы Пенрин кампусындағы Петер Лэньон ғимаратындағы кездесу залына оның есімін берді.