Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венеция Республикасының кеме жасау фабрикасы
Shipbuilding factory of the Republic of Venice
Венеция арсеналы – Италияның солтүстігіндегі Венеция қаласында шоғырланған бұрынғы кеме жасаушылықтар мен қару-жарақ қоймаларының кешені. Мемлекетке тиесілі болған Арсенал, Кейінгі орта ғасырлардан ерте заманға дейін Венеция Республикасының теңіз күшінің көп бөлігіне жауапты болды. Ол "тарихтағы ең ірі, алғашқы өнеркәсіптік кәсіпорындардың бірі" есебінде танымал.
The Venetian Arsenal is a complex of former shipyards and armories clustered together in the city of Venice in northern Italy. Owned by the state, the Arsenal was responsible for the bulk of the Venetian Republic's naval power from the Late Middle Ages to the early modern period. It was "one of the earliest large scale industrial enterprises in history".
Шолу
Арсенал құрылысы 1104 жылы, Венецияның республикалық дәуірінде басталды. Өнеркәсіптік революцияға дейін ол Еуропадағы ең ірі өнеркәсіптік кешенге айналды, аумағы шамамен 150 мың шаршы метр немесе Венецияның он бес пайызын құрады. 3 шақырымдық қамалмен қоршалған Арсеналда жұмысшылар мен кеме жасаушылар қала портынан жүзіп шығатын кемелерді жасап жұмыс істеді. Арсеналды көпшілік көзінен қорғайтын биік қабырғалар мен периметрін күзеткен күзетшілермен, Арсеналдың әртүрлі аймақтары әрқайсысы дайын кеме бөліктерін немесе теңіз құралдарын – мысалы, оқ-дәрі, арқан және такелаж жасады. Бұл бөліктерді бір күнде кемеге жинауға болатын. Арсеналдың ағашпен қамтамасыз етілуін Венетоның Монтелло төбелеріндегі Арсенал флотының меншігіндегі ерекше орман қамтамасыз етті. Арсенал Венецияның теңіз сауда кемелерінің көп бөлігін жасады, бұл қаланың экономикалық байлығы мен билігінің негізін құрады және 1797 жылы Венеция Республикасының Наполеонға түсуіне дейін сақталды. Ол Венецияның Кастелло ауданында орналасқан және қазір мемлекеттік меншікте. Арсенал сонымен қатар, 1370 жылдары бомбалаудан бастап, бірнеше жылдан кейін генуэздіктерге қарсы қолдануға арналған көптеген кіші қару-жарақтармен жаңа атыс қаруын ерте дамытты. Қолдан жасалған қарудың бастапқы жылдамдығы арбалеттен асып, броняны тесіп өтетін оқтар жасалды. Арсенал өндірген қару-жарақтар көп мақсатты қолданылуымен де ерекшеленді; Венеция кондотьері Бартоломео Коллеони Арсеналдың жаңа, жеңіл артиллериясын далалық қолдану үшін жылжымалы шассилерге алғаш рет орнатқаны үшін мақталады. Арсеналдың басты қақпасы – Porta Magna 1460 жылдары салынды және Венеция Ренессансы архитектурасының алғашқы туындыларының бірі болды. Ол Римдегі Сергий аркасының үлгісімен салынған, бұл арка қазір Хорватиядағы Истрадағы Пула қаласында орналасқан, бірақ сол кезде Венецияның құрамында болған жеңіс аркасы. Ол, мүмкін, Жакопо Беллинидің жобасы бойынша салынған. 1687 жылы оған Афинадан тоналған екі мәрмәр арыстан қосылды. Арыстандардың бірі, Пирей арыстаны деп аталатын, 11 ғасырда скандинавиялық жалдамалы әскерлер жасаған руналық жазулармен әшекейленген. 16 ғасырдың соңында Арсеналдың жобалаушылары ауыр теңіздік қаруларды орнату үшін үлкен кемелерді сынақтан өткізді. Ең үлкені – Лепанто шайқасында Османлы түріктеріне қарсы қолданылған, ескі саудалық "үлкен галереядан" дамыған галеас болды. Ол үлкен кеме еді, желкендер мен ескіргіштермен қозғалатын, екі жағына дөңгелекті шассилерге орнатылған қару-жарақтар орнатылған. Алайда, ол шайқаста баяу және икемсіз болды, сондықтан одан аз ғана саны салынды. Арсеналда дамытылған галеон – қарулы желкенді кеме, саудалық "дөңгелек кемесінің" жұқа нұсқасы. Ол ірі теңіз шайқастарында тиімді болды, бірақ Далмация жағалауының кішкентай шығанақтарында және кең жағалауларында қолдануға қолайлы емес еді. Арсеналдың маңызды бөліктері Наполеон билігі кезінде қиратылып, кейіннен Арсеналдың қазіргі теңіз базасы ретінде пайдалануы үшін қайта жаңартылды. Ол сонымен қатар ғылыми-зерттеу орталығы және Венеция биенналесі кезінде көрмелер өткізілетін орын ретінде де пайдаланылады, сондай-ақ тарихи қайықтарды сақтау орталығына үй иесі.
Construction of the Arsenal began around 1104, during Venice's republican era. It became the largest industrial complex in Europe before the Industrial Revolution, spanning an area of about , or about fifteen percent of Venice. Surrounded by a 2 mile (3 km) rampart, laborers and shipbuilders regularly worked within the Arsenal, building ships that sailed from the city's port. With high walls shielding the Arsenal from public view and guards protecting its perimeter, different areas of the Arsenal each produced a particular prefabricated ship part or other maritime implement, such as munitions, rope, and rigging. These parts could then be assembled into a ship in as little as one day. An exclusive forest owned by the Arsenal navy, in the Montello hills area of Veneto, provided the Arsenal's wood supply. The Arsenal produced the majority of Venice's maritime trading vessels, which generated much of the city's economic wealth and power, lasting until the fall of the Venetian Republic to Napoleon in 1797. It is located in the Castello district of Venice, and it is now owned by the state. also developed new firearms at an early date, beginning with bombards in the 1370s and numerous small arms for use against the Genoese a few years later. The muzzle velocity of handguns was improved beyond that of the crossbow, creating armor piercing rounds. Arsenal produced arms were also noteworthy for their multi purpose utility; the Venetian condottieri leader, Bartolomeo Colleoni, is usually given credit as being the first to mount the Arsenal's new lighter weight artillery on mobile carriages for field use. The Arsenal's main gate, the Porta Magna, was built around 1460 and was one of the first works of Venetian Renaissance architecture. It was based on the Roman Arch of the Sergii, a triumphal arch in Pula in Istra, now in Croatia but then Venetian territory. It was perhaps built by from a design by Jacopo Bellini. Two marble lions looted from Athens situated beside it were added in 1687. One of the lions, known as the Piraeus Lion, has notable runic defacements that were purportedly carved into it by Scandinavian mercenaries in the 11th century. In the late 16th century, the Arsenal's designers experimented with larger ships as platforms for heavy naval guns. The largest was the galleass, already used at the Battle of Lepanto against the Ottoman Turks, and developed from the old merchanting "great galley". It was huge, propelled by both sails and oars, with guns mounted on wheeled carriages along the sides in the modern fashion. It was slow and unwieldy in battle, however, and few were ever built. The galleon, also developed at the Arsenal, was an armed sailing ship, a slimmer version of the merchant "round ship". It was useful in major naval battles, but not in the small bays and off the extensive lee shores of the Dalmatian coast. Significant parts of the Arsenal were destroyed under Napoleonic rule, and later rebuilt to enable the Arsenal's present use as a naval base. It is also used as a research center and an exhibition venue during the Venice Biennale, and is home to a historic boat preservation center.
Венецияның теңіз күштері
Венецияның байлығы мен күші Жерорта теңізіндегі сауданы бақылау мүмкіндігіне негізделген. Бұл, өте үлкен теңіз флоты мен сауда күштері болмаса, мүмкін болмас еді. 1450 жылға қарай, 3000-нан астам венециялық сауда кемелері қолданыста болды, олар венециялық саудагерлерге жабдықтау кемелері ретінде де, венециялық әскери-теңіз флотының соғыс кемелері ретінде де жұмыс істеді. Флотты үнемі күтіп-жөндеу және жабдықтау қажет болды. Венеция арсеналы ірі кеме құрылыс орны ғана емес, сонымен қатар көптеген венециялық галераларға қажетті осы тұрақты техникалық қызмет көрсету аялдамаларын қамтамасыз етті. Бұл үшін қаржыландыру қажет болды, және Венеция үкіметі кірісінің шамамен 10% -ын оған жұмсады. Осы теңіз күшінің арқасында Жерорта теңізі саудасында үстемдік орнады. Венецияның жетекші отбасылары, көбінесе саудагерлер мен аристократтар, ең сәнді сарайларды салды және танымал суретшілерді жұмысқа алды. Бұл сәнділік пен байлық Арсенал құраған теңіз күшінің нәтижесінде ғана мүмкін болды. Ұлы галераның құрылысы және Арсеналдың жаппай өндіріс қуатының арқасында "Венеция флоты Еуропа таныған ең ірі сауда державасының негізі болды".
Venice's wealth and power rested in its ability to control trade in the Mediterranean. This would not have been possible without an extremely large navy and merchant force. By 1450, over 3,000 Venetian merchant ships were in operation, both as supply ships for Venetian merchants and as warships for the Venetian navy. The fleet required constant maintenance and outfitting. The Venetian Arsenal was not only able to function as a major shipyard, but was also responsible for these routine maintenance stops that most Venetian galleys required. This required financing, for which the Venetian government spent almost 10% of its revenues. This naval power resulted in the domination of Mediterranean commerce. Venice's leading families, largely merchants and noblemen, were responsible for creating some of the grandest palaces and employing some of the most famous artists ever known. This opulence and wealth would not have been possible without the naval force constructed by the Arsenal. With the creation of the Great Galley and the mass production capacity of the Arsenal, "the fleets of Venice were the basis for the greatest commercial power the European world had yet seen".
Қазіргі қолданылуы
Көп жылдар бойы қолданылмай, күтімсіз қалғаннан кейін, Венеция Арсеналы кешенінің бір бөлігі жаңартылып, Венецияның MOSE жобасының басқару орталығы ретінде пайдалануға берілді. Бұл жоба Венеция лагунасын таяп тұрған су тасқынынан қорғауға арналған су тасқынынан қорғау жүйесі болып табылады.
After years of disuse and neglect, parts of the Venetian Arsenal complex have been modernized and repurposed to serve as the operations centre for Venice's MOSE Project, a flood defence system intended to protect the Venetian Lagoon from tidal flooding.
Басқа арсеналдар
Венеция негізінен жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін Венеция арсеналдарының желісін, сондай-ақ Грекиядағы теңіз базаларын құрды, олар Эгей теңізінде, Эпирде, Пелопоннес аймағында және Кандия Корольдігінде (қазіргі Крит) кеме жасаушылық шеберханаларды қамтыды. Аталған орындарға Корфу, Метони, Корони, Халкис, Превеза, Хания және Ираклион кірді.
Venice built also a network of Venetian arsenals, serving primarily the purpose of repair, and naval stations in Greece, including shipyards in the Aegean Sea, Epirus, the Peloponnese and the Kingdom of Candia (modern Crete). Such locations included Corfu, Methoni, Koroni, Chalkis, Preveza, Chania and Heraklion.