Кіріспе

Тоттенхэм Хотспурдың бұрынғы футбол стадионы
Тоттенхэм Хотспурдың бұрынғы стадионы

Уайт Харт Лейн – Солтүстік Лондондағы Тоттенхэмде орналасқан футбол стадионы және 1899 жылдан 2017 жылға дейін Тоттенхэм Хотспур футбол клубының үй стадионы болды. Сыйымдылығы жылдар бойы өзгеріп отырды; толыққандай орындықтарға ауысқаннан кейін 36 284 адамға дейін сыйымды болды. Стадион 2016–17 маусымы аяқталғаннан кейін толықтай бұзылды. 118 жылдық тарихында стадионда 2533 ресми матч өткізілді. Бірақ орындықтар енгізілгеннен кейін, стадионның сыйымдылығы басқа Премьер-лига клубтарымен салыстырғанда айтарлықтай төмендеді. Аренадағы рекордтық көрермен саны 1938 жылдың 5 наурызында Сандерлендке қарсы өткен Англия кубогы матчында 75 038 адамды құрады. Тоттенхэмнің Уайт Харт Лейндегі соңғы матчы 2017 жылдың 14 мамырында «Манчестер Юнайтед» клубына қарсы 2:1 есебімен аяқталды. Тоттенхэмнің жаңа үйі – Тоттенхэм Хотспур стадионы, 62 062 орындыққа ие және Populous компаниясымен жобаланған. Ол Харрингэй ауданының ішінде немесе одан тыс жерге көшпей, Уайт Харт Лейннің дерлік сол жерінде салынды. Жаңа стадион салынып жатқан кезде, 2017–18 маусымындағы Тоттенхэмнің барлық үй матчтары, сондай-ақ 2018–19 маусымындағы бес матчтан басқасы Уэмбли стадионында өтті. Екі сәтті сынақтан кейін, Тоттенхэм Хотспур 2019 жылдың 3 сәуірінде жаңа стадионға ресми түрде көшіп кірді.

Шығу тегі

1882 жылы клуб алғаш құрылғанда, клуб матчтарын Тоттенхэм батпақтарының Парк-Лейн жағындағы қоғамдық жерде өткізді. Жер қоғамдық болғандықтан, клуб көрермендерден кіру ақысын ала алмады. Көрермендердің саны бірнеше жыл ішінде бірнеше мыңға жеткенімен, бұл қақпадан түсім әкелмеді. 1888 жылы клуб Нортумберленд Паркіндегі 69 және 75 нөмірлер арасындағы алаңды жылына 17 фунт стерлингке жалға алды, ал көрермендер ойын басына 3 пенни төледі. 100-ден астам орындықтан және төменгі жағында киім ауыстыратын бөлмелерден тұратын алғашқы трибуна 1894–95 маусымында салынды. Алайда, алаңда тығырылу мәселесі туды. 1898 жылы Вулвич Арсеналымен өткен, рекордтық 15 000 көрерменнің қатысқан матчында, жаңарту стендісінің шатырына шыққан жанкүйерлердің салдарынан ол құлап, клуб жаңа алаң іздеуге кірісті. 1899 жылы клуб Уайт Харт пабының артындағы жерге көшіп келді. Жаңа орналасқан жер Тоттенхэм Хай-роудының шығысында болды. Бұл жер бұрын Charringtons сыра зауытының меншігіндегі балабақша болып пайдаланылған. Жер Charringtons компаниясынан жалға алынды, бірақ «Тоттенхэм» бірінші команда матчтарына 1000, ал резервтік команда матчтарына 500 көрерменді қамтамасыз етуі керек еді. Тоттенхэм матчтарына орташа шамамен 4000 адам келгенін ескерсек, бұл талап оңай орындалатын болды. Жергілікті крикет клубының күтімшісі Джон Оверге жылыжайларды бұзу және футболға жарамды алаң дайындау тапсырылды. Алаңның ашылуына арналған алғашқы матч 1899 жылдың 4 қыркүйегінде «Ноттс Каунти» клубымен өткен достық кездесу болды, оған шамамен 5000 жанкүйер келді, нәтижесінде 115 фунт стерлинг түсім болды. «Ноттс Каунти» клубының ойыншысы Томми МакКернс алғашқы голды соқты, содан кейін Том Пратт есепті теңестірді, ал Дэвид Коупленд хет-трик жасады, нәтижесінде 4:1 есебімен жеңіс тіркелді. Алаңда өткен алғашқы ресми матч бес күннен кейін «Куинс Парк Рейнджерс» клубына қарсы өтті, оған 11 000 көрермен келді. «Тоттенхэм» Том Смит соққан жалғыз голдың арқасында 1:0 есебімен жеңіске жетті. 1904 жылға қарай стадионның жалпы сыйымдылығы 32 000 адамды құрады, оның ішінде 500 орындықтан тұратын негізгі трибуна және 12 000 адамға арналған жабық тұрған орын болды.

Қайта дамыту

Уайт Харт Лейн 20-ғасырдың басында стадионды дамытушы Арчибальд Лейчпен қайта жаңартылды. Алғашқы жобаланған негізгі Батыс трибунасы екі қабатты құрылым болды, жоғарғы қабатта 5300 орындық, ал алдында 6000-нан астам тұрған орындық болды. Шатыры бүкіл трибунаны жауып, клуб атын көрсететін Тюдор стиліндегі қалқамен әсемделген еді. Ол кезде бұл британдық футбол алаңындағы ең ірі трибуна болды. 1909 жылы Шығыс трибунасының орталық бөлігі де жабылды, екі жылдан кейін ағаш террасасы кеңейтілген бетон террасамен ауыстырылды, ал шатыр бүкіл трибунаны қамтыды. Спиральдар да әтештермен байланысты. Басты әтеш 1909 жылы орнатылып, клубта әуесқой болып ойнаған Уильям Джеймс Скотт жасаған. Бастапқыда ол Батыс трибунасының үстінде орналасқан, бірақ 1957 жылы жарықтандыруды жаңарту үшін алынып тасталды және 1958 жылдың желтоқсанында Шығыс трибунасының үстінде қайта орнатылды. 1989 жылы түпнұсқа әтеш алынып, орнына шығыс және батыс трибуналарының үстіне қойылған шыны талшықтан жасалған көшірмелер орнатылды. Түпнұсқа әтеш көп жылдар бойы атқарушы ложаларға, содан кейін Батыс трибунасының қабылдауына көшірілді. 2016 жылы стадионды қайта жаңарту үшін бұзуға дайындалып жатқандықтан, ол Лиливайт Хаустағы клуб кеңсесіне көшірілді. 1920-ші және 1930-шы жылдардағы жаңартулар Арчибальд Лейч жобалаған тағы үш трибунаны қамтыды. Бұл Англия лигасындағы жалғыз көтерілген терраса болды. Стадионның жалпы сыйымдылығы 80 000-ға жуық болды. Шығыс трибунасы 22 қыркүйек 1934 жылы "Астон Виллаға" қарсы матчта ресми түрде ашылды. Сондай-ақ, 1948 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының футбол кезеңдеріне де төрағалық етті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде "Тоттенхэм" қарсыласы "Арсеналмен" жерді бөлісті, себебі "Хайбери" үкіметке реквизицияланып, әуе шабуылына қарсы шаралар орталығы ретінде пайдаланылды. "Тоттенхэм" Англияның ірі клубтарының бірі ретінде бекітіліп, елдегі ең көп келушілерді үнемі тартты. 1961 жылы "Уайт Харт Лейнге" орташа жұмыс істеген келушілер саны 53 мыңнан асып, екі мәрте жеңіске жеткен жылы болды. 1920-жылдардың соңы мен 1972 жыл аралығында "Уайт Харт Лейн" британдық футбол алаңдарының ішінде жарнамалық плакаттарсыз болған санаулы алаңдардың бірі болды. 1953 жылы жарық шамдары орнатылды, алғаш рет сол жылдың қыркүйегінде "Racing Club de Paris" командасына қарсы жолдастық матчта қолданылды. 1957 жылы жаңартылып, 1961 жылы жарық шамдарының тіректері орнатылды. Бұл 1970-ші жылдарда қайта жаңартылды, ал 1990 жылы жарық шамдарының тіректері шығыс және батыс трибуналарына орнатылған прожекторлармен ауыстырылды. Жаңа Батыс трибунасы 6 ақпан 1982 жылы "Вулверхэмптон Уондерерске" қарсы матчта ашылды, оны "Тоттенхэм" 6:1 есебімен жеңіп, Рикки Вилла хет-трик жасады. Ирвинг Сколар директорлар кеңесіндегі келіспеушілікті пайдаланып, Уэйлдің үлесін сатып алып, директорлардың ауысуына әкелді. 1985 жылы Шығыс трибунасын бұзу және қайта құру жоспары Харрингэй кеңесімен қабылданбады. 1988 жылы клуб жанкүйерлердің наразылығына қарамастан Шығыс трибунасын жаңартуды шешті. Шығыс трибунасындағы ұзын көтерілген тұрған терраса, жанкүйерлер "Шельф" деп атаған, атқарушы ложаларды орнату үшін қайта жобаланды, олар тұрған террасаның жоғарғы бөлігін алмастырды. Алайда, Шығыс трибунасындағы жұмыс 1988-1989 маусымының алғашқы матчы "Ковентриге" қарсы ойынды басталуға бірнеше сағат қалғанда кейінге шегерілді. Сол маусымда Шығыс трибунасы жабық болды. Стадионның құрылысы 1989 жылдың жазында жалғасты, ал жаңартылған Шығыс трибунасы 18 қазан 1989 жылы Солтүстік Лондон дербиі үшін ашылды. Алайда жобаның құны 8 миллион фунт стерлингке дейін өсті; бұл және басқа қаржылық проблемалар 1991 жылы клуб директорларының ауысуына әкелді. 1970-ші жылдары британдық футбол стадиондарында биік қоршаулар хулигандардың алаңға шабуылдау қаупімен күресу және сыртқы жанкүйерлерді бөліп алу үшін орнатылды. Қоршаулар 1980-ші жылдардың соңында алынып тастала бастады, ал барлық қоршаулар үш күн бұрын Хиллсборо трагедиясына жауап ретінде 1989 жылдың 18 сәуірінде қауіпсіздік мақсатында алынып тасталды, онда 97 "Ливерпуль" жанкүйері қаза тапты, олардың көпшілігі толғандыратын жерде периметрлік қоршауларға тап болып, қаза тапты. Осы жердегі қоршау 1981 жылы кубок матчында "Тоттенхэм" жанкүйерлерін қысып тастау оқиғасын да туғызған болатын. Сондай-ақ Хиллсборо трагедиясына жауап ретінде және 1990 жылғы Тейлор есебінде барлық орындық стадиондар болуы керек делінген, келесі бірнеше жылда тұрған орындар алынып тасталды, бұл алаңның сыйымдылығын одан әрі азайтты. Шығыс және Оңтүстік трибуналарының төменгі террасаларындағы тұрған орындар 1992 жылы орындықтармен ауыстырылды, ал келесі жылы Солтүстік трибунасы да ауыстырылды. Оңтүстік трибунасы 1994 жылы бұзылып, 1995 жылдың наурызында қайта құрылымы аяқталды. Жұмысқа Футбол қоры да қаржыландырды. Сонымен қатар, Оңтүстік трибунасының үстіне тікелей эфирде көрсету және сыртқы матчтарды көрсету үшін алғашқы Jumbotron видео экраны орнатылды. Стадион 2016 жылға дейін осы күйінде қалды, осы жылы стадионның солтүстік-шығыс бұрышы жаңа стадион құрылысын бастау үшін бұзылды, ал соңғы 2016-2017 маусымы "Уайт Харт Лейнде" өтті. "Уайт Харт Лейннің" қайта құрылымы және болашағы туралы әңгімелер басталды, соның ішінде "Тоттенхэм Хотспурдың" жаңа жерге көшу мүмкіндігі де қарастырылды. Алайда, клуб "Уэмбли" стадионына көшуден бас тартты, сондай-ақ 2012 жылғы Олимпиада ойындарынан кейін "Олимпиада стадионына" көшу туралы әңгімелер де болды. Ақырында, клуб иелері, ENIC тобы, "Уайт Харт Лейннің" қайта құрылысына баса назар аудауды шешті, ол "Нортумберленд даму жобасының" бөлігі болды. Бұл стадионның сыйымдылығын еуропалық ойындарға қажетті деңгейден төмендеткендіктен, "Тоттенхэм Хотспур" 2016-2017 маусымының барлық еуропалық матчтарын "Уэмбли" стадионында өткізді. 14 мамыр 2017 жылы "Уайт Харт Лейн" "Тоттенхэм Хотспур" және "Манчестер Юнайтед" арасындағы Премьер лига матчымен соңғы матчын өткізді. Ойын үй иелерінің 2:1 есебімен аяқталды, "Тоттенхэмнің" 1963 жылдан бергі ең жоғары лигадағы көрсеткішіне қол жеткізді, голдарды Виктор Ваняма және Гарри Кейн соқты. Стадиондағы соңғы голды "Манчестер Юнайтед" шабуылшысы Уэйн Руни соқты. Стадионды бұзу жұмыстары келесі күні басталды және 2017 жылдың тамызында аяқталды.

Басқа қолданыстар

Стадион көптеген халықаралық футбол матчтарын қабылдады. Ерекше матч 1935 жылы Англия нацистік Германиямен өткен кезде болды, бұл еврей ұйымдарының наразылығына әкелді. Матч Англияның 3:0 есебімен аяқталды. Жаңа Уэмбли стадионы салынып жатқанда Уайт Харт Лейн Англияның толыққанды халықаралық матчтарын қабылдады, мысалы, Голландияға 2:0 есебімен жеңіліс. Қайта жаңартылған Уэмбли ашылғаннан кейін Лейн Англияның 21 жасқа дейінгі құрамасының халықаралық матчтарын қабылдау үшін кейде пайдаланылды, ең бастысы Францияның 21 жасқа дейінгі құрамасына қарсы 1:1 тең түсу. Алаң бейсбол сияқты басқа да спорт түрлері мен шаралар үшін алғашқы жылдардан бері пайдаланылып келді (бір кезде «Тоттенхэм» бейсбол командасы болған). Он жылдар бойы көптеген бокс матчтары өткізілді, алғашқы матчтар 1922 жылы өтті. Стадионда бірнеше атақты бокс матчтары болды; мысалы, 1945 жылы Джек Лондон мен Брюс Вудкок арасындағы матч, 1987 жылы Фрэнк Бруно мен Джо Багнердің жекпе-жегі және 1991 жылдың 21 қыркүйегінде Майкл Уотсон Крис Юбанкпен болған жекпе-жектен кейін миына қатерлі жарақат алып құлап қалды. 1995 және 1996 жылдары Уайт Харт Лейн «Лондон Монархс» командасының үй стадионы ретінде американдық футболды да қабылдады. Алаң американдық футбол алаңының стандартты өлшемдеріне сай келмегендіктен, «Монархс» командасы 93 ярдтық алаңда ойнауға Дүниежүзілік лигадан арнайы рұқсат алды. Жаңа «Тоттенхэм Хотспур» стадионы американдық футболмен байланысын жалғастырды, себебі оның жылжымалы шөп алаңының астында американдық футболға арналған жасанды шөп алаңы орналасқан.

Жазбалар

Тоттенхэмнің ең ірі жеңісі 1960 жылғы ақпан айында ФА Кубогында Крюмен өткен ойында тіркелді, нәтижесі 13–2 болды. Бұл стадиондағы ең жоғары нәтиже де осы еді. Стадионда Футбол Лигасындағы ең ірі жеңіс 1977 жылғы 22 қазанда Бристоль Роверске қарсы өткен матчта 9–0 есебімен аяқталды. Клубтың осы аренадағы ең ауыр жеңілістері Бірінші дивизионда 0–6 есебімен тіркелді, біріншіден 1914 жылғы 19 желтоқсанда Сандерлендке қарсы, ал кейіннен 1935 жылғы 6 наурызда Арсеналға қарсы.

Көлік

Стадионға жақын аймаққа көптеген автобус бағдары мен қызметтері тұрақты түрде қызмет көрсетеді. 149, 259, 279 және 349 маршруттары стадионның алдында тоқтайды. White Hart Lane және Northumberland Park National Rail станциялары сәйкесінше 0,2 миль (0 км) және 0,7 миль (1 км) қашықтықта орналасқан. Tottenham Hale теміржол және метро станциясы, сондай-ақ Seven Sisters метро станциясы да жақын жерде. Барлық матч күндері аймақта бақыланатын тұрақтар қолданылады.

Жаңа стадионмен болашақ

Бұрын көшіру жоспарлары болған. Біріншісі 2001 жылы хабарланған, Пикетс-Лок қаласында 43 000 орындық стадионға көшіру болды, ол 2005 жылы Лондонда өтетін Әлем чемпионатына арналған. Алайда, стадион ешқашан салынбады, өйткені үкімет жобаны тым қымбат деп санады, ал ойындар Хелсинкиге көшірілді. Келесі бірнеше жылда басқа да түрлі жобалар ұсынылды, соның ішінде қайта салынған Уэмбли стадионына көшіру (әрине, 2007 жылы ашылды). 2010 жылдың 1 қазанында, жаңа стадион жоспарларын сақтау мақсатында, «Тоттенхэм» 2012 жылғы Лондон Олимпиадасына арналған Олимпиадалық стадионды пайдалануға қызығушылық танытты, бұл стадионды Лондонның Гринвичіндегі «The O2» иелері мен операторлары – AEG басқаратын еді, бұрын ол «Миллениум Кубогы» деп аталатын. Сондай-ақ, клуб 2012 жылғы Олимпиададан кейін бұл жерде қайта құруды ұсынды. Алайда, 2011 жылдың 11 ақпанында «Тоттенхэмнің» стадионға қатысты ұсынысы қабылданбады. «Тоттенхэм» Стратфорд стадионын «Вест Хэм Юнайтедке» беру туралы шешімге қатысты заңды шаралар қолданды, бірақ кейіннен одан бас тартты. Клуб сонымен қатар тағы бір мүмкіндікті қарастырды, атап айтқанда Нортумберленд даму жобасын (NDP). Бұл жобаға Уайт Харт Лейн алаңының бір бөлігінде жаңа стадион салу, сондай-ақ демалыс орындары, дүкендер, тұрғын үйлер, клуб мұражайы, қоғамдық кеңістік және «Тоттенхэм Хотспур» қоры үшін жаңа база құру кірді. 2008 жылдың 30 қазанында NDP қазіргі алаңды және солтүстікке қарайғы жерді дамыту үшін 56 250 орындық жаңа стадион салу жоспары жарияланды. 2009 жылдың 26 қазанында клуб жобалау өтінішін тапсырды, жаңа алаңта 2010 жылы салу жұмыстарын бастауды және 2012 жылы пайдалануды жоспарлап отырған. Алайда, 2010 жылдың мамыр айында жағымсыз пікірлерге байланысты бұл жобадан бас тартылып, қайта қарастырылған жобалау өтініші ұсынылды. 2010 жылдың 30 қыркүйегінде Haringey Council жаңа стадионға және басқа да байланысты жобаларға рұқсат беруді сұрады (106-шы бөлімнің дамушылардың үлестерін келісуге байланысты). Жаңа жоспарлар соңғы шешім қабылдау үшін «Англия мұрасы», Лондон мэрі және Мемлекеттік хатшыға жіберілді. Лондон мэрі Борис Джонсон 2010 жылдың 25 қарашасында жоспарларды мақұлдады. 2011 жылдың 20 қыркүйегінде құрылыс салуға рұқсат берілді (жоспарлау анықтамасы HGY/2010/1000). Даму жоспарлары ұзақ кешігуге байланысты бірнеше рет қайта қарастырылды, себебі сатып алу туралы міндетті бұйрық (CPO) қабылданды. Бұл CPO 2014 жылдың шілдесінде шығарылды, жаңа стадион жобасын жүзеге асыруға рұқсат берілді, бірақ 2015 жылдың ақпанында жобаланған алаңда орналасқан бизнес тарапынан сәтсіз сотқа шағым түсті. 2015 жылдың 8 шілдесінде «Тоттенхэм» жаңадан қарастырылған жоспарларын жариялады, оның ішінде 61 000 адам сыйымдылығы бар, бұл оны Лондонның ең үлкен клуб стадионы етеді. Стадионның қайта қарастырылған дизайнында 17 000 орындық бір қабатты трибуна да бар, ол Ұлыбританиядағы ең үлкені. Жаңа жоспарда 585 жаңа үй, 180 бөлмелі қонақ үй, экстремалды спорт ғимараты, қоғамдық денсаулық орталығы, жақсартылған қоғамдық кеңістіктер және «Тоттенхэм тәжірибесі» – интерактивті мұражай және клуб дүкені кешені, сондай-ақ тізімдегі Warmington House кірді. Бұл жаңа стадионға апаратын Жоғарғы жолдың тротуарларын кеңейтуге мүмкіндік берді, үшінші ғимаратты (Edmonton Dispensary, The Red House және бұрынғы White Hart Public House) бұзу арқылы. Стадионның құрылысы 2016 жылдың басында басталды. 2017 жылдың 28 сәуірінде «Тоттенхэм» 2017/18 маусымдағы барлық ойынды Уэмбли стадионында өткізетіндігін хабарлады, бұл Уайт Харт Лейн стадионының бұзылуын және жаңа стадионның құрылысын аяқтау үшін қабылданды. Жаңа стадион 2018/19 маусымының басында ашылуы тиіс еді, бірақ ашылу 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды. White Hart Lane атауының орнына стадионға демеушілік құқығы берілді.