15 ғасыр ағылшын ақсұлуы Элеонора Тальботтың тарихы

Кіріспе

15 ғасырдағы ағылшын ақсүйек әйелі Элеонора Талбот (шамамен 1436 – 1468 жылдың маусымы), сондай-ақ күйеуінің атымен Элеонора Батлер (немесе Ботельер) деп те белгілі, ағылшын ақсүйек әйелі болған. Ол Джон Талботтың, Шрусберидің 1-ші графының қызы еді. 1483 жылы Англия королі Эдуард IV қайтыс болғаннан кейін, Бат және Уэллс епискобы Роберт Стиллингтон мәлімдеме жасап, оның Эдуардпен заңды неке шарты болғанын, бұл корольдің кейін Елизавета Вудвилльмен жасаған некесін жойғанын айтты. Глостер герцогы Ричардтың сөзіне қарағанда, бұл оның, Эдуардтың ұлдары емес, тақтың нағыз мұрагері екенін көрсетеді. Ричард таққа отырды (Ричард III ретінде) және Эдуардтың ұлдарын түрмеге қамады, олар кейін із-түзсіз жоғалып кетті. Ричард Генрих Тюдордың қолынан жеңіліп, өлгеннен кейін, Ричардтың алдын ала келісімшарты оның билікті басып алуын ақтау және ханзадаларды өлтіруін жасыру үшін құрастырылған өтірік ретінде ұсынылды. Кейбір тарихшылар осы пікірмен келіседі.

Белгілі өмір сүру

1449 жылы 13 жасар Элеонора сэр Томас Батлермен (немесе Ботельермен), Лорд Судлейдің ұлы Ральф Ботельермен үйленді. Томас 1461 жылғы 4 наурызда Англияның Эдуард IV Ланкастер үйінің билігін басып алуға дейін белгісіз күні қайтыс болды. Оның қайын атасы лорд Судлей, олар үйленген кезде оған және оның күйеуіне берген екі жердің бірін қайтарып алды, тіпті ол мүліктік құқықты ауыстыруға рұқсаты болмаған жоқ. Эдуард патша болғаннан кейін екі жерді де тартып алды. Элеонора 1468 жылғы маусымда қайтыс болды. Ол 30 маусымда Норвич қаласында жерленді.

Айғақтар

1483 жылы король Эдуард қайтыс болғаннан кейін, оның інісі Глостер герцогы Ричард, әлі таққа отырмаған король Эдуард V-нің қорғаушысы болып тағайындалды. Ричард Эдуардты және оның кіші інісін Лондон мұнарасына қамады. Содан кейін ол оларды заңсыз деп жариялады. Француз жылнамашысы Филипп де Комминнің айтуынша, ол Бат және Уэллс епискобы Роберт Стиллингтонның қолдауымен әрекет етті. 1478 жылы Эдуард IV-ке қарсы сөйлегені үшін Стиллингтон қысқа мерзімге түрмеге қамалып, айыппұл төледі. Комминс кейінірек былай деп жазды:

Епископ Глостер герцогына оның ағасы, король Эдуардтың бұрын әдемі жас келіншекке ғашық болғанын және онымен жату шартымен үйленедін уәде бергенін айтты; келіншек келісті, ал епископ растағандай, олар екеуі және ол ғана куә болғанда үйленді. Оның тағдыры сарайға байланысты болғандықтан, ол бұл жайтты жасырып, келіншекті де осыған көндірді, ол да жасырды, және мәселе құпия болып қалды. Содан кейін Ричард парламентті Титул Региус атты заңды қабылдауға көндірді, ол Эдуард V-ті тақтан шеттетіп, өзін Ричард III патша деп жариялады. 1484 жылғы 23 қаңтарда өткен мәжілісте бұрынғы корольдің некесі заңсыз деп жарияланды. Құжатта былай делінген:

«Сонымен қатар, осы жалған некеге тұрған кезде және одан бұрын да, ұзақ уақыт бойы, аталған король Эдуард, жоғарыда айтылғандай тәртіппен және формамен, аталған Элизабет Греймен жалған некеге тұрғанға дейін, Шрусбери графының қызы, леди Элианор Баттеллермен некеде болды және оған неке шарты жасады. Ричардтың қарсыластары бұл келісімнің ойдан шығарылған нәрсе екенін мәлімдеді. Ричардтың басты жауы Генри Тюдор, егер Ричард құлатылса, оның балаларын қайтадан заңды етуге уәде беріп, Елизавета Вудвилльмен одақтасты. Генрихтің әскері 1485 жылғы 22 тамызда Босворт шайқасында Ричардты жеңіп, өлтіргеннен кейін, ол Генрих VII ретінде таққа отырды. Ол парламенттік тізілімдердегі Титул Региус-тің барлық көшірмелерін жоюға бұйырды (кейінірек бір көшірме сақталғаны анықталды). Кейіннен Стиллингтон 1487 жылы Генрихке қарсы Ламберт Симнелдің бүлігіне қосылды. Ол тұтқындалып, 1491 жылы қайтыс болғанға дейін Тауэрде қамауда ұсталды.

Мүмкін болған мәселе

Элеонораның қайтыс болғанға дейін қысқа уақыт бұрын бала туғаны, және оның әкесі король Эдуард IV болуы мүмкін деген болжам жасалды.

Тарихшылардың пікірлері

Комминс «әдемі бойжеткенің» атын атамайды, ал Titulus Regius-тің ресми көшірмесі парламентте жойылғандықтан, Тюдор тарихшылары Талботты Эдуардтың ұзақ жылдар бойы сүйіктісі Элизабет Люсимен (сондай-ақ Элизавета Уэйт деп белгілі) шатастырды. Элизабет Люси, Эдуард IV-нің заңды емес ұлы Артур Плантагенеттің, 1-ші виконт Лислдің анасы болған. Томас Мор өзінің Ричард III өмірнамасында Люсидің Эдуардтың Элизабет Вудвиллге үйленген кезде тергеуден өткенін айтады, себебі Эдуардтың анасы бұл некеге қарсы болды және Эдуардтың Люсимен алдын ала келісімшарт жасағанын ұсынды. Бірақ Люси ешқандай келісімшарт жасалмағанын жоққа шығарды. Ол Ричардтың Эдуард қайтыс болғаннан кейін бұл мәлімдемені қайта көтергенін айтады. Бұл жағдайға күмән туғызды, бірақ кейінірек тарихшылар оны дұрыс анықтады. Джордж Бак, Titulus Regius-тің жалғыз сақталған көшірмесін тапқан, Элеонора Талботты осы әйел ретінде бірінші болып анықтады. Ричардтың жақтасы Бак алдын ала келісімшарттың жарамдылығын мойындады. Оның пікірін Ричардтың көптеген жақтастары, соның ішінде Хорас Уолпол мен Клементс Маркхэм да қолдады. Кейінгі рикардиандар да оны факт ретінде қабылдады немесе Ричардтың оған шын жүректен сенгенін дәлелдеді. Рикардиандар сондай-ақ 1478 жылы Стиллингтонды Эдуард IV-нің тұтқындағанын айтады, себебі ол Джордж, Кларенс герцогына абайсызда алдын ала келісімшарт туралы айтқан. Басқа тарихшылар бұған күмәнмен қарады. Джон А. Вагнер «қазіргі тарихшылардың көпшілігі алдын ала келісімшартты Ричард III-тің билігін заңды ету үшін жасалған құрамырзалық деп санайды. Бұл келісімшартты Titulus Regius-та айтылғаннан басқа тәуелсіз деректермен растауға болмайды, ал Ричард мұндай жағдайда тиісті шіркеу сотында келісімшартты растауға тырыспады». Энн Кроуфорд Элеонора Талботпен жасалған алдын ала келісімшарттың болуы екіталай деп санайды. Егер ол Томас Батлермен некеге тұрмай тұрып жасалған болса, онда неке оны жойған болар еді. Ол бұл оқиға Эдуардтың әкесі Ричард, Йорк герцогы мен Элеонораның әкесі Джон Талбот, Шрусберидің 1-ші графы арасындағы Франциядағы қызмет кезіндегі мүмкін неке туралы әңгімелерден бастау алған болуы мүмкін деп болжайды. Бірақ тіпті бұл да «сенімді көрінбейді». Кез келген жарамды келісімшарт Эдуардтың билігінің басында жасалған болуы мүмкін, бірақ Элеонораның Эдуард патшайымға үйленген кезде алға шықпауы оған қарсы дәлел. Сонымен қатар, Элеонораның отбасы Ричардтың алдын ала келісімшарт туралы мәлімдемесін қолдамағаны да қызық. Эдуард «ақымақтыққа бой алмайтындықтан», кез келген алдын ала келісімшарт оның балаларының таққа деген құқығына қауіп төндіретінін білген, сондықтан ол одан босату үшін Папаға жүгінуі мүмкін еді, бұл «әрбір салмақты патша мен оның кеңесшілерінің» ісі болар еді. Алайда, Гельмгольцтің (1986) айтуынша, канондық құқық бұл жағдайда Эдуардтың ұлдарының заңды еместігін жеңілдетпейді, себебі егер келісімшарт болған болса, бұл Эдуардтың Елизаветамен некесі адалдықты бұзу болар еді. Сондықтан Элизаветаның ұлдары туылмай тұрып Элеонораның өлімі бұл мәселені шешпейді, тіпті Эдуард пен Елизавета Элеонораның өлімінен кейін «қайта» үйленген болса да. Тіпті ресми келісімшарт болмаса да, Элеонора Талботтың аты қолданылуы мүмкін, себебі ол корольдің сүйіктісінің бірі болғаны белгілі. Томас Мордың айтуынша, Эдуардтың үш «үйірленген әйелі» болды, оларды ол «ең көңілді», «ең ашкөз» және «патшайыммен бірге болмағанда әрқашан шіркеуде болатын қасиетті әйел» деп атады. Мор «ең көңілдісін» Джейн Шор деп атайды, бірақ басқаларын атамайды, себебі олардың әлеуметтік статусы жоғары («біршама мәртебелі тұлғалар»). Элизабет Люси мен Элеонора Талбот осы екеуі болуы мүмкін деп болжанады. Оның күйеуі қайтыс болғаннан кейін мүлкіне зиян келтіруі осы қарым-қатынастың басталуына себеп болуы мүмкін. Майкл Хикс Эдуард патшаның жыныстық қатынас үшін «сыйлықтар» беруге бейім болғанын ұсынады: «Үш жас жесір, Элеонора Батлер, Элизабет Люси және Элизабет Уайдевилл [Вудвилл], Эдуард IV-тен жыныстық қатынас арқылы нақты пайда алған болуы мүмкін».

Because Commines does not name the "beautiful young lady", and the official copy of Titulus Regius in parliament had been destroyed, Tudor historians confused Talbot with Edward's long standing mistress Elizabeth Lucy (also known as Elizabeth Wayte). Elizabeth Lucy was probably the mother of Edward IV's bastard son, Arthur Plantagenet, 1st Viscount Lisle. Thomas More in his life of Richard III states that Lucy was interrogated at the time of Edward's marriage to Elizabeth Woodville, because Edward's mother was strongly opposed to the marriage and had suggested that Edward was pre contracted to Lucy. But Lucy denied that any contract had been made. He says that Richard revived the claim after Edward's death. This threw further doubt on the case, but later historians correctly identified her. George Buck, who found the only surviving copy of Titulus Regius, was the first to identify Eleanor Talbot as the woman in question. Buck, a defender of Richard, accepted the validity of the precontract. His view has been followed by many defenders of Richard since, including Horace Walpole and Clements Markham. Later Ricardians have also either accepted it as fact, or argued that Richard sincerely believed it to be true. It is also commonly argued by Ricardians that Stillington was imprisoned by Edward IV in 1478 because he incautiously spoke of the precontract to George, Duke of Clarence. Other historians have been more sceptical. John A. Wagner states that "most modern historians believe the precontract to be a fabrication devised to give Richard III's usurpation a veneer of legitimacy. The betrothal cannot be documented beyond the account rehearsed in Titulus Regius, and Richard never attempted to have the precontract authenticated by a church court, the proper venue for such a case". Anne Crawford takes the view that any actual precontract with Eleanor Talbot is unlikely. If it had occurred before her marriage to Thomas Butler it would have been invalidated by the marriage. She suggests that the story may have originated with discussions between Edward's father Richard, Duke of York, and Eleanor's father John Talbot, 1st Earl of Shrewsbury, of a possible marriage, while both men were serving in France. But even that "seems hardly likely". Any valid precontract would most likely have been made in the early phase of Edward's reign, but the fact that Eleanor did not come forward when Edward married his queen militates against it. She also considers it odd that Eleanor's family did not support Richard's claims about the precontract. Since Edward was "not stupid enough" to have been unaware that any precontact would threaten his children's claim to the throne, if it had existed he could easily have applied to the Pope to free himself of it, which would have been the action of "any prudent king and his advisors". However, according to Helmholz (1986), canon law in this situation would not mitigate the illegitimacy of Edward's sons as, if the pre contract existed, it would have meant that adultery had taken place on the part of Edward with Elizabeth. As such the illegitimacy could not be overcome by the death of Eleanor before the birth of Elizabeth's sons, even if Edward and Elizabeth married 'again' after Eleanor's death. Even if there was no formal precontract it is possible that Eleanor Talbot's name was used because she was known to have been one of the king's lovers. According to Thomas More, Edward had three "concubines" to whom he referred as the "merriest", the "wiliest" and "the holiest harlot in the realm" (who was always in church when she wasn't in bed with the king). More names the "merriest" as Jane Shore, but does not name the others because they were of higher social status ("somewhat greater personages"). It has been speculated that Elizabeth Lucy and Eleanor Talbot were the other two. Her loss of property after the death of her husband may have initiated the affair. Michael Hicks suggests that King Edward was liable to give "benefits" in exchange for sex: "Three young widows, Eleanor Butler, Elizabeth Lucy and Elizabeth Wydeville [Woodville], may have bought concrete benefits from Edward IV with their sexual favours".