Кіріспе
Асплензия – көкбауырдың қалыпты қызметінің жоқтығын білдіреді және кейбір қауіпті инфекцияларға бейімделумен байланысты. Гипосплензия – көкбауырдың қызметінің төмендеуін сипаттау үшін қолданылады, бірақ асплензиядағыдай ауыр емес. Функционалдық асплензия көкбауыр тінінің бар болғанымен, жақсы жұмыс істемейтін жағдайларда кездеседі (мысалы, серпа клеткалы анемия, полисплензия). Мұндай пациенттер асплензиясы барлармен бірдей емделеді, ал "анатомиялық" асплензияда көкбауыр мүлдем жоқ болады.
Asplenia refers to the absence of normal spleen function and is associated with some serious infection risks. Hyposplenism is used to describe reduced ('hypo ') splenic functioning, but not as severely affected as with asplenism. Functional asplenia occurs when splenic tissue is present but does not work well (e. g. sickle cell disease, polysplenia) such patients are managed as if asplenic while in ''anatomic'' asplenia, the spleen itself is absent.
Функционалдық асплен
Метаболистік немесе гематологиялық аурулары бар пациенттерде көкбауыр тінінің ұйымдасуы өзгерген кезде функционалдық аспленя дамуы мүмкін. Бұл көкбауыр алынған пациенттерде байқалатын сияқты нәтижелерге алып келуі мүмкін, мысалы, Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae және Neisseria meningitidis сияқты қапталған бактериялармен зарарлану. Көкбауырдың қандай да бір түрі бар пациенттерде осы қапталған бактериялық инфекцияларға осалдық жоғары, негізінен олардың IgM жады В жасушаларының жетіспеушілігі және полисахаридтік вакциналарға жауап бермеуі себепті. Сонымен қатар, көкбауырдың басқа жасушаларының, мысалы, көкбауыр макрофагтарының жетіспеушілігі де байқалады. Бұл В жасушаларының жетіспеушілігімен бірігіп, бактериялық инфекциялардың дамуы үшін қолайлы орта жасайды.
Өткінші көк бүйректің кесуі және көк бүйректің жұмысын сақтау
Сөйлемшектің қорғаныш функцияларының бір бөлігін сақтау мақсатында, қазір хирургиялық жартылай (ішінара) сүйекқұбырлы операция жасағанда немесе сүйекқұбырлық эмболизация жасағанда, сүйекқұбырдың кішкене бөлігін сақтап қалуға тырысады. Бұл, әсіресе, аспленгиямен ауыратын науқастарға қатысты қорғау шаралары жеткіліксіз дамыған елдерде маңызды болып табылады. Дегенмен, қалған сүйекқұбыр тіні өзінің қызметін толыққанды қайта қалпына келгенше, операция алдында вакцинация жасау ұсынылады.
Қауіптері
Аспления – иммунодефициттің бір түрі, полисахаридтік қабықшасы бар бактериялардан сепсис қаупін арттырады. Бұл қауіп 350 есеге дейін жоғарылайды. Инфекция қаупінің артуына себебі – опсонизацияланған бактерияларды қан айналымынан жою мүмкін болмауы. Сонымен қатар, Т-жасушаларына тәуелсіз антиденелердің жетіспеушілігі бар, мысалы, Streptococcus pneumoniae бактериясының полисахаридтік қабықшасына реакция жасайтын антиденелер. Асплениясы бар науқастарға қатысты тәуекел, жол апаттарынан қаза тапқан ересек адамның тәуекелімен тең деп есептеледі (ішексіз адамдардың 1-ден 5 пайызына дейіні он жыл ішінде ауыр инфекция дамуы мүмкін) (Ұлыбританиялық Ішексіздік Қорының кеңесіне сілтеме). Сондықтан, сақтық шараларын қолдану ұсынылады. Ішексіз адамдарда тромбоциттер санының артуы байқалуы мүмкін.
Диагностика
Диагноз іш қуысының ультрадыбыстық зерттеуімен және қызыл қан шарларында Howell-Jolly денелерінің табылуымен расталады.
Менеджмент
Спленэктомиямен байланысты тәуекелдерді азайту мақсатында антибиотиктер мен вакцинация жөніндегі ережелер жасалған, бірақ дәрігерлер мен науқастар антибиотиктерді алдын ала қолданудың салдарынан туындайтын, мысалы, ішекте Clostridium difficile бактериясының шамадан тыс көбеюі сияқты қиындықтарға байланысты осы ережелерді жиі сақтамайды.
Антибиотикалық профилактика
Инфекция қаупі жоғары болғандықтан, дәрігерлер хирургиялық жолмен селезеңкені алып тастағаннан кейін, немесе туа біткен немесе функционалдық асплензиясы бар науқастарға туғаннан бастап профилактикалық ретінде ауыздан антибиотиктер тағайындайды. Селезеңкені жоқ адамдарға жоғары немесе төменгі тыныс жолдарының инфекциясы (мысалы, ауырған тамақ немесе жөтел) немесе қандай да бір қызба пайда болғанда антибиотиктердің толық дозасын қабылдау ұсынылады. Антибиотиктер курсын өткен және тиісті вакцинация тарихы бар адамдарда да селезеңкенің жұмыс істемеуі салдарынан қауіпті инфекцияларға шалдығу қаупі сақталады. Жедел жәрдем бөлімінде немесе ауруханада селезеңкені жоқ, қызбасы бар науқастың жағдайын бағалау және емдеу кезінде толыққанды қан анализі (лейкоцитарлық формуласымен), грамм-бояумен қан егісі, артериялық қан газдарының анализі, кеуде рентгені және омыртқа-ми сұйықтығын зерттеу үшін омыртқа-ми пункциясын қарастыру қажет. Бұл зерттеулердің ешқайсысы кең спектрлі антибиотиктерді тамырға салуды кешіктірмеуі керек. "Сепсиспен күресу" кампаниясының ұсынымдарына сәйкес, сепсиске күдікпен қаралатын науқасқа антибиотиктерді көрсетілгеннен кейін 1 сағат ішінде енгізу керек. Антибиотиктерді кез келген себеппен бастауды кешіктіру жағдайдың нашарлауына әкеледі.