Кіріспе

Лихо, лихо, lykho) – славян мифологиясындағы жаман тағдыр мен бақытсыздықтың көрінісі, бір көзі бар, көбінесе қара киім киген қарт, арық әйел (Лихо одноглазое, Бір көзді Лихо) немесе орманның зұлым еркек құбыжығы ретінде бейнеленеді. Славян сенімдерінің негізгі канонына кірмей, Лихо көбінесе ертегілерде кездеседі.

Әңгіме

Лихомен қалай кездестіретіні туралы әңгімелердің бірнеше негізгі нұсқалары бар, олардың әртүрлі мәнді ұстанымдары бар. Адам соңында Лихоны алдап жеңеді. Лихоны алдап қашып кетеді (Лихо оны қуалайды), құнды нәрсені көріп, ашкөздікпен ұстап алады, адамның қолы оған жабысып қалады, сондықтан қолын кесіп тастауға мәжбүр болады. Лихо адамды алдап, мойнына мініп алып, жазалайды. Адам Лихоны суға батыруға тырысып, өзенге секіріп, өзі суға батып кетеді, бірақ Лихо қайтадан шығып, басқа құрбандарды іздейді. Лихоны сыйлық ретінде басқа адамға беру немесе жалға беру мүмкіндігі бар. Сенімдер бойынша, Лихо келіп адамды жейді деп есептелген. Әсіресе, осылайша кішкентай балаларды қорқытуға тырысатын. Украиналық халық мүсінделерінде ол кейде адамның мойнына жабыса алатын жаман рух түрі ретінде бейнеленеді.

Номенклатура

Лихо – нақты есім емес, қазіргі орыс және украин тілдерінде жаман сәтті білдіретін зат есім, ал поляк тілінде тақ сан (ескірген). Орыс тіліндегі "Не буди лихо, пока оно тихо" және украин тіліндегі "Не буди лихо, поки воно тихо" сияқты бірнеше мақал-мәтелдерде бұл термин қолданылады, сөзбе-сөз аударғанда "Тыныш болғанда лихоны оятпа", бұл "Қиындық келгенше қиындыққа орын берме" дегенмен ұқсас; немесе поляк тіліндегі "Cicho! Licho nie śpi" – "Тынық! Жамандық ұйықтамайды" және "Licho wie" – "Лихо ғана біледі", яғни белгілі бір ақпаратты ешкім білмейді дегенді білдіреді. Ежелгі орыс тілінде бұл түбір "артық", "тымырлық", "қалдық" және "тақ сан" (четно и лихо ойынындағы chetno-мен қарама-қарсы) мағыналарын білдірген, бұл "артық адам" сияқты теріс қыры бар. Орыс тіліндегі lishniy – "артық" деген сөзбен салыстыруға болады. Бұл сөз, ықтималды түрде, үнді-еуропалық leikw сөзімен байланысты, яғни "қалдыру", "кету" деген мағынаны білдіреді. Лихой деген сөздің туындысы өте батыл немесе қаһарлы адамды сипаттау үшін қолданылады. Чех тілінде lichý – тақ (сан), бос, бекер мағыналарын білдіреді. Поляк тілінде lichy – нашар сапалы, кедей, жұқа мағыналарын білдіреді. Белорусь тілінде ліхі – жаман, зұлым (тілекте), ерекше (киімнің жағы) дегенді білдіреді. Украина тілінде бұл жамандық немесе жағдай дегенді білдіреді.