Кеңес Одағының жойылған ғарыш ұшағы жобасы – MiG-105 («Лапоть»). 1965-74 ж. жасалған, орбиталық ұшақ құру мақсатындағы «Spiral» бағдарламасы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес Одағының жойылған ғарыш ұшағы жобасы
Soviet cancelled spaceplane project
Микоян-Гуревич МиГ-105, "Спираль" бағдарламасының бір бөлігі, төмен жылдамдықтағы басқаруды және қонуды зерттеуге арналған экипаждық сынақ ұшағы болды. Бұл Кеңес Одағының орбиталық ғарыш ұшағын жасау жобасының көрінетін нәтижесі еді. МиГ-105 ұшағына мұрнының пішініне байланысты "Лапот" (лапоть, немесе топан; бұл сөз "аяқ киім" деген сленг ретінде де қолданылады) деген лақап ат қойылған.
The Mikoyan Gurevich MiG 105, part of the Spiral program, was a crewed test vehicle to explore low speed handling and landing. It was a visible result of a Soviet project to create an orbital spaceplane. The MiG 105 was nicknamed "Lapot" (лапоть, or bast shoe; the word is also used as a slang for "shoe"), for the shape of its nose.
Даму
Бұл бағдарлама Эксперименталды жолаушылар орбиталық ұшағы (ЭПОС) деп те белгілі болды. Жоба бойынша жұмыс 1965 жылы басталды, бірақ 1969 жылы тоқтатылып, 1974 жылы АҚШ ғарыш шаттл бағдарламасына жауап ретінде қайта жаңартылды. Сынақ үлгісі 1976 жылы алғашқы дыбыс астындағы еркін ұшу сынағын жасады, ол Мәскеу маңындағы ескі аэродромнан өз күшімен ұшты. Барлығы сегіз ұшу сынағы 1978 жылға дейін үзіліс-үзіліспен жалғасты. Нақты ғарыш ұшағы жобасы Буран жобасын іске асыру туралы шешім қабылданған соң тоқтатылды. МиГ сынақ үлгісі әлі де сақталып тұр және қазір Ресейдегі Монино әуе күштері мұражайында қойылған.
The program was also known as the Experimental Passenger Orbital Aircraft (EPOS). Work on this project began in 1965, with the project being halted in 1969, only to be restarted in 1974 in response to the U. S. Space Shuttle Program. The test vehicle made its first subsonic free flight test in 1976, taking off under its own power from an old airstrip near Moscow. Flight tests, totaling eight in all, continued sporadically until 1978. The actual space plane project was cancelled when the decision was made to instead proceed with the Buran project. The MiG test vehicle itself still exists and is currently on display at the Monino Air Force Museum in Russia.
Спиральдық тұжырымдама
Кеңес инженерлері "Спираль" жобасы үшін ортадағы ұшыру схемасын таңдады. "50/50" деп аталған бұл идея бойынша, ғарыш ұшағы мен сұйық отынды күшейткіш сатысы арнайы құрастырылған гипердыбыстық ұшақтың артқы бөлігінен жоғары биіктіктен ұшырылуы тиіс болған. Аналық кеме Туполев конструкторлық бюросы (ОКБ 156) тарапынан салынбақшы болған және Tu 144 үндік жылдамдықтан асып түсетін көлік және Сухой Т-4 Мах 3 бомбалаушысы үшін әзірленген көптеген технологияларды пайдалану жоспарланған. Бірақ ол ешқашан салынбады. "Спираль" – инновациялық өзгермелі диэдральды қанаттары бар дәстүрлі дельта қанаттардан тұратын ұшақ. Ұшыру және қайта кіру кезінде қанаттар 60 градусқа жоғары бүктеліп, орналастырылатын болған. Қайта кіргеннен кейін дыбыс төменгі жылдамдыққа жеткен соң, ұшқыш қанаттарды көлденең күйге түсіріп, ғарыш ұшағына жақсырақ кіру және ұшу сипаттамаларын беретін еді. "Спираль" қону кезінде және қону жолынан жаңылысқан жағдайда маневр жасау үшін қуатпен қону мүмкіндігімен жасалған. Бір Колесов турбореактивті қозғалтқышының ауа түсірілімі орталық тік стабилизаторының астында орналасқан. Ол ұшыру және қайта кіру кезінде субсоникалық жылдамдықпен ашылатын қақпақ есігімен қорғалған. Кеңес инженерлері бұл қорғаныс жүйесін "қабықшалы броня" деп атады: VN5AP ниобий қорытпасы және молибден дисилицидімен қапталған болат пластиналар, кері кіру кезінде жылулық кеңеюге мүмкіндік беру үшін керамикалық подшипниктерге орнатылған. Бұл тұжырымды сынау үшін бірнеше BOR (пилотсыз орбиталық зымыран ұшағы) ұшақтары ұшырылды. Күшейткіш жарылысы немесе ұшу кезіндегі төтенше жағдайларда, "Спираль" экипажының бөлімі ұшақтың қалған бөлігінен бөлініп, дәстүрлі баллистикалық капсула сияқты парашютпен жерге түсетін еді; мұны ұшудың кез келген кезеңінде жасауға болар еді. "Спираль" тек өзінің ұшқышын тасымалдауға арналған. "Спираль" қанаттарының үстінен және алдынан ашылатын есіктерден шығатын шаналарға қону үшін жасалған.
Soviet engineers opted for a midair launch scheme for Spiral. Known as "50 / 50", the idea was that the spaceplane and a liquid fuel booster stage would be launched at high altitude from the back of a custom built hypersonic jet. The mothership was to have been built by the Tupolev Design Bureau (OKB 156) and utilize many of the same technologies developed for the Tu 144 supersonic transport and the Sukhoi T 4 Mach 3 bomber. It was never built. Spiral was a conventional delta wing that featured innovative variable dihedral wings. During launch and reentry, these were folded upward at 60 degrees. After dropping to subsonic speeds post reentry, the pilot lowered the wings into the horizontal position, giving the spaceplane better re entry and flight characteristics. Spiral was built to allow for a powered landing and go around maneuver in case of a missed landing approach. An air intake for a single Kolesov turbojet was mounted beneath the central vertical stabilizer. This was protected during launch and re entry by a clamshell door which opened at subsonic speeds. Spiral was to have been protected by what Soviet engineers termed "scale plate armour": niobium alloy VN5AP and molybdenum disilicide plated steel plates mounted on articulated ceramic bearings to allow for thermal expansion during reentry. Several BOR (Russian acronym for Unpiloted Orbital Rocketplane) craft were flown to test this concept. In the event of a booster explosion or in flight emergency, the crew compartment of Spiral was designed to separate from the rest of the vehicle and parachute to earth like a conventional ballistic capsule; this could be done at any point in the flight. Spiral was intended to carry only its pilot. Spiral was designed to land on skids, which deployed from a set of doors on the sides of the fuselage just above and ahead of the wings.
BOR қайта кіру сынақ көліктері
Спиральды дизайнды қолданған тағы бір ғарыш кемесі – БОР (Беспилотный Орбитальный Ракетоплан, Bespilotnyi Orbital'nyi Raketoplan, "Пилотсыз орбиталды зымыран ұшағы") сериясы, ұшқышсыз, кіші масштабты қайта кіру сынақтарын жүргізетін аппараттар. Америкалық аналогтары – X 23 PRIME және ASSET. Осы аппараттардың бірнешеуі әлемнің әуе-ғарыш мұражайларында сақталған. Сурет түрі Іске қосылған күні Пайдалануы Қазіргі жағдайы BOR 1 15.07.1969 Ұшу сынағы, 1:3 масштабтағы тәжірибелік модель. 60–70 км биіктікте, 8 000 миль/сағ (12 900 км/сағ) жылдамдықпен атмосферада жанды. 11К65 зымыратымен 328 083 фут (100 км) биіктікке шығарылды. Жанды (жоспарланған). BOR 2 1969–1972 Спираль ғарыш ұшағының кіші масштабты моделі. Төрт рет ұшырылды. НПО Молния, Мәскеу BOR 3 1973–1974 Спираль ғарыш кемесінің кіші масштабты моделі. Екі рет ұшырылды. 1. Ұшырылғаннан кейін шамамен 5 км биіктікте (0,94 Мах жылдамдығымен) мұрын бөлігінің қаптамасы қирады. 2. Ұшу бағдарламасы толық орындалды. Құлап түсті (парашют ашылмады). Құлап кетті. BOR 4 1980–1984 Спираль ғарыш ұшағының кіші масштабты моделі. Төрт рет ұшырылды, екі реті расталмады. НПО Молния, Мәскеу BOR 5 1984–1988 Ұшу сынақтары, кіші масштабты базалық модель. Бес рет ұшырылды. Спираль ғарыш ұшағының пішінінен өзгеше, ал мәліметтері "Буран" жобасында да қолданылды. Техник мұражайы, Шпейер, Германия Монино мұражайы, Ресей BOR 6 Спираль ғарыш ұшағының кіші масштабты моделі НПО Молния, Мәскеу
Another spacecraft to use the Spiral design was the БОР (Беспилотный Орбитальный Ракетоплан, Bespilotnyi Orbital'nyi Raketoplan, "Unpiloted Orbital Rocketplane") series, uncrewed sub scale reentry test vehicles. American analogs were the X 23 PRIME and ASSET. Several of these craft have been preserved in aerospace museums around the world. Image Type Launch date Usage Current status BOR 1 15.07.1969 Flight test, the experimental 1:3 scale model. Burned in the atmosphere at a height of about 60–70 km at a speed 8 000 mph (12 900 km/h). Was deployed at an altitude 328,083 ft (100 km) by 11K65 Burned (planned). BOR 2 1969–1972 Sub scale model of the Spiral space plane. Four launches. NPO Molniya, Moscow BOR 3 1973–1974 Sub scale model of the Spiral space plane. Two launches. 1. Destruction of the nose fairings after launch at a height of about five km (speed 0.94 Mach). 2. Flight program is fully implemented. Crashed on landing (Parachute failure) Crashed. BOR 4 1980–1984 Sub scale model of the Spiral space plane. Four launches and two unconfirmed NPO Molniya, Moscow BOR 5 1984–1988 Flight tests, the experimental sub scale base model. Five launches. Different from Spiral spaceplane shape, data was also used in the Buran project. Technik Museum Speyer, Germany Museum in Monino, Russia BOR 6 Sub scale model of the Spiral space plane NPO Molniya, Moscow