Жаңа Зеландияның Оңтүстік Альпісіндегі Фокс мұзылы

Кіріспе

Оңтүстік Альп тауларындағы мұздық, Жаңа Зеландия.
Мұздық Фокс мұздығы (; ресми түрде Фокс мұздығы / Те Моэка о Туаве) – Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралының батыс жағалауындағы Вестленд Тай Путини ұлттық паркінде орналасқан қоңыржай теңіздік мұздық. 1857 жылы жергілікті маорилер Леонард Харпер мен Эдвин Фоксты екі мұздыққа жетеледі, оларды көрген алғашқы еуропалықтар олар болды. 1865 жылы неміс геологы Юлиус фон Хаст осы аңғардың басындағы мұздықтарды зерттеп, карталап, оларды королева мен оның жұбайының құрметіне Виктория және Альберт деп атады. Виктория мұздығы атын сақтап қалды, ал Альберт мұздығының төменгі бөлігі 1872 жылы Жаңа Зеландияның сол кездегі премьер-министрі сэр Уильям Фокстың келуінен кейін қайта аталды. Зерттеуші Чарли Дуглас 1860 жылдары мұздыққа барып, сиыр іздеген. "Сол кезде мен мұздықтарға көп көңіл бөлмедім", - деп жазды ол кейінірек. 1998 жылғы Ngāi Tahu Claims Settlement Act заңы қабылданғаннан кейін мұздықтың атауы тағы да Фокс мұздығы / Те Моэка о Туаве деп өзгертілді.

География

Төрт альпілік мұздықпен қоректенетін Фокс мұздығы, Оңтүстік Альптен жағалауға қарай 13 шақырымдық сапарында, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан жаңбырлы ормандарға жақын аяқталады. Соңғы 100 жылдың көп бөлігінде шегініс көрсеткеннен кейін, 1985-2009 жылдар аралығында ол қайтадан алға жылжи бастады. 2006 жылы алға жылжудың орташа қарқыны аптасына шамамен бір метрді құрады. 2009 жылдың қаңтарында мұздықтың терминалдық бөлігі әлі де алға жылжып, тік немесе аспалы беттері үнемі құлап жатты. Одан бері мұздық айтарлықтай шегінді, 2009 жылғы ең жоғары деңгей қазір төменгі мұздықтың қалдығынан жоғарыдағы оңтүстік беткейдегі өсімдік қатары ретінде анық көрінеді. Мұздықтың суы Фокс өзенін құрайды. Соңғы мұз дәуірінде мұз қазіргі жағалаудан әрі жеткен, ал мұздық шегінген кезде көптеген мореналарды қалдырған. Мэтсон көлі осылардың бірінде пайдалған қазандық көл ретінде қалыптасқан.

Туризм

1890 жылдары «Окарито ауданындағы туристік тартымдар» атты есепте Чарли Дуглас Фокс мұздығы аймағындағы бірнеше көрікті жерлерді тізімдеді, оның ішінде Кук өзенінің сағасындағы Малкольмнің төбешігінен ашылатын көріністі атады. «Егер Кук [Флат] арқылы жол тазартылса, Фокс мұздығына дейін бір күндік сапар жасау оңай болар еді; бір күн сол жерге, содан Малкольм төбешігі мен Гиллеспиге дейін», - деп жазды ол. Сондай-ақ, Фокс мұздығындағы Вехека шаруашылық поселкесі мен солтүстікке қарайғы Вайхоға (қазіргі Франц-Йозеф) арасындағы жолдың өте нашар екенін айтты. «Сол жолмен келе жатқанда, мен жолдан шығып, орманға бет бұрдым, себебі бұл жерде жүру әлдеқайда ыңғайлырақ болды», - деді ол. 1903 жылы жол жақсартылып, доктор Эбенезер Тейхелман оны жақсы ат жолы деп сипаттады. 1929 жылы тау гидтері Алек пен Питер Грэм жоспарлаған, барлық материалдар 1930 жылы вертолеттердің көмегімен әуеге көтерілгенге дейін Фокс мұздығына қолмен жеткізілуі керек болды. Бұл Оңтүстік Альптағы ең көне тау шатыры, ол әлі де бастапқы орнында тұр және Жаңа Зеландия мұрасы тізіміндегі II санаттағы тарихи ескертуіш болып табылады. 1200 метр биіктікте орналасқан бұл шатыр, альпинистер үшін емес, туристерге тау көтерілу мүмкіндігін ұсыну мақсатында салынған. Крейг шыңында түнгі тау шатырулары үшін 5000 фут (1524 м) (6000 фут (1829 м)) биіктікте қосымша шатыр салынды. 2015 жылдың 21 қарашасында Alpine Adventures компаниясына тиесілі Eurocopter Écureuil (сиыртық) тікұшағы мұздыққа құлап, жеті адам қаза тапты. 2019 жылдың 26 наурызындағы ауыр жаңбырлар Франц-Йозефтегі 6-шы мемлекеттік тас жолындағы Вайхо көпірінің қирауына әкеп соқты. Жаңбырлар Фокс өзені аңғарында үлкен көшкінге де себеп болды, ол мұздықтың солтүстік жағына апаратын жолдың шамамен 150 метрін және тұрақ орнын жойып жіберді. Жол өткен жылы бірнеше рет су астында қалған, ал екі ай бұрын 430 000 доллар жұмсалып жөндеу жұмыстары жүргізілген. Альпі бақшаларындағы көшкін шамамен 50-70 миллион куб метр тау жынысын құрайды және 2020 жылдың қазіргі күніне дейін күніне 100-700 мм жылдамдықпен қозғалып, белсенді болып қалуда. Жол мерзімсіз жабылды, оны жөндеуге қолдануға болатын ешқандай практикалық шешім табылмады, ал мұздыққа қазір тек тікұшақпен ғана жетуге болады. Жолдың жабылуын өтеу мақсатында 2019 жылдың тамызында Фокс мұздығы маңындағы басқа да туристік жобаларға 3,9 миллион долларлық қаржы бөлінді: Матесон көліне велосипед жолының ұзартылуы, Гаульт көліне апаратын жолдың жаңартылуы және қайта ашылуы, Фокс өзені аңғарының оңтүстік жағындағы жолдардың жақсартылуы және Гиллеспис жағасынан солтүстікке қарай Галвей жағажайына апаратын жаяу жолдың қайта ашылуы.

In an 1890s report on "Tourist Attractions in the Okarito District", Charlie Douglas listed several sights in the Fox Glacier area, including the view from Malcolm's Knob at the mouth of the Cook River. "If the road was cleared up through to Cook's [Flat] it would be an easy day's stage through to the Fox Glacier; one day would do that place, thence down to Malcolms Knob and Gillespies," he wrote. He also noted the road between the farming settlement of Weheka at Fox Glacier and Waiho to the north (now Franz Josef) was very poor. " when I came through that way, I left the track and took to the bush as being far better walking." By 1903 it had been improved and Dr Ebenezer Teichelmann described it as a good horse track. Planned by mountain guides Alec and Peter Graham in 1929, all the materials had to be packed up Fox Glacier manually in 1930 in the days before helicopter airlifts. It is the oldest remaining mountain hut in the Southern Alps still on its original site, and is a Category II Historic Building on the Heritage New Zealand list. At an altitude of 1200 m, it was designed to provide climbing opportunities to tourists, rather than as a staging post for mountaineers climbing on the Great Divide. A hut was also built at 5000 feet (1524 m) on Craig's Peak (6000 feet (1829 m)) for overnight climbing trips. On 21 November 2015, seven people were killed when a Eurocopter Écureuil (squirrel) helicopter operated by Alpine Adventures crashed on the glacier. On 26 March 2019 heavy rains caused flooding in the area, destroying the Waiho Bridge across State Highway 6 at Franz Josef. The rains also triggered an enormous landslide in the Fox River valley that washed away about 150 m of the northern glacier access road and destroyed the car park. The road had already been washed out several times in the previous year, and just two months previously it had been repaired at a cost of $430,000. The Alpine Gardens landslide comprises 50–70 million cubic metres of rock and as of 2020 is still active, moving 100–700 mm a day. The road has been closed indefinitely, with no practical solutions available for repairing it, and access to the glacier is now by helicopter. To compensate for the closure of the access road, a $3.9 million spending package was announced in August 2019 for other tourism projects around Fox Glacier: extending a cycleway to Lake Matheson, upgrading and reopening the track to Lake Gault, improving the road and track access on the south side of the Fox River valley, and reopening the coastal walkway to Galway Beach north of Gillespies Beach.