Кіріспе

Go ойынында қолданылатын дәрежелер мен рейтингілер. Go ойынының дәстүрлі нұсқасында шеберлікті бағалау үшін әртүрлі дәрежелер мен рейтингілер жүйесі қолданылады. Дәстүрлі түрде, Go дәрежесі дан және кю жүйесі арқылы өлшенеді. Әсіресе, әуесқойлар арасында бұл дәрежелер есептесу (гандикап) жүйесін жеңілдетеді, дәрежелердің айырмашылығы шамамен ойын басында бір қосымша мүмкіндікке тең келеді. Бұл жүйе көптеген Шығыс Азия жартылай әскери өнерінде де кеңінен қолданылады, онда ол көбінесе белбеу түсімен сәйкес келеді. Калькуляторлар мен компьютерлердің қолжетімділігі арқасында рейтингтік жүйелер енгізілді. Мұндай жүйелерде рейтинг ойын нәтижелеріне сүйене отырып, қатаң түрде есептеледі.

Кю және дан дәрежесі

Дәстүр бойынша, ойыншылардың деңгейі кю және дан дәрежелері арқылы анықталады. Кю дәрежелері студенттік дәрежелер деп есептеледі. Дан дәрежелері шеберлік дәрежелері болып саналады. Олар өркендеген сайын, кю дәрежелері бойынша сандық түрде төмен қарай жылжиды. Сондықтан, қол жеткізілетін ең жақсы кю дәрежесі – 1-кю. Егер ойыншылар 1-кюдан асып өтсе, олар 1-дан дәрежесін алады, және содан кейін дан дәрежелері бойынша сандық түрде жоғары қарай көтеріледі. Әуесқойлық дан деңгейіне дейінгі күш айырмашылығы, әдетте, екі ойыншы арасында тең ойынды қамтамасыз ететін кемшілік деңгейіне сәйкес келеді. Мысалы, 3-дан ойыншы 1-дан ойыншыға 2 кемшілік тасын беріп, ойындарының жартысын жеңе алады деп күтіледі. Керісінше, кәсіби дәрежелердегі айырмашылықтар әлдеқайда аз, шамамен кемшілік тасының 1/4-тен 1/3-ке дейін. Қарапайым 9-дан ойыншылары мен әлемдегі ең жақсы ойыншылар арасында күш айырмашылығы айтарлықтай болуы мүмкін, себебі 9-дан – мүмкін болатын ең жоғары дәреже, және бұл айырмашылықты түсіндіруі мүмкін.

Шығу тегі

Го-ның алғашқы дәрежелері 2-ші ғасырда (эрамыздың басында) Қытайда Хандан Чун (қытайша: 邯郸淳) өзінің "Өнер классикасы" (艺经) кітабында 9 Пин Чжи (九品制) рейтингтік жүйесін сипаттаған кезде пайда болды. 17-шы ғасырдың басынан бастап, жапондықтар Го-ны оқыту және дәрежелеу жүйесін ресмилендірді. Кейіннен бұл жүйе жекпе-жек өнері мектептерінде қолданылды және оның бастауын Қытайдағы сарай дәрежелерінен алғаны айтылады. 9 кәсіби дан дәрежесінің болуы түпнұсқадағы 9 қытайлық Пин Чжи дәрежесіне негізделген деп саналады. Екі әуесқойлық дәреже арасындағы айырмашылық, ойыншының қарсыласынан басымдыққа ие болу үшін қажетті кемшілік тастардың санымен анықталады. Мысалы, 5-ші кю ойыншысы 2-ші кю ойыншысына қарсы ойнағанда, әдетте 3 тас кемшілікке мұқтаж болады, бұл екі ойыншыға да жеңіске жеткізе алатын тең мүмкіндік береді. Сол сияқты, 3-ші дан ойыншысы 5-ші дан қарсыласына қарсы 2 таспен жеңілдік алады.

Дан дәрежесіне жету

Дан (онлайн режимінде "d" деп қысқартылады) дәрежелері – жоғары деңгейдегі әуесқой ойыншыларға арналған. Көптеген ұйымдар ойыншыларға өздерінің кю дәрежесін белгілі бір шекте таңдауға мүмкіндік берсе де, дан дәрежесі көбінесе реттеледі. Бұл ойыншылар турнирлерде жақсы нәтиже көрсетуге немесе емтихан тапсырып дан дәрежесін алуға тиіс екенін білдіреді. Ойынды терең зерттейтін оқушылар көбінесе дан дәрежесіне жетуге тырысады, дәл сол сияқты жекпе-жек өнерімен айналысатындар қара белбеуге қол жеткізуге ұмтылады. Әуесқойлар үшін 7-данға дейін дәрежелер бар. Бұл деңгейден асып түсу үшін ойыншының кәсіби ойыншы болуы керек. Жапония мен Қытайда кейбір ойыншылар ерекше жетістіктері үшін құрметті атақ ретінде 8-дан әуесқой дәрежесімен марапатталады. АҚШ-та әуесқойлардың дан дәрежесі көбінесе AGA рейтингтік жүйесіне негізделген. Бұл жүйе бойынша кейбір күшті әуесқойлар мен бұрынғы кәсіби ойыншылар 9-дан әуесқой дәрежесіне жеткен, бірақ халықаралық жарыстарда көбінесе 6-дан немесе 7-дан ретінде тіркеледі. Сол сияқты, кейбір ойыншылар онлайн Го серверлерінің рейтингтік жүйесінде 9-дан әуесқой дәрежесіне қол жеткізді. Кәсіби дан дәрежесіне ие болған ойыншылар номиналды түрде әуесқой дан ойыншыларынан күшті болғанымен, іс жүзінде ең күшті 7-дан әуесқой ойыншыларының кейбіреулерінің ойын деңгейі кейбір кәсіби ойыншылармен тең келеді. Мұндай ойыншылар кәсіби дәрежеге қол жеткізуге тырыспаған немесе Го ойнауды мансап еткісі келмегендіктен әуесқой болып қала береді.

Кәсіби дәрежесі

Кәсіби дан рейтинг жүйесі әуесқойлардың жүйесіне ұқсас, себебі ол шеберлігіне қарай сандық түрде артатын дан дәрежелерін тағайындайды. Алайда, осы дәрежелер арасындағы айырмашылық әуесқойлармен салыстырғанда өте шағын, және ол қажетті кемшілік тастар санына байланысты емес. Кәсіби дан дәрежелері 9-данға дейін жетеді, бірақ 1-дан мен 9-дан кәсіби арасындағы күш айырмашылығы көбінесе 2-3 кемшілік тастан аспайды. Кәсіби дан мен әуесқой дан дәрежелерін ажырату үшін, біріншісі "p" (кейде пинг деп те аталады), ал екіншісі "d" деп қысқартылады. Бұрын мұндай қысқартулар болған жоқ, және бұл әдетте интернеттен тыс жерлерде қысқарту ретінде қолданылмайды, бірақ интернетте жиі кездеседі, бірақ барлық жерде қолданылмайды.

Рейтингтік жүйелер

Калькуляторлар мен компьютерлердің ойдағыдай жұмыс істеуіне байланысты, ойыншылардың ойын нәтижелеріне сүйене отырып, олардың рейтингін есептеу оңайырақ болды. Көбінесе қолданылатын рейтинг жүйелеріне Elo және Glicko жүйелері кіреді. Рейтинг жүйелері, әдетте, бір ойыншының екінші ойыншыны жеңу мүмкіндігін болжайды және осы болжамды ойыншының деңгейін анықтау үшін пайдаланады.

Басқа рейтингтік жүйелер

WHR ("Тұтас тарих рейтингі") деп аталатын Elo рейтинг жүйесінің түрі стандартты Elo жүйесінен айырмашылығы, әрбір жаңа нәтиже қосылғаннан кейін ойыншылардың барлық тарихын ескере отырып, рейтингті кері күшпен қайта есептейді. Стандартты Elo жүйесінде ойыншының рейтингісі әр ойыннан кейін біртіндеп өзгереді. Бұл басқа әдістерге қарағанда күрделі есептеулерді қажет етеді, бірақ "Elo, Glicko, TrueSkill және уақыт өте келе тозатын тарих алгоритмдерімен салыстырғанда, WHR жақсырақ болжамдар береді" деп айтылады. Go Ratings веб-сайты әлемдік ойыншылардың рейтингін есептеу үшін WHR әдісін пайдаланады.

Рейтингтік база

Ойыншылардың рейтингісі көбінесе Го жарыстары мен турнирлерінің нәтижелері арқылы өлшенеді. Көптеген клубтар мен елдер өз рейтингтерін жүргізеді, сондай-ақ Го ойнайтын серверлер де рейтингті ұстап тұрады. Еуропадағы Го турнирлері EGF ресми рейтингтерін пайдаланады. Кішкентай клубтарда, ойыншылардың үнемі жеңіске немесе жеңіліске ұшырауына байланысты, рейтинг бейресми түрде шешілуі және қолмен түзетілуі мүмкін. Ірі клубтарда немесе жалпыұлттық рейтингтік жүйелерде математикалық рейтингтік жүйені ұстап тұру әдетте оңайырақ. Ойыншылардың жеңістері мен жеңілістерінен есептелген күшіне қарай жоғарылатылуы немесе төмендетілуі мүмкін. Көптеген Го ойнайтын серверлер өз мүшелерінің ойын күшін қадағалау үшін математикалық рейтингтік жүйені қолданады. Мұндай рейтингтер ойыншылардың қолайлылығы үшін кю және дан дәрежелеріне аударылуы немесе аударылмауы мүмкін. Бір-бірімен үнемі араласпайтын ойыншылар тобы (мысалы, әртүрлі елдер немесе онлайн-серверлердегі кіші топтар) көбінесе басқа топтардың бірдей номиналды деңгейімен салыстырғанда өзгеше ойын күшіне ие болады. Ойыншылардан өз дәрежелерін сұрағанда, олар көбінесе "өз елімде" немесе "осы интернет-серверде" деп нақтылайды. Яғни, бір дәрежеден сәл жоғары, ал Еуропалық Го федерациясының рейтингтері жаңадан бастаушылар үшін 200-ден, ал үздік ойыншылар үшін 70-ке дейін өзгеріп отырады. Төмендегі кестеде кейбір айырмашылықтар көрсетілген:

Рейтингтік ұйым Рейтинг Жеңіске ұмтылу % (күшті ойыншыдан) 2 кю 1 кю 1 дан 2 дан 1к қарсы 2к 1д қарсы 2к 2д қарсы 2к AGA −250 −150 150 250 83,2% 97,3% 99,8% EGF 1900 2000 2100 2200 71,3% 86,0% 93,9% IGS 30 31 32 33 71,9% 84,2% 91,1%

Года шахматқа қарсы жеңіске жету мүмкіндігі мен кемшіліктері

Шахматта ойыншы теңдікке ұшыраудан қашу үшін белгілі бір тәуекелдерге баруға мәжбүр, ал Года теңдік (джиго) мүмкін емес (суперко және бүтін сан емес коми, мысалы, 6,5 ұпай сияқты, көбінесе қолданылады) немесе бүтін коми болған жағдайда сирек кездеседі. Сонымен қатар, Го ойынының орташа ұзақтығы 240 жүріс (шахмат терминдерімен 120 жүріс), ал шахматта 40 жүріс болғандықтан, әлсіз ойыншыға тиімсіз жүрістер жасауға көбірек мүмкіндік туады. Ойын күші артаған сайын, шағын артықшылықты жеңіске айналдыру қабілеті де артады. Осы қабілетке байланысты, күшті ойыншылар әлсіз ойыншыларға қарсы нәтижелерінде тұрақтырақ болады және бірдей деңгейдегі қарсыластарға қарсы жеңіске жетіп, жоғары пайызды қамтиды.