Кіріспе
Элеонора Портердің 1913 жылғы балалар романы – Элеонора Портердің 1913 жылғы романы. «Поллианна» – американдық автор Элеонора Портердің 1913 жылғы романы, балалар әдебиетінің классикасы саналады. Кітаптың сәттілігі Портерді көп ұзамай «Поллианна өседі» (1915) атты жалғасын жазуға итермеледі. Кейіннен «Қуаныш кітаптары» деп аталған тағы он бір «Поллианна» романдары жарық көрді, олардың көпшілігін Элизабет Бортон немесе Харриет Ламмис Смит жазды. 1997 жылы Колин Л. Рис жазған «Поллианна ойын ойнайды» атты тағы бір жалғасы шықты. Кітаптың танымал болуына байланысты «Поллианна» сөзі, бас кейіпкер сияқты, үнемі оң көзқараспен қараушы адамды білдіретін сөз болып кетті; жағымды жаққа бейсаналық бейімділік көбінесе «Поллианна принципі» деп аталады. Қазіргі кезде бұл терминнің «шамадан тыс көңілді» деген мағынасы болғанымен, Поллианна және оның әкесі өмірдегі қиындықтар мен қайғы-қасіреттермен күресу үшін, бақыт пен қуанышпен бірге, «қуаныш ойыны» ойнады. «Поллианна» романы бірнеше рет фильмге түсірілді. Ең танымал фильмдердің бірі – Мэри Пикфордтың ойнаған 1920 жылғы нұсқасы, сондай-ақ Диснейдің 1960 жылғы Хейли Миллстің ойнаған нұсқасы, ол осы рөлі үшін арнайы «Оскар» сыйлығын жеңіп алды.
the 1913 novel by Eleanor Porter
Pollyanna is a 1913 novel by American author Eleanor H. Porter, considered a classic of children's literature. The book's success led to Porter soon writing a sequel, Pollyanna Grows Up (1915). Eleven more Pollyanna sequels, known as "Glad Books", were later published, most of them written by Elizabeth Borton or Harriet Lummis Smith. Further sequels followed, including Pollyanna Plays the Game by Colleen L. Reece, published in 1997. Due to the book's fame, "Pollyanna" has become a byword for someone who, like the title character, has an unfailingly optimistic outlook; a subconscious bias towards the positive is often described as the Pollyanna principle. Despite the current common use of the term to mean "excessively cheerful", Pollyanna and her father played the glad game as a method of coping with the real difficulties and sorrows that, along with luck and joy, shape every life. Pollyanna has been adapted for film several times. Some of the best known are the 1920 version starring Mary Pickford, and Disney's 1960 version starring child actress Hayley Mills, who won a special Oscar for the role.
Сюжет
Атау кейіпкері – Поллианна Уиттиер, он бір жасар жетім қыз, ол бай, бірақ қатал және суық бойжеткен әпкесі Полли Харрингтонмен бірге Вермонт штатының Белдингсвилл қалашығында өмір сүруге келеді. Поллианнаны қабылдағысы келмейді, бірақ оны қарындасы Дженниферге деген борышы деп санайды. Поллианнаның өмір философиясы ол "Қуаныш ойыны" деп атаған нәрсеге негізделген, ол әкесінен үйренген оң көзқарас пен оптимизм. Ойынның мәні – қандай қиын жағдай болса да, одан қуаныш табу. Бұл оқиға бір Рождествода миссионерлік жәшікте қуыршақ күткен Поллианнаның ішінен екі аяқ тірегін тапқан кезде басталды. Ойынды сол жерде ойлап тапқан әкесі оған жақсы жағына қарауға үйретті – бұл жағдайда, аяқ тіректеріне қуаныш сезіну керек болды, өйткені олар оған қажет емес еді. Осы философиясымен, өзінің шарапатты мінезімен және шынайы, мейірімді жанымен Поллианна әпкесінің көңілсіз Нью-Англия қаласына көп қуаныш сыйлап, оны тұруға жағымды орынға айналдырады. "Қуаныш ойыны" оны әпкесінің қатал мінез-құлқынан қорғайды: Полли әпкесі оны кілем мен суреттері жоқ, ықшам мансарда бөлмесіне қондырса, ол жоғары терезенің әдемі көрінісіне қуанады; ол немересіне кешкі асқа кешіккені үшін оны ас үйде қызметші Нэнсимен бірге нан мен сүтпен тамақтандыруға үкімдеп "жазалауға" тырысқанда, Поллианна оған нан мен сүт ұнайтынына және Нэнсиді жақсы көретініне ризашылық білдіреді. Көп ұзамай Поллианна Белдингсвиллдің ең қиын тұрғындарының кейбіреулерін де "ойын ойнауға" үйретеді, мысалы, ашулы науқас әйел Сноу мен жалғыз тұратын, ықылымды сарайда өмір сүретін ақшалы Пендлтон мырза. Полли әпкесі де, Поллианнаның күйзеліске бой алмауына қарсы тұра алмай, біртіндеп жімделе бастайды, бірақ ол басқаларға қарағанда "қуаныш ойынына" ұзақ қарсы тұрады. Алайда, соңында тіпті Поллианнаның да мызғыма оптимизмі сынақтан өтеді, ол көлік шауып, аяқтарын жоғалтады. Басында ол жағдайының қаншалықты ауыр екенін түсінбейді, бірақ оған не болғанын естігенде, көңілі құлдырайды. Содан кейін ол төсекте жатып, қуанатын ештеңе таба алмайды. Содан кейін қала тұрғындары Полли әпкесінің үйіне келіп, Поллианнаға оның жігерлендіруі олардың өмірін қаншалықты жақсартқанын айтқысы келеді; және Поллианна кем дегенде аяқтары болғанына қуанатынын шешеді. Роман Полли әпкесінің бұрынғы жары доктор Чилтонға үйленуімен және Поллианнаның ауруханаға жіберілуімен аяқталады. Ол қайтадан жүруді үйреніп, уақытша мүгедек болғандықтан және жақсы жүре алмайтындықтан аяқтарының құнын одан да жақсы сезінеді.
Кейіпкерлер
Полианна Уиттиер Батыстан Жаңа Англияға көшіп келген басты кейіпкер. Поли Харрингтон Полианнаның тәтесі. Нэнси Поли Харрингтонның үйіндегі қызметші.
Ықпал
Романның табысты болуы нәтижесінде "Полианна" және "Полианназм" деген атаулар тіпті ең жағымсыз немесе ең қиын жағдайларға қарамастан, бағындырылмайтын оптимизммен сипатталатын мінез типін танытуға арналған танымал термин болды. Кейде бұл сөзді сыни тұрғысынан қолданады, яғни оптимизмі шектен тыс, наивтілікке бой алдырған немесе жағымсыз жағдайдың фактілерін қабылдаудан бас тартатын адамға қатысты айтылады. Бұл сыни тұрғысынан қолданылуын 1930 жылы Джордж және Айра Гершвиннің "Бірақ мен үшін емес" әнінің кіріспесінде естуге болады: "Мен ешқашан қуанышты Полианналардан / мені тағдыр серікпен қамтамасыз етеді деп айтатындардан / естігім келмейді, бәрі жалған" (Джуди Гарланд 1943 жылғы "Қыздардың шақыруы" фильмінде орындады). "Полианна" сөзі сонымен қатар әдеттегідей Secret Santa деп аталатын мерекелік сыйлық алмасуды білдіру үшін, әсіресе Филадельфияда және оның айналасында қолданылатын болуы мүмкін. Поллианна танымалдылығының шарықталу кезеңінде "Қуанышпен күлімдеген қыз" деп аталды, ал Parker Brothers тіпті "Қуаныш ойыны" атты үстел ойынын жасады. Parcheesi ойынының бір түрі - "Қуаныш ойыны", ол Ұлыбританиядағы танымал Ludo ойынына ұқсас түрлі нұсқаларда 1915 жылдан 1967 жылға дейін шығарылып, сатылды. Ойынды кейін Parker Brothers лицензиялады, бірақ көп жылдар бойы тоқтатылды. 1916 жылы Бродвейде "Поллианна Уиттиер, қуанышпен күлімдеген қыз" атты қойылым қойылды. Хелен Хейс бас рөлде ойнады. Жазушы Джером (Джерри) Грисуолд Поллианнаны бірнеше танымал балалар кітаптарындағы жасөспірім "батырлармен" бірге талдады, мысалы, "Кішкентай Лорд Фонтлерой", "Саннибрук фермасының Ребеккасы" (екеуі де Пикфорд фильмде бейнеленген) және Балалар кітаптарының алтын ғасыры деп аталатын дәуірдегі "Құпия бақ" (шамамен Америка Азамат соғысы мен Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін). Бала батырының үш өмірі теориясына сілтеме жасай отырып, ол Поллианнада баланың, оның тәтесі мен басты ер адам кейіпкерлерінің арасындағы қарым-қатынаста жасырын немесе жобаланған түрінде болса да, анық эдипостық шиеленістер бар екенін айтады. Бұл мәселе тек тәтесі доктор Чилтонға үйленуімен шешіледі. Ол Поллианнаны "жасырын мағыналармен толы күрделі роман" деп атайды және Поллианнаны нағыз бала ретінде емес, оның өмірін мекендейтін ересектердің жағымсыз, дүниелік, циникалық немесе көңілсіз сезімдерін манипуляциялау үшін өзінің өте оптимистік және жақсы мінезділігін (жақсылық үшін) бағыттауға қабілетті дарынды адам ретінде көреді. "Қуаныш клубы" біршама уақыттан бері танымал болған сияқты; алайда, олардың жарнамалық трюктен басқа нәрсе болғаны күмәнді. "Қуаныш клубы" The Glad Game ойынын жоғалту, көңілі қалдыру және қайғы-қасірет сияқты өмірдің қиындықтарымен күресу әдісі ретінде танымал етудің бірден-бір құралы болуы мүмкін. Дегенмен, 2008 жылы ғана Денверде (Колорадо штаты) кем дегенде бір "қуаныш клубы" пайда болды. 2002 жылы Нью-Гэмпшир штатының Литлтон қаласының тұрғындары Элеонора Портердің құрметіне қола мүсінді ашты. Ескерткіште қолын кең жайып сәлемдеген, күлімсіреп тұрған Поллианна бейнеленген. Литтлтон сонымен қатар әр жазда "Ресми Поллианна Қуаныш күні" деп аталатын фестиваль өткізеді. Американың атақты ғылыми-фантастикалық жазушысы Рэй Брэдбери өзін "екі жүзді құдай Янус деп сипаттады, жартысы Поллианна, жартысы Кассандра, болашаққа ескерту жасап, өткенде тым көп өмір сүруі мүмкін - екеуінің де үйлесімі". 1973 жылы Конгресске арнаған Жолдауында Ричард М. Никсон былай деп жазды: "Мен Кассандра мен Поллианна арасында әрқашан ақылға қонымды орталық жол бар деп сенемін. Біз осыны негізге ала отырып, өз ұстанымымызды қабылдауымыз керек". Mother (АҚШ-та EarthBound деп сатылатын) видео ойын сериясында белгілі бір әннің әртүрлі нұсқалары үнемі көрсетіліп келеді, ол алғашқы нұсқасында Pollyanna деп аталды. Атауы романға сілтеме болып табылады, ал ойынның ресми саундтрек CD-де шығарылған лирикалық нұсқасы "Поллианна деп аталатын" немесе басқаша жағдайда өзінің берік оптимизмімен ақымақ деп саналатын әйелдің көзқарасынан айтылады.
1915 жылғы пьеса
1915 жылы Кэтрин Чишлом Кушинг «Поллианна: Қуанышты қыз» атты төрт актілі комедиясын жариялады, ол Филадельфияда Патрисия Коллиндж Поллианна рөлінде ойнаған үлкен табысқа ие болды. Сол кездегі бір сыншы былай деп жазды: «Кушинг ханым Поллианнаның және оның жұқпалы қуанышының оқиғасын жылдам, аса драматикалық және өте шынайы болғанша өңдеп, қайта жазып, бұрмалаған». 1918 және 1919 жылдары пьеса АҚШ және Канада бойынша 19 жасар Виола Харпер (туған есімі Харпман) басты рөлде гастрольде болды.
1920 жылғы фильм
1920 жылы шыққан америкалық үнсіз мелодрама/комедия фильмі «Поллианна» Мэри Пикфордты жұлдыздық құрамында көрсетеді және Пол Пауэлл режиссерлік еткен. Бұл Пикфордтың United Artists компаниясы үшін түсірген алғашқы толық метражды фильмі болды. Фильм үлкен жетістікке жетті және Пикфордтың ең маңызды туындыларының бірі саналды. Фильм 1,1 миллион долларлық табыс әкелді (қазіргі күнгі шамамен).
1960 жылғы фильм
1960 жылы Уолт Диснейдің "Поллианна" фильмі жарық көрді, оның басты рөлін ағылшын актрисасы Хейли Миллс ойнады (осы рөл оны Голливуд жұлдызына айналдырып, Диснеймен келісімшартқа қол қоюына әкелді). Фильмді Дэвид Свифт түсірді. Бұл фильм Дисней студиясы үшін үлкен жетістік болды. Сонымен қатар, бұл Голливуд актері Адольф Менжудың, оқшауланған мырза Пендергаст рөлін ойнаған, соңғы фильмі болды.
1971 жылғы фильм
Түрік музыкалық драмалық комедиялық фильмі "Hayat Sevince Güzel" ("Сүйіспеншілік өмірді әдемі етеді" деген мағынада) "Поллианна" романының сюжетіне шақырылған. Фильмде түрік актрисасы Зейнеп Дегирменчиоглу басты рөлде ойнайды.
1973 жылғы сериялы
BBC 1973 жылы алты бөлімді телесериал жасады, онда Кольтон грамматикалық мектебінің оқушысы Элизабет Арчард Поллианна рөлін, ал Элейн Стрич Полли тәтесінің рөлін ойнады. Сериал жексенбі күні шай ішу уақытында көрсетілді, бұл уақытта көбінесе отбасылық көрермендерге арналған классикалық романдардың жақын бейімделулері ұсынылатын, алайда бұл жағдайда Дисней фильміне (ал емес, түпнұсқа романға) сүйене отырып, Поллианна ағаштан құлап жарақаттанады.
1982 жылғы телефильм
"Поллианнаның оқиғалары" Диснейдің сиқырлы әлемі телебағдарламасында көрсетілді, онда басты рөлдерді Патси Кенсит Поллианна рөлінде, ал Ширли Джонс Полли тәтесі рөлінде ойнады.
1986 жылғы телесериалдар
Nippon Animation of Japan компаниясы "Ai Shoujo Pollyanna Monogatari" ("Махаббат қызы Полианнаның тарихы") атты, студияның 1986 жылғы "Әлемдік шедеврлер театрының" құрамына кірген, елу бір эпизодтан тұратын аниме телесериалын шығарды. Бұл сериалда белгілі әнші Мицуко Хорие Полианна рөлін сомдады.
1989 жылғы фильм
Полли – 1989 жылы жасалған америкалық телефильм, музыкалық жанрдағы туынды. Оның режиссері және хореографы – Дебби Аллен, басты рөлдерді Кешиа Найт Пуллиам мен Филисия Рашад сомдаған, ал Бабочка Маккуиннің соңғы көрсетілімі де осы фильмде орын алған. "Полли" алғаш рет 1989 жылдың 12 қарашасында NBC телеарнасында көрсетілді.
2003 жылғы фильм
2003 жылы «Карлтон Телевизия» телеарнасы түсірген «Поллианна» телефильмінде Аманда Бертон Полли әпке рөлін, ал Джорджина Терри басты рөлді сомдайды. Фильм түпнұсқадағы кейіпкерлер мен сюжет желісін сақтайды, бірақ оқиға Вермонт емес, ағылшын ауылында өтеді (мұны тек көріністер мен акценттерден байқауға болады, қала әлі де Белдингсвилл деп аталады). Кітаптағыдай, фильм Полли әпке мен доктор Чилтонның үйленуімен және Поллианнаның қайтадан жүре бастауымен аяқталады, бірақ бұл сахна кітаптағыдай хат емес, Поллианнаның сапармен келген үйлену тойы болып бейнеленеді.
2018 жылғы теленовела
2018 жылы "Поллианнаның" бразилиялық теленовеласы "As Aventuras de Poliana" (Поллианнаның оқиғалары) атауымен SBT телеарнасында 16 мамырда көрсетіле бастады. Теленовеладағы Поллианна рөлін София Вальверде сомдайды. Режиссерлік жұмысын Ренальдо Бури жүзеге асырды.