Кіріспе

Оңтүстік Үндістан мен Шри-Ланкадағы касталар

Надар (сондай-ақ Надан, Шанар және Шанан деп те аталады) – Үндістанның тамил кастасы. Надарлар көбінесе Каньякумари, Тхутхукуди, Тирунелвели және Вирудунагар аудандарынде басым. Надар қауымы бір каста емес, бір-бірімен байланысты кіші касталардың жиынтығынан қалыптасқан, және уақыт өте келе «Надар» деген жалпы атаумен бірікті. Надар альпинистері – бүгінгі Надар қауымының ең ірі кіші тобы. Надар қауымының кіші топтарының ішінде, мысалы, Неламаиккарарлар дәстүрлі түрде бай жер иелері және ақша берушілер болған. Тарихи тұрғыдан қарағанда, көптеген Надарлар пальма ағаштарын өсірген және пажитник (жағар) өндірген, ал азын-малы тодди саудасымен де айналысқан. Надар альпинистері кейбір аймақтарда үстемі касталар тарапынан кемсітуге ұшыраған. Варма-Калаи жекпе-жек өнері тарихи түрде Надарлар арасында кеңінен таралған. Оңтүстік Үндістанда Надарлардың әлеуметтік-экономикалық дамуы ғылыми қызығушылық тудырды. Олар 1921 жылы заңды түрде өз атауын «Надар» деп өзгертті. «Надар» атауының Шанар қауымының аристократиялық тобы – Неламаиккарарлардан шыққандығына сенеді, олар бұрын оны эксклюзивті түрде қолданған. Надарлар қауымның бастапқы атауы «Шантрор» немесе «Шандрар» (асыл) болғанын, бірақ уақыт өте келе ол «Шанар» болып бұрмаланғанын мәлімдейді. «Чаннар» атауын Керала штатының Ежава қауымы қолданады. Алайда, мұндай мәлімдемелерді қолдайтын ешқандай дәлел жоқ.

Тарих

Надарлардың әлеуметтік топ ретінде шығу тегі белгісіз. Хардгрейвтің сөзіне қарағанда, бүгінгі Тиручендур маңындағы Тери пальмира ормандары олардың бастапқы қонысы болған болуы керек. 19 ғасырдың соңында бірқатар Надар белсенділері Надарлардың Пандия патшалығын билегендердің ұрпақтары екенін алға тартуды бастады. Наяк билеушілері Пандия елін жаулап алғанда, ол бірнеше Палайямға (аумақтарға) бөлініп, әрқайсысына Палайяккарлар билеушілер ретінде тағайындалған деді. Олар сондай-ақ Тамил Надудың Наяк билеушілері ежелгі Надарларға Дешпраштам (жазалау, оқшаулау) салған, осылайша олардың билікке таласуына жол бермеу үшін жасалған деп мәлімдеді. Хардгрейвтің пікірінше, бұл талаптар толығымен негізсіз емес. Неламайкарарлар сақтайтын дәстүрлер және Тиручендур Тери пальмира ормандарының және Пандия астанасы Коркайдың қирандылары, онда Надар халқы басым, олар ерте Пандиялардың мұрагерлері болуы мүмкін екенін көрсетеді. Дегенмен, қауымның өзін кейінгі Пандия билеушілерінің ұрпақтары деп санауына жеткілікті дәлел жоқ. Надарлардың Тамил Надудың патшалары болғаны туралы сенім 19 ғасырда Надар қауымының догмасына айналды.

XIX ғасырдағы надарлар

Тоғызыншы ғасырдың басында Надарлар негізінен пальмира өнеркәсібімен, соның ішінде тодди өндірісімен айналысқан қауым болды. Дегенмен, бай жер иелері мен ақша қарызға беретін бірнеше топтары да болды. Осы кезеңде Надарлардың көпшілігі Тамирабарани өзенінің оңтүстігінде тұрды және сол жерден Каньякумариге (Коморин мүйісі) дейінгі аумақтағы халықтың 80-90 пайызын құрады. Сан жағынан басым болғанына қарамастан, Надарлар басқа қауымдармен аз байланыс жасады және әртүрлі эндогамдық субкасталарға бөлінгендіктен, қауымдық бірліктері болмады. Тамирабарани өзенінің оңтүстігіндегі Надар халқының көпшілігі кедей, жерсіз пальмира өсірушілер болса, сонымен қатар үлкен жерлерге ие болған Неламаикарлар немесе Надандар деп аталатын ақсүйек Надарлардың шағын эндогамдық тобы да болды. Бұл Надандар Тиручендур аймағындағы Найяк билеушілеріне тікелей бағынып немесе Палайяккарардың қарапайым феодалдары болды. Олар халық арасында, соның ішінде Надар өсірушілер, азшылық Веллалар және брахмандар сияқты топтардан жоғары құрметке ие болды. Надан еркектері атпен, ал әйелдері жабық паланкинмен жүретін. Надар пальмира өсірушілерін Тамил Надудың пальма ағаштары өскен басқа да аймақтарында кездестіруге болар еді. Надар өсірушілердің отбасы саны аз болған ауылдарда олар жоғары касталар тарапынан кемсітуге ұшырады. Тоддимен байланысты болғандықтан, Надарлар басқа орта касталардан төмен, бірақ төменгі касталардан жоғары саналды және жоғары касталар салған храмдарға кіруіне тыйым салынды. Тоддимен байланысқа түскенімен, Надарлар оны өзі тұтырмады. Надарлар өздерінің касталық иерархиядағы орнына қанағаттанбады және Найяктардың шапқыны салдарынан касталық жүйеде дұрыс емес орналасқандарын қатаң түрде мәлімдеді. Олар сондай-ақ касталық санаға ие болды.

Траванкордың надарлары

Хардгрейв болжамы бойынша, Оңтүстік Траванкордың надарлары 16 ғасырда Тирунелвелиге Траванкор раджасының Тирунелвелиге жасаған шабуылынан кейін көшіп келген. Тирунелвелидегі өкілдері сияқты, Траванкордың надарлары да көбінесе пальмаға шығушылар болған. Дегенмен, надарлардың көп бөлігі Наир немесе Веллалар жер иелерінің бажсыз шаруалары болып жұмыс істеген. Осы аристократиялық надарлар өздерін надан деп атаған, ал олардың кейбіреулері жерлерін тікелей басқарған. Надандар раджаның қамқорлығында ерекше жеңілдіктерге ие болған және өздерін пальмаға шығушылардан жоғары санаған. Траванкордың пальмаға шығушылары Тирунелвелидегі әріптестерінен сәл жақсы жағдайға ие болған, бірақ Траванкордың қатаң касталық жүйесіне байланысты Тирунелвелиде кездеспейтін ауыр әлеуметтік кемсітулерге ұшыраған. Свами Вивекананда айтқандай, Кералалық касталық жүйе – ақылсыздықтар үйі. Мұндай кемсітулердің бірі – надар пальмаға шығушы әйелдердің төмен мәртебесін көрсету үшін кеуделерін жабуға рұқсат етілмеген. Алайда, аймақтағы надан әйелдер бұл шектеуден босатылған. Әлеуметтік жағдайларына наразы болған көптеген надар пальмаға шығушылар христиан дінін қабылдап, әлеуметтік сатыда жоғары көтерілген. Олар христиан миссионерлерінің көмегімен жағдайларын жақсартса да, олардың дінге өтуі миссионерлердің ниетіне толыққанды сай келмеген. Христиан және индуист надар пальмаға шығушы әйелдері жоғарғы сыныптағы әйелдер сияқты жоғарғы киім кию арқылы әлеуметтік жағдайларын жақсартуға тырысқан. Бірақ жоғарғы сыныптағы ер адамдар оларды қорлап, кемсіткен. Ағастхийесварамдағы надан отбасы, қиын жағдайдағы әріптестерін қолдаудың орнына, жоғарғы сыныптағы ер адамдарды қолдап, тек олардың әйелдерінің ғана жоғарғы киім киюге құқылы екенін мәлімдеген. Бұл жағдай «Жоғарғы киім дауы» деп белгілі болды және зорлық-зомбылыққа ұшырады. Соңында Траванкор билігінің, британдық христиан миссионерлерінің және Вайкунта Свамидің көмегімен, қиын жағдайдағы надар пальмаға шығушы әйелдері надан әріптестері сияқты жоғарғы киім кию құқығын жеңіп алды.

Солтүстік Надар

Кейбір шағын Надар саудагерлері оңтүстік Тирунелвелиден солтүстік Тирунелвели және Вирудунагарға көшіп келді. Уақыт өте келе олар коммерциялық дағдыларды меңгерді және 19 ғасырдың соңына қарай әлеуметтік жағдайына көтерілуге ұмтылыс жасады. Олардың жоғарылауына меркантилизм елеулі үлес қосты, бірақ дін де бір құрал ретінде қарастырылды. Қоғамның шамамен 10 пайызы христиан дінін қабылдады, оның ішінде католиктер мен протестанттар бар. Оңтүстік аудандарда британдық үкіметтің орнауы сауда мен коммерцияға жаңа мүмкіндіктер ашты, осы мүмкіндіктерді Надарлар пайдаланды. Олар өз тауарларының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін күрделі петтай (қоршалған аумақтар) және урвинмурай (жергілікті касталық бірлестіктер) құрды. Уравинмурай мүшелері, мурайкарарлар деп белгілі болғандар, өз табыстарының бір бөлігін бірлестікке махимай (әдеби мағынасында, өзін даңқтап көрсету үшін) ретінде төлеп, петтайлардың мүмкіндіктерін пайдалану және жалпы игілікті арттыру үшін пайдаланды. Солтүстік Надарлардың байлығы артқан сайын, олар әлеуметтік жағдайларын жақсарту үшін солтүстік үнділік кшатриялардың салтын қабылдай бастады, бұл процеске қазірде санскриттену деп аталады. Көптегендер өздерін Надар таушыларынан және Шанар аталымынан (тамилдік пальма таушысын атауға қолданылатын термин) ажыратуға тырысты. Олар бұрын тек Неламайкарарлар ғана қолданған Надан атағын қабылдады. Өздерінің байлықтары мен күшті әлеуметтік жағдайларын көрсету үшін Сивакасидің Надарлары Маравар паланкиншілерін жалдады. Раманаданың алты қаласындағы Надарлардың жоғарылауы және кшатриялық талаптары Веллалар және Маравар касталарының арасында наразылық тудырды, олар Надарлардан жоғары дәрежеде саналды. Осының салдарынан касталық қақтығыстар болды, соның ішінде 1899 жылғы Сивакаси көтерілісі. Алайда, санскриттену қозғалысы бастапқыда сәтсіз аяқталды және азшылық ретінде өмір сүрген Надар таушылары көпшілік касталар тарапынан әлі де кемсітілді. Бірақ бұл қақтығыстар қоғамға қажетті құқықтар мен жеңілдіктер үшін адалдықпен наразылық білдіруге көмектесті, сонымен қатар басқа қауымдардың Надарлардың жоғары мәртебе туралы талаптарын қабылдауға қаншалықты дайын екенін сынап көрді. Содан кейін Солтүстік Надар басшылары бес ірі Надар кіші кастасының арасында некелесуді ынталандыру арқылы өз қоғамдарын біріктіруге тырысты және депрессияға ұшыраған пальма Надар таушыларын көтеруге ұмтылысты. Олар басқа қауымдармен достық қарым-қатынас орнатуға да тырысты. Бұл 1910 жылы Надар Махаджана Сангамның құрылуына әкелді.

Шри-Ланка

Кейбір надарлар британ отаршылдық кезеңінде Оңтүстік Үндістаннан Шри-Ланкаға қоныс аударған.

Надар Махаджана Сангам

Алты Раманад қалаларының жеке Надар бірлестіктері Мадрас президенттігінің басқа аймақтарына көшіп бара жатқан қауымды қолдауға шамасы келмеді. Саяси амбициялы Т. Раттинасами Надардың, Таңжауыр ауданындағы Порайардың бай Надарының көтерілуімен жаңа бірлестік құрылды. Бұл Раттинасами Надардың 1910 жылғы ақпан айында қауымның көрнекті қайраткерлерін шақырып, бүкіл қауымды өкілдік ететін ұйым құру ниетімен толық мәжіліс өткізуінің нәтижесінде болды. Раттинасами Надардың інісі В. Поннусами Надар бірлестіктің тұңғыш президенті болып сайланды, ол Надар Махаджана Сангам деп аталды. Бірлестікке кез келген дін мен кіші топқа жататын кез келген Надар еркегі қатыса алатын болды, ал оның басты мақсаты қауымның өркендеуіне көмектесу еді. Алғашқы Сангам жиналыстарында Солтүстік Надарлар басымдық танытты.

Тоддиге қарсы

Тодиге қарсы науқан – Надар қауымының әлеуметтік жағдайын жақсарту үшін Надар Махаджана Сангам жасаған алғашқы қадамдардың бірі болды. Надар тайпыштарының көпшілігі қант шырыны (жаға) өндірісімен айналысса, соған қарамастан, көптеген тайпыштар тоди өндірісімен де шұғылданды. Сангам Надар тайпыштарын тоди тартумен айналысудан бас тартуға және қатты тоди сатпауға шақырды. Бірақ көптеген Надар тайпыштары табысты кәсіптерінен айырылуға құштар болған жоқ. Жағдай одан әрі ушығу себебі, Надар басшылары тайпыштарды олардың діни сенімдерін пайдаланып, тоди тартудан бас тартуға қысым жасауға тырысты. Ахуалды жеңілдету үшін аудандық сот судьясы тайпыштарға тоди заңды түрде алынатын белгілі бір аймақтарда ғана қатты тоди сатуға рұқсат беретін жарлық шығарды. Дегенмен, Сангамның науқаны шамамен бір жыл ғана нәтижелі болды.

Тодди актінің тыйым салынуы

Сангам альпинистерге көмек көрсету үшін пальма ағаштарына салынатын салықты жоюға тырысты. Мадрас президентінің солтүстік аудандарында тоддиге тыйым салатын заң қабылданғаннан кейін, Надар Махаджана Сангам және оның серіктес ұйымы Тирунелвелидің Дакшина Мара Надар Сангамы, қиын жағдайдағы альпинистерге көмектесу үшін оны алып тастауға ұмтылды. Британдық кеңесші үкімет бұл заңды күштен шығарды. Бірақ, тәуелсіздік алған соң тыйым салу заңы қайта қолданысқа енгізілді. Заңға сәйкес, альпинистер тек сағат 4-тен 14:00-ге дейін пальмадан шырын ағуға және сағат 6-дан 14:00-ге дейін тәтті тодди сатуға рұқсат етілді. Бұл процедураларды тек лицензиясы бар альпинистер ғана жүзеге асыра алатын болды. Үкіметтің қатаң ережелері қиын жағдайдағы альпинистерге қысым жасады. Екі белгілі Надар Сангамы үкіметке үнемі қысым көрсетіп, нәтижесінде бұл ережелерді орындау біртіндеп жеңілдеді. 1950 жылдардың ортасына қарай үкімет қант құрамын (жағажай) өндіруді дамыту үшін кооперативтерге тапсырма берді.

Надар білім беру мекемелері

Надар қауымы білім беруді дамыту үшін толыққанды түрде Артта қалғандар комиссиясына сүйенбеді. 1885 жылы Солтүстік Надарлар Надар уравинмурайының махимай қорынан қаражаттарды пайдаланып, Вирудунагар қаласында Кшатрия Видьясала жоғары мектебін құрды. Білім беру Надар Махаджана Сангамының құрылған сәтінен бастап басты мәселесі болды. 1921 жылы Сангам мұқтаж студенттерге стипендиялық несие беруді бастады, ал 1964 жылға қарай 3000-нан астам мұндай несие берілді. Кейбір студенттерге шетелде оқуға көмек көрсетілді. Сангам сондай-ақ ауылдық мектептер ашуға да көмектесті. Надар Махаджана Сангамының шығындарының ең үлкен бөлігі білім беру саласына жұмсалды. Надар банкі және басқа да кооперативтік қоғамдар өз табысының 5 пайызын стипендиялық қорға берді. Надар Махаджана Сангамы 1947 жылы Сентхилкумара Надар колледжін де құрды.

Кастааралық қақтығыстарды шешу

Надар тайпасынан шыққандар аз болған ауылдарда, олар көпшілік тарапынан қысымға ұшырады. Надар Махаджана Сангамы осындай адамдардың мүддесін қорғап, қауымның күші мен ықпалын пайдаланды. Тайпалық өкілдер Сангамға қауымдар арасындағы мәселелерге араласуды сұрай алатын, онда Сангам жағдайды зерттеп, Надарлардың талаптарының заңдылығын анықтайтын. Қажет болған жағдайда Сангам полициядан көмек сұрап немесе сотта талапты қолдайтын. Егер мәселе сотқа жетсе, Сангам Надар талапкеріне істі даулау үшін қаржылық көмек көрсетпей, талаптың дұрыс қаралуын қамтамасыз ететін. Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін Сангам, таптық белгісіз қоғамды құруға бағытталған конституциялық ережелерді пайдаланып, осы идеяны ілгерілету үшін үкіметтің әрекеттерін қолдады. Бұл қолдауға өз қауым мүшелерін мектептерді, су тоғандарын, храмдарды және құдықтарды басқа қауымдарға пайдалануға рұқсат беруге шақыру да кірді. Надар банкі "Тамилнад Меркантиль Банкі" деп өзгертілді. Бұл іс-әрекеттер Надар қауымына құрмет пен танымалдылық әкелді. [[Файл:ТНАГАР РАНГАНАТХАН СТРЕТІ. JPG|thumb|150px|right|Тамил Надудың ең танымал көшесі - Ранганатхан көшесіндегі дүкендердің көп бөлігі Надарларға тиесілі. Олар брахман емес қозғалыс кезінде өздеріне құрметпен қарауды қадағалаған некелерді де өткізді. Алайда, 1940 жылдардың соңында Надарлардың қолдауы Үндістан Ұлттық Конгресіне ауысты, бұл К. Камарадждың саяси табысына байланысты болды, өйткені оның пікірлері бастапқыда өз қауымы үшін ұнамаған. Камарадж дәуірі аяқталғаннан кейін Надарлардың саяси қолдауы әртүрлі партияларға таралып, Надар Сангамының саяси белсенділігі азайды.

Қазіргі заманғы надарлар

Надарлардың әлеуметтік және экономикалық дамуы ғылыми қызығушылық тудырды. Forbes журналындағы Н. С. Рамнаттың сөзіне қарағанда, надарлар – біріктірілген, күшті қауым. Бұрын өздерінен жоғары касталар салған индуист ғибадатханаларына кіруіне тыйым салынған надарлар қазір Тамил Надудағы көптеген индуист ғибадатханаларында сенімділер ретінде құрметті орынға ие. Олар қаржылық тұрғыдан берік және Тамил Надудың оңтүстік аймақтарында саяси ықпалға ие. Бір саяси сарапшы атап көрсетеді, дерлік барлық саяси партияда надар басшылары бар екенін. Крауфорд Янг былай деді:
Бүгінде надарлар "дамыған" қауым ретінде танылады – бұл мәртебелі өзгеріс соңғы ғасырда касталық ынтымақтастықтың көлденең жұмылдырылуы, ритуалдық өзгерістер арқылы бағынышты дәстүрлі мінездеменің күшін жою, білім мен сауда арқылы қазіргі заманғы мүмкіндіктерді тиімді пайдалану және саяси аренаны шеберлікпен қолдану арқылы қол жеткізілді.

Мемлекеттік жіктеу

Надарлар Тамил Наду және Үндістан үкіметтері тарапынан «Артта қалған топ» ретінде жіктеліп, тізімделген.

Кіші топтар

Надарлардың шығу тегі туралы аңыз жеті ұлдың дүниеге келгенін айтады; екеуі қайтыс болғаннан кейін, қалған бесеуі қауымның жекелеген тармақтарының негізін қалады. Надарлардың арасында бес негізгі бөлім болған. Надар қауымы бір ғана каста емес, әртүрлі тектік бастаулары бар ұсақ касталар мен топтардың жиынтығынан қалыптасқан, және уақыт өте келе «Надар» деген ортақ туға қанатын біріктірген. Надар өрмелеушілер (Nadar climber) бүгінгі Надар қауымының ең ірі тармағы болды.

Мель-наттар

Мел наттар термині Мелнадудан (батыс ел) шыққан. Мел наттар дәстүрлі түрде Оңтүстік Траванкор және Батыс Тирунелвели аудандарында тұрған. Олар өздерін Шера патшаларының ұрпақтары деп есептейді, олар әулеттері құлағаннан кейін Батыс Гаты аймағына қоныстанған. Сурет:200px|оң|Нататидің соңғы Заминдары Тіруваруди Вайхунда Надан.

Наттати

Роберт Хардгрейв зерттеу жүргізген 1960 жылдары, Наттатилер Тутикорин ауданындағы Сойерпурамға жақын Наттати ауылында басымдық құрды. Олар дәстүрлі түрде егіншілер, саудагерлер және ақша қарызға беретіндер болған. Аңыз бойынша, Наттатилер Пандиялар мен Чолалардың ұрпақтары екендігі айтылады. Бұл қауым көбінесе христиан дінін ұстанды және өз ішінде некелесуші топ болып сақталды. Наттатидің билеушісі Каттабомма Наяканың адал қызметшісі болған. Британдық билік кезінде Наттати билеушілеріне Заминдари құқықтары берілді. Наттати заминдарының соңғысы Тируваруди Вайхунда Надан 1892 жылы қайтыс болды. Заминдардың мүлігі кейін бірнеше талапкер арасында бөлісті.

Калла

Калла шанарлар надар қауымының ең төменгі бөлігі саналды. Олар Сервай деп те белгілі. "Калла" сөзі "жалған" деген мағынаны білдіреді. Олардың бастапқыда Пандия патшаларының паланкин көтерушілері немесе Неламайккарар әулетінің қара жұмысшы құлдары болғаны, надар қауымы ішіндегі заңсыз одақтардан тарағаны айтылады. Олар дәстүрлі түрде құрғақ пальма шырыны жинаумен айналысады.

Христиандық надарлар

1680 жылы Ваддаканкуламда Надар әйелдерінің дін ауыстыруы арқылы Надарлардың алғашқы қауымы құрылды және 1685 жылы оған сәйкес шіркеу салынды. 1701 жылы тұрақты миссия орнатылды. Кейбір Надарлар өз ынтасымен христиан дінін қабылдаса, ал кейбіреулері жергілікті сенімдеріне қарсы болғандықтан қабылдады. 1970 жылы Мадрас штатында 1,5-2 миллион индуист Надарларға қарағанда 150 000 христиан Надар болды. Надар христиандары индустар сияқты, өз касталарының ішінде үйленеді.

Діни әдет-ғұрыптар

Басқа индустар сияқты, индустардың надарлары да түрлі діни ғұрыптар мен рәсімдерді сақтайды. Оларға туу, ересек болу, неке және қайтыс болумен байланысты рәсімдер кіреді. Әрбір индус надары әкесінен тараған тегі арқылы күттамға (жиналысқа) жатады, және әрбір күттамның ортақ отбасылық құдайы болады. Көшіп кеткен кезде отбасылар көбінесе өздерінің отбасылық ғибадатханасынан топырақ алып, оны жаңа үйлерінде қастерлеп сақтайтын. Дәстүр бойынша, күттамның барлық мүшелері кем дегенде жылына бір рет отбасылық ғибадатханада жиналатын. Бала дүниеге келген кезде отбасы отбасылық құдайының ғибадатханасына баратын, онда баланың шашы алғаш рет қырқылып, құдайға мүшелеп сыйланатын. Неке қию кезінде алғашқы шақыру отбасылық құдайға табыс етіледі. Аяважидің әлеуметтік-діни қозғалысын Надар қауымы бастап, қолдады.

Жауынгерлік өнерлер

Надарлар дәстүрлі түрде Адимурай, Чинна Ади және Варма Ади деп әртүрлі аталатын тамил жекпе-жегінің өнерін меңгерген. 1958 жылдан бері бұл өнер түрлері Оңтүстік стилі Каларипаятту деп атала бастады, бірақ олар тарихи түрде Керала штатында кездесетін Каларипаятту өнерінен мүлдем бөлек.