Кіріспе

Лондон қаласындағы ресми патшалық резиденция – Брайдуэлл сарайы, осының нәтижесінде "Брайдуэлл" сөзі түрме үшін қолданылатын жалпы атауға айналды. Лондондағы Брайдуэлл сарайы король Генрих VIII-нің резиденциясы ретінде салынды және оның билігінің алғашқы сегіз жылында оның үйлерінің бірі болды. 1553 жылы оның ұлы, король Эдуард VI, оны Лондон қалалық корпорациясына жетімдер үйі және адал жолынан жаңылған әйелдерді түзету орны ретінде пайдалану үшін Брайдуэлл ауруханасы ретінде берді. Кейін Брайдуэлл тағайындалған дәрігері бар алғашқы түрме/кедейханаға айналды. Ол Лондон қаласындағы Флит өзенінің жағасында, Флит көшесі мен Темза өзені арасында, қазір Брайдуэлл Плейс деп аталатын аймақта, Нью-Бридж көшесінен жақын жерде салынған. 1556 жылға қарай оның бір бөлігі Брайдуэлл түрмесі деп белгілі бір түрмеге айналды. 1855 жылы ол жабылып, ғимараттар 1863-1864 жылдары бұзылды. "Брайдуэлл" атауы содан кейін Англияда ғана емес, сонымен қатар Ұлыбританияның басқа да қалаларында, оның ішінде Дублин мен Нью-Йоркте де түрмелерді атау үшін қолданылатын кең таралған атауға айналды.

Брайдуэлл сарайы

Сарай ортағасырлық Сент-Брайд тавернасының орнында, Сент-Брайд шіркеуінің оңтүстігінде, Генри VIII үшін 39 000 фунт стерлинг жұмсалып, 1515–1523 жылдары Лондонның басты резиденциясы ретінде пайдаланылды. Өзен Флиттің жағасында орналасқан, орта ғасырдан бері осы орынмен байланысты қасиетті – Сент-Брайд. 1528 жылы Папаның делегациясы осы жерде алдын ала келісімдер өткізіп, содан кейін Папаға корольдің Екатерина Арагоннан ажырасуы мүмкін бе, деген мәселе бойынша кеңес берді. Бұл ғимараттың жобасын кардинал Томас Уолси жасаған. Брайдуэлл сарайы екі кірпіштен тұрғызылған ауладан құралды, ал ішкі ауланың айналасында үш қабатты патшалық жатақханалар орналасқан. Сыртқы ауладан оларға үлкен сатылы баспалдақпен көтерілуге болады. Брайдуэлл – үлкен залсыз салынған алғашқы патша сарайы, ал оның баспалдағы Генри VIII-нің кейінгі резиденцияларында қайталанып отыратын ерекшелік болды. Сыртқы ауланың солтүстік жағында ас үй мен қақпа орналасқан. Ішкі ауланы Блэкфрирспен байланыстыратын, бұрын батыс фасадынан өтетін Блэкфрирс-лейндегі Аптекарьлар үйінен шығатын ұзын галерея (73 метрлік 240 фут) болды. 1530 жылы Уолсинің құлағаннан кейін, сарай 1531–1539 жылдар аралығында француз елшісіне жалға берілді және Гольбейннің танымал картинасы "Елшілер" (1533) осы жерде жасалды.

Брайдуэлл түрмесі мен жетімдер үйі

1553 жылы Эдуард VI сарайды үйсіз балаларды орналастыру және "әдепсіз әйелдерді" жазалау үшін Лондон қаласына тапсырды. Қала 1556 жылы толық иелігін алып, бұл жерді түрмеге, ауруханаға және жұмыс бөлмелеріне айналдырды. 1557 жылы қала билігі Брайдуэлл және Бетлем ауруханаларын біріктіріп, олардың басқаруын Брайдуэлл губернаторларына жүктеді, сондай-ақ Бетлем Корольдік ауруханасы да Брайдуэлл губернаторларының жауапкершілігіне көшті. 17 ғасырдың аяғында Лондонның әйгілі әуесқойханасының иесі Элизабет Крессуэлл қарызын төлемегені үшін Брайдуэлл түрмесіне қамалды. Ол 1684 және 1698 жылдар аралығында қайтыс болды. Ол, мүмкін, Брайдуэлл зиратына жерленген, және аңыз бойынша, өсиетімен оны жамандамайтын уағыз оқуға 10 фунт қаражат бөлген. Біраз уақыттан кейін, жерлеу рәсімін өткізуге келісетін жас дін қызметкері табылды. Әлеуметтік мораль туралы ұзақ уағыз айтқаннан кейін ол былай деді: "Қайтыс болғанның өсиеті бойынша, мен оны еске алып, оның жақсы жақтарын ғана айтуым керек. Сондықтан мен оны былай сипаттаймын: ол жақсы туылды, жақсы өмір сүрді және жақсы қайтыс болды, өйткені ол Крессуэлл атымен дүниеге келді, Клеркенвеллде өмір сүрді және Брайдуэллде көз жұмды". Сарайдың көп бөлігі Лондонның Ұлы өрті кезінде қирады, бірақ 1666-1667 жылдары қайта салынды. 1700 жылы ол медициналық қызметкерді (дәрігерді) тағайындаған алғашқы түрме болды.

Брайдуэлл Корольдік аурухана мектебі

Ақырында, түрме Брайдуэлл (Royal Hospital/School/Royal Hospital School) деп алуан түрлі аталатын мектепке айналды. Түрме бөлімі 1855 жылы жабылды, ал ғимараттар 1863–1864 жылдары бұзылды. Дегенмен, сол жерде түрмеге қатысты қызметтер жалғасты: 1871 жылғы халық санағында Бидл және Turnkey, Джозеф Эшли, екі тұтқынды бақылауда ұстады; ал 1881 жылы мистер Эшли әлі де Коллектор және Бидл қызметін атқарды, бірақ тұтқындардың есімдері көрсетілмеген. Мектеп 1867 жылы Суррейдегі әлдеқайда кеңірек жерге көшіріліп, атын Король Эдуард мектебі, Уитли деп өзгертті, ол 2003 жылы 450 жылдығын тойлады. Босатылған жердің бір бөлігі 1874 жылы Де Кейзердің Корольдік қонақ үйін салуға пайдаланылды, ол 1915 жылы әскери қажеттер үшін тартылып алынды және 1920 жылы Лордтар палатасы қараған корольдік құқықтарды пайдалануға қатысты маңызды сот ісінің нысаны болды. 1921 жылы Lever Brothers компаниясы бұл қонақ үй ғимаратын компанияның бас кеңсесі ретінде пайдалану үшін сатып алды.

Сайт қазіргі таңда

14 Нью-Бридж-стриттегі кеңсе ғимаратының алдына түпнұсқа стилінде қайта салынған қақпа үйі енгізілген, онда Эдуард VI-ның рельефтік бейнесі бар. Ғимараттардың басты аумағы сол жерден оңтүстікке қарай Hyatt Regency London Blackfriars қонақ үйі арқылы өтіп, Уотергейт көшесінің бұрышында тұрған Unilever House (1931 жылы салынған) ғимаратына дейін созылған – бұл сарай аумағына бұрынғы Флит Темза өзенінің құсылысының жанынан кіретін жоғалған өзеннің есімі (екі ғимараттың арасындағы көше атауымен есте сақталады).