Батыс Рим империясын билеген Рицимер

Кіріспе

Рицимер (Ricimer, 19 тамыз 472) – шамамен 418–472 жылдары Батыс Рим империясын басқарған және билеген, Авитусты жеңгеннен кейін 456 жылдан бастап, Антемиймен билік үшін күрескен қысқа мерзімді есептегенде, оның өліміне дейін 472 жылға дейін империяның қалған аумағын тиімді басқарған, римдік германдық генерал. Рицимер Батыс империясының әскери шебері лауазымы арқылы билігін жүзеге асырып, қуыршақ императорлар арқылы саяси бақылауды қолдады. Рицимердің қайтысы Италияда тәртіпсіздікке және Италия түбегінде германдық мемлекет құрылуына әкеп соқты.

Ұрпағы

Рицимердің туған күні белгісіз. Кейбір ғалымдар оны 430-шы жылдардың басында деп есептейді, бұл оның билікке келген кезде тым жас болғанын көрсетер еді. Шамамен 418 жылы туған болуы ықтимал. Оның ата-анасының есімдері де белгісіз. 468 жылы Антемийге арнаған сөздерінде ақын Сидоний Аполлинарис Рицимердің әкесі жағынан суэв, ал анасы жағынан вестготтардан шыққандығын айтты, сондай-ақ оның анасының әкесі 418 жылы қайтыс болған вестготтардың патшасы Валья екенін атап өтті. Оның суэв әкесі шамамен 418 жылы суэвтердің патшасы Гермериктің ұлы болған, немесе 429 жылы қайтыс болған суэвтердің соғыс басшысы Гермегарий болған десе де болады. Рицимердің билеуші суэв және готика үйлері арасындағы одақ некесінен туғаны болжанады. Рицимердің әкесі суэв ретінде танылса да, ежелгі жазушылар оның тегін көбінесе готика деп көрсетеді. Мұндай одақ 431 жылы жасалған болуы мүмкін, бірақ Вальяның 418 жылы қайтыс болуынан бұрын жасалғаны ықтимал. Вальядан кейін вестготтардың басшылары оның жақын туыстары болмағандықтан, қайтыс болған патшаның отбасына қарсы болуы мүмкін. Батыс Рим империясының әскеріне кіру "варварлар арасындағы көшбасшылық күресінде жеңілгендерге" жиі ұсынылғандықтан, Рицимердің отбасы Рим қызметіне өткен болуы мүмкін. Тарихшы Питер Хизердің пікірінше, вестготтар арасындағы тұрақсыздық Рицимерді, "вестготтар патшасы Вальяның немересі" болғанына қарамастан, "толығымен римдік мансапты" іздеуге итермеген болуы мүмкін. Көптеген германдық тұлғалар сияқты, Рицимердің де басқа тайпалармен, мысалы бургундтармен байланыстары болды. Мысалы, Рицимердің "бағыныштысы және мұрагері" Гундобад оның сіңлісінің күйеуі, бургундтардың патшасы Гондиок болғандықтан, оның жүйесі болды.

Билікке көтерілу

Сидоний Аполлинаристің айтуынша, Рицимер майорианның үй шаруасына кіріп, онымен достық қарым-қатынаста болды. Тарихшы Пенни МакДжордж былай деп жазады: "Мажориан, әрине, ал Рицимер де, мүмкін, Этийдің қол астында қызмет еткен, және бұл байланыстың саяси, жеке және әлеуметтік аспектілері болуы мүмкін, бұл екеуін де саяси биліктің орталықтарына жақындатқан болар еді". Дегенмен, 454 және 455 жылдардағы оқиғалардан кейін Батыс империясында билік босқылығы туды, ол Аэцийдің және Батыс императоры Валентиан III-тің тікелей қатысуымен болған өлтірулеріне әкелді, ал Валентиан III magister militum-ның өлтірілуіне жауапты болған еді. Осы қастандықтардан кейін римдік сенатор Петроний Максим өзін император деп жариялады. Петронийдің билігі үш айдан аспады, себебі 455 жылы Римді вандалдар тонағанға дейін ол да өлтірілді. Рим құлағаннан кейін вестготтар патшасы Теодорих II Авитусты император деп жариялады, ол Римнің Галлиядағы әскери қолбасшысы болған. Теодорих II-нің қолдауына жауап ретінде Авитус вестготтардың Суэвилер бақылауындағы Испанияға кіруіне келісім берді. 456 жылы жаңа император болып жарияланғаннан кейін, Авитус Италияға жорық ұйымдастырды, бірақ По аңғарында жеңіліске ұшырады. Осы уақыт аралығында Авитус вестгот Ремистусты magister militum етіп тағайындады. Авитус Римге келгеннен кейін, Мажориан жаңа императорға, әлдебір тартыншақтықпен болса да, қолдау көрсетті. Кейіннен Авитус Рицимерді comes лауазымына тағайындады деп есептеледі, бұл маңызды әскери қызмет еді, бірақ бұл әлі де нақты емес және Рицимер Авитустың билікке көтерілуінен бұрын-ақ comes болған болуы мүмкін. Алайда, сол кезде Батыс империясы тек Италия жарты аралы мен Оңтүстік Галлияның бір бөлігін қамтыды, бұл бұрынғы Рим империясының аумағының аз бөлігі еді. Рицимер, бәрібір, өзіне қол жеткізген германдық жалдамалы әскерлерден әскер мен флот құрып, империямен қақтығысқан "варварларға" қарсы науқандарды бастады. Рицимер өзінің алғашқы маңызды жеңісін 456 жылы Агригент шайқасында және Корсика шайқасында вандалдарды жеңген кезде қол жеткізді. Приск Авитус оны вандалдармен күресу үшін Сицилияға жібергенін жазса, Гидатий Рицимердің Корсика маңында вандалдарды жеңгенін айтады.

According to Sidonius Apollinaris, Ricimer served under the magister militum Flavius Aetius alongside the comes domesticorum Majorian, whom he befriended. Historian Penny MacGeorge writes, "Majorian certainly, and Ricimer probably, had served under Aetius, and there may have been other elements to this connection, political, personal, and social, that would have brought them both close to the centers of political power." Nonetheless, a power vacuum was created in the Western Empire after the events of 454 and 455, which saw the consecutive murders of Aetius and of the Western Emperor Valentinian III, who had been responsible for the magister militum assassination. After the assassinations, the Roman Senator Petronius Maximus proclaimed himself emperor. Petronius's reign lasted less than three months, as shortly before the Vandal sacking of Rome in 455, he too was murdered. After Rome's sack, the Visigothic King Theodoric II proclaimed Avitus as Emperor, the Roman military commander in Gaul. In return for Theodoric II's support, Avitus agreed to allow the Visigoths to enter Suevi controlled Hispania. After being proclaimed the new emperor in 456, Avitus mounted a campaign into Italy but was defeated in the Po Valley. In the interim, Avitus had named the Visigoth Remistus as magister militum. Following the arrival of Avitus in Rome, Majorian gave his support, albeit reluctantly, to the new emperor. Avitus is subsequently thought to have appointed Ricimer as comes, a prominent military position, but this remains unclear and it is possible that Ricimer was comes before the elevation of Avitus. At this point, however, the Western Empire encompassed only the Italian Peninsula and portions of southern Gaul, a mere fraction of the territory held by imperial Rome in previous centuries. Ricimer, nonetheless, raised an army and navy from the Germanic mercenaries available to him and commenced campaigns directed against "barbarian" tribes in conflict with the empire. Ricimer achieved his first important victory in 456, when he defeated the Vandals in the Battle of Agrigentum and the Battle of Corsica. Although Priscus writes that Avitus had sent him to Sicily to engage the Vandals, Hydatius states Ricimer defeated the Vandals near Corsica.

Авитусқа қарсы көтеріліс

Вандалдық шабуылдар мен азаматтардың наразылығы, ішінара ашаршылықтан туындаған, Авитус үшін қиындық тудырды. Ол тек шығыс императоры Маркианнан Батыс императоры ретінде мойын алмай ғана қоймай, Рицимер мен Мажориан бұрынғы қолдаушыларына қарсы көтерілген кезде, жағдай одан да қиынға түсті – бұзылыстар толығымен басталмас бұрын. Екеуі әскер басқарып, Авитустың әскер командирі Ремисттің әскеріне қарсы күш көрсетіп, оны жеңді; Ремист 456 жылдың қыркүйегінде Равеннада "белгісіз жағдайда" өлімге ұшырады. Авитус қолдау табу үшін вестготтар мен галлдық жақтастарына Галлияға қашып кетті, бірақ 456 жылдың 17 қазанында Плаценция шайқасында жеңіліске ұшырады. Авитус тұтқындалып, тақтан түсіріліп, Пьяченца епископы болуға мәжбүр болды, соңында Мажориан мен Рицимердің бұйрығымен аштықтан өлтірілді.

Майориан (457461)

Рицимер магистр-милитум ретінде Галлия, Испания және Солтүстік Африканы басып алған герман тайпаларына ықпалын арттырған сайын, дереккөздер оның Мажорианмен бірлесіп билікті басып алу үшін жұмыс істегенін көрсетеді; соңғысы болашақ император болар еді, ал Рицимер әскери құраманы басқарар еді. Рицимер герман тайпасының мүшесі болғандықтан және ариан дінін ұстанғандықтан, императорлық таққа отыруға құқылы емес еді. Оның император болғысы келгені белгісіз, бірақ көп жағынан Рицимерді Рим империясына адал қызмет еткен варвар генерал Стилихонның «мұрагері» деп қарастыруға болады. Батыс империясының тағы бос тұрғандықтан, аламандықтар Италияға шапқындады. Олар Раетиядан жылжып, Альпі тауларының оңтүстігіндегі Маджоре көліне жетті. Майориан солтүстікке қарай әскерін алып, аламандықтармен шайқасып, оларды жеңді. Рицимермен келісімге келгеннен кейін, Мажориан 457 жылдың 1 сәуірінде император деп жарияланды. Мажорианның қуыршақ ретіндегі әлеуетін түсінген Рицимер Лео I-ді осы келісімге келісуге итермеледі және 457 жылдың 28 желтоқсанында Мажорианның Батыста император болып тағайындалуы Константинополь тарапынан ресми түрде мойындалды. Лео Мажорианды таққа отырғызуды шын мәнінде қаламаған болуы мүмкін, бірақ Мажориан Равеннадағы палатинат, Рицимердің итальяндық әскері, галло-римдік генерал Эгидий және Теодорих Ұлы кіретін коалицияға ие болғандықтан, ол қарсылық танытуға жағдай таппады. Лео Рицимерге магистр-милитум шені де берді. Майориан өте қабілетті басшы болды, сондықтан тарихшы Майкл Грант оны «Батыс елдерінің ең соңғы құзырлы императоры» деп атады. Жаңа император Галлия мен Испанияда вандалдар мен вестготтарға қарсы жорықтар арқылы әскери шеберлігін көрсетті, сонымен қатар дипломатиялық және экономикалық реформалар жүргізіп, Мажорианның сенат пен әскер арасындағы беделін арттырды, осыған орай Сидоний оның құрметіне панегирик жазды. 458 жылы Майориан аламандықтардың Раетияға және вандалдардың Кампанияға жасаған шабуылдарын тойтарды. 460 жылы Майориан Испаниядан Гейзерик патшасының вандалдарына қарсы жорыққа дайындалды. Бірақ жорық басталар алдында Майорианның флотының көп бөлігі Картахена портында батып, Римнің беделіне және Майорианның абыройына нұқсан келтірді, осы мүмкіндікті Рицимер пайдаланды. Майорианның болмауы кезінде Рицимер сенатты императорға қарсы қайыруға көндірді, ол көп ұзамай әскерін таратып, Италияға оралды. Императордың Тортонада екенін білген Рицимер оны тұтқындау үшін әскерін бастап барды. Батыс тағы бос болғандықтан, жаңа Шығыс императоры Лео I Рицимерді Италиядағы қолбасшылық лауазымына Мажорианның орнына тағайындады. Батыс императоры болмағандықтан, Лео Рицимерді Батыстағы тиімді вице-регент ретінде пайдалануды жоспарлады. 461 жылдың 3 тамызында Мажорианды тақтан түсіріп, Рицимер императорды азаптап, соңында басын шапты.

As magister militum Ricimer gained influence over the Germanic peoples occupying Gaul, Hispania, and Northern Africa, the sources suggest he and Majorian were operating in concert to seize power; the latter would become the future emperor, while Ricimer would command the military. Since Ricimer was a Germanic tribesman of Arian religious disposition, he was ineligible for the imperial throne himself. Whether or not he wished to be emperor is unknown, but in many respects, Ricimer can be viewed as an "heir of Stilicho", a barbarian general who served the Roman Empire faithfully. With the throne of the Western Empire vacant, the Alamanni invaded Italy. They moved from Raetia and managed to reach Lake Maggiore on the south side of the Alps. Majorian led his field army north to fight the Alamanni, and defeated them. Reaching an agreement with Ricimer, Majorian was proclaimed emperor on 1 April 457. Realizing Majorian's potential as a puppet, Ricimer induced Leo to give his consent to this arrangement and on 28 December 457, Majorian's elevation to Emperor in the West was officially recognized by Constantinople. Leo may not have actually wanted to see Majorian on the throne, but he was in "no position to object" since Majorian had a coalition that included the palatinate at Ravenna, Ricimer's Italian army, the Gallo Roman general Aegidius, and Theodoric the Great. Leo also granted Ricimer the rank of magister militum. Majorian proved to be quite a capable ruler, to such a degree that historian Michael Grant claims he was "the last competent emperor the west ever produced". The new emperor demonstrated his military skill via campaigns in Gaul and Hispania against the Vandals and the Visigoths—atop instituting diplomatic and economic reforms—which greatly increased Majorian's standing among the senate and army for which Sidonius produced a panegyric. Sometime in 458, Majorian staved off an Alamanni attack on Raetia and a Vandal assault on Campania. In 460, Majorian then prepared to lead a campaign by embarking from Spain against the Vandals of King Gaiseric. However, before the invasion was launched, the bulk of Majorian's fleet was sunk in the harbor at Cartagena, resulting in a blow to Roman prestige and to Majorian's reputation, which Ricimer exploited. During his absence, Ricimer convinced the senate to turn against the emperor, who soon disbanded his army and returned to Italy. Learning that the emperor was in Tortona, Ricimer led a detachment there and arrested him. With the Western throne vacant, the new Eastern Emperor, Leo I, appointed Ricimer to replace Majorian in his Italian command. Without a Western Emperor, Leo hoped to use Ricimer as his effective vice regent in the West. Deposing Majorian on 3 August 461, Ricimer had the emperor tortured and finally beheaded.

Либиус Север (461465)

Рицимердің Майорианды өлтіруі әскери құрылымның бір бөлігіне ұнамады, әсіресе Галлиядағы қолбасшы генерал Эгидийге және Далмациядағы қолбасшы генерал Марцеллинге, олар императорлық биліктен тәуелсіз өздерінің аймақтарын басқарды. Бұл екі генерал Рицимермен ашық соғысқа шығып, оның мәртебесін мойындаудан бас тартты. Рицимер үш ай бойы императорсыз Батыс Римді басқарды. Сенат пен итальяндық аристократияның қысымына тап болған Рицимер 19 қарашада аса танымал емес сенатор Либиус Северді император етіп тағайындады. Север Римдегі Сенат тарапынан мойындалды, бірақ Шығыс Рим императоры Лео I оны Батыс әріптесі ретінде мойындаудан бас тартты. Батыс генералдарының ашық қарсылығына қарамастан, Рицимер мойынсұнғыш Севермен бірге Рим мен Италияның билеушісі болды. Север билік құрған кезде Рицимердің басты мәселелері – Корсика, Сардиния, Мальта, Балеар аралдары мен Сицилияны бақылаған вандалдардың әскери қарсылығы (олар сонымен қатар материктік Грекия мен Италияға шабуылдар жасады) және Шығыс Римнің саяси қарсылығы болды. 461 жылы Рицимер Марцеллиннің басқаруындағы ғұндарды сатып алып, оларды Сицилиядан кетуге мәжбүр етті. 463 жылы Рицимер бұрынғы алан бекінісі болған Орлеан қаласында вестготтардың жасағын жеңді. 464 жылы Рицимер Бергамо шайқасында басып кірген алан әскерімен кездесетін әскерге басшылық етті, онда ол жауды жеңіп, олардың королі Беоргорды өлтірді. Салық түсімдерінің азаюына және Батыстың маңызды армиялары оппозицияның бақылауында болғандықтан, Рицимер Батыста тәртіпті сақтау үшін Шығыстан көмекке мұқтаж болды. Сондықтан, өзінің мойынсұнғыш мінезіне қарамастан, Северус Рицимердің билігіне кедергі келтіріп, Леомен немесе Гейзерикпен келісуге кедергі болды. 14 қарашада 465 жылы Либиус Север қайтыс болды. Кассиодордың сөзіне сүйенсек, оны Рицимер улаған, бірақ Сидоний Аполлинаристің мәліметтеріне қарағанда, бұл болжам күмәнді. Рицимер Леоның Северуске мұрагер тағайындауын күтіп, императорсыз Батысты он сегіз ай бойы биледі.

Ricimer's murder of Majorian did not sit well with some portions of the military establishment, especially the commanding general in Gaul, Aegidius, and the commanding general in Dalmatia, Marcellinus, who ruled their respective domains independent from imperial authority. These two generals entered into open hostilities with Ricimer and refused to recognize Ricimer's position. Ricimer ruled the West without an emperor for three months. Facing pressure from the Senate and Italian aristocracy, Ricimer named the undistinguished Senator Libius Severus as Emperor on 19 November 461; Severus was recognized by the Senate in Rome, but the Eastern Emperor Leo I refused to acknowledge him as his Western counterpart. Although he faced open military opposition from Western generals, with the docile Severus as emperor, Ricimer was master of Rome and Italy. The principal problems facing Ricimer during Severus' reign were military opposition from the Vandals—who controlled Corsica, Sardinia, Malta, the Balearics, and Sicily, while also making incursions into mainland Greece and Italy—and political opposition from the Eastern Empire. In 461, Ricimer suborned the Huns under Marcellinus, who was compelled to abandon Sicily. Sometime in 463, Ricimer defeated a contingent of Visigoths at Orleans, formerly an Alan stronghold. Then in 464, Ricimer commanded an army that met an invading Alan host at the Battle of Bergamo, where he defeated the invaders and killed their king, Beorgor. Due to diminished tax revenues and with the key armies of the West under opposition control, Ricimer needed assistance from the East to maintain order in the West. As such, Severus, despite his docile nature, represented an obstacle to Ricimer's power and a hindrance to any reconciliation efforts with Leo or Geiseric. On 14 November 465, Libus Severus died. According to Cassiodorus, he was poisoned by Ricimer, but this reconstruction is doubted on the basis of Sidonius Apollinaris. Ricimer proceeded to rule the West for eighteen months without an emperor as he waited for Leo to name Severus' successor.

Антемиус (467472)

Екі жылға жуық уақыт бойы Батыс тағы бос тұрды, 467 жылдың 14 сәуіріне дейін Лео грек аристократы және Маркианның күйеу баласы Антемийді осы лауазымға тағайындады. Леоның ниеттері вандалдардың қысымымен және, мүмкін, Константинопольдегі ықтимал қарсыласын жоюмен байланысты болды. Осы уақытта Рицимер Антемийдің қызы Алипияға үйленді, императормен байланысын нығайтып, империяның екі жартысы арасындағы біртүтастық көрінісін жасады. Бұл үйлену әсем әрі сәнді кешіріммен өтті, және осы одақ рим халқының қолдауын алған сияқты. Осы оқиғаға орай, Сидоний Антемийге арналған ұзақ панегирик жазды, онда Рицимерді мақтап, Италияны бейнелейтін құдай Тибр өзенінің құдайына былай деп айтады:

Лео Антемийді Далматин армиясының бас қолбасшысы Марцеллин бастаған әскермен Италияға жіберді, ол Рицимердің бұрынғы қарсыласы болған. Рицимер Антемийдің тағайындалуын өзінің беделін төмендету деп қараған болуы керек, себебі Либиус Северден өзгеше, Антемийдің әскери жетістіктерінің тарихы бар және ол Теодосий әулетімен туыс болған. Дегенмен, Шығыс империясының қолдауына мұқтаж болған Рицимер оны Леоның ізгі ниетінің құны ретінде және "Гейзериктің шабуылдарынан шығысты қорғау" үшін қабылдауға мәжбүр болды. Батыс тағына отырғаннан кейін, Антемий Рицимердің билігін теңгерту үшін Марцеллинге патриций шені берді. Лео да, Антемий де Батыс императорларының Батыс әскерін бақылауда ұстауының қыйындығын көрген еді, әсіресе бір ғана күдіксіз бас қолбасшы болған жағдайда. Осы мүмкін шараларға қарамастан, Эннодий сияқты дереккөздер Рицимердің күші мен ықпалын растайды, ол бір кезде Рицимердің осы уақытта мемлекеттік істерді басқарғанын және "император Антемийден кейін екінші орында тұрғанын" жазған.

Солтүстік Африкадағы науқан

468 жылы Лео Солтүстік Африкада вандалдарға қарсы ірі науқан ұйымдастырды, оған Шығыс және Батыс айтарлықтай күштер жұмсады. Тракия армиясының қолбасшысы, Леоның қайын інісі Базилиск, бірлескен Шығыс-Батыс шабуылының жоғары қолбасшылығын, ал Марцеллин Батыс күштеріне басшылық етті. Жоспарда Базилиск, Марцеллин және Едессалық Гераклий бастаған үш бағытты шабуыл көзделді, Гераклий – Египеттің әскери графы (comes militaris). Базилиск негізгі әскермен (1000-нан астам кемеден тұратын армадамен тасымалданған) Карфагеннен алшақ жерге түсіп, Триполитаниядан жол ашатын Гераклиймен қосылуға тиіс еді. Марцеллин Сицилиядан Африкаға шабуыл жасау жоспарлаған. Рицимер, Марцеллиннің жалпы басшылығымен, экспедицияда Батыс күштерінің көп бөлігіне басшылық етті, бірақ олардың флоты Рицимердің қарсылығына байланысты ешқашан іске қосылмады, Батыс экспедицияның жалпы құнының төрттен білігін беруге келіскен болатын. Шабуылдың басқа бағыттары бастапқыда сәтті дамығанына қарамастан, біріккен армаданың кемінде жартысы Гейзерихтің өрт кемелерімен қиратылды, бұл Базилискусты Карфагенге қарсы шабуылдан бас тартып, Сицилияға қайтуға мәжбүр етті. Осы кезде Марцеллин Сицилияда Рицимердің ықпалымен кенеттен қаза тапты.

Қателіктің салдары

Вандалдарға қарсы жасалған сәтсіз бірлескен экспедиция «Римнің беделіне соққы болды». Бұл біріктірілген әскери операция – басқаша Бон мүйісінің шайқасы (468) деп белгілі – Римнің әскери күшін әлсіретті және Батыс және Шығыс империяларын дерлік банкротқа дейін жеткізді, тіпті тарихшы Питер Хизердің сөзіне сүйенсек, Батыс жартысын «құрып жіберді». Апатты жеңіліс туралы хабарды естіген соң, вестготтар Батысқа қарсы соғыстарын жаңартты, ал бургундтар өздерінің патшалықтарын Арль қаласына қарай кеңейтті. Марцеллин қайтыс болғаннан кейін, Гейзерик 470 жылы Италияға шабуылдарын қайта бастады, бұл Рицимерді – Батыстағы жалғыз қолбасшыны – Италияны вандалдардан қорғауға басшылық етуге мәжбүр етті. Марцеллин Антемийдің екі генералының сүйіктісі болған, ал оның өлімі император мен Рицимер арасындағы араздықты күшейтті. Олардың қарым-қатынасындағы шешімді нүкте – Римдік канцлердің (magister officiorum) және Рицимердің қолдаушысы болған Романның соты болды, Антемий оны 470 жылы опасыздықпен айыптап, өлім жазасына кесті. Антемий Романды өлімге кескеннен кейін, Рицимер алты мың әскермен солтүстікке, Миланға бет бұрды. Екі тараптың арақатынасы осыншалықты нашарлағандықтан, Милан епископы, Павиялық Эпифаний олардың арасында бейбітшілік орнату үшін шақырылды. Епископтың күш-жігеріне қарамастан, екеуі келісе алмады және бір-бірін қорлауға көшті; Антемий Рицимерді «теріге оралған гот» деп атады, ал Рицимер императорды «қозғыш галатиялық» деп атады. 472 жылға қарай олардың арасында ашық соғыс басталды, оның барысында Рицимер тікелей Римге шабуыл жасады, бұл қоршау бірнеше айға созылды. Римге шабуыл жасағанына төрт ай өткен соң, Рицимер Гейзериктің күйеу ағасы болған Олибрийді таққа отырғызып, келісімділікке ұмтылды, өйткені вандал королі оның билікке көтерілуін талап етіп отырған. Бірнеше айлық қоршаудан және аштықтан кейін Рим қарсылық көрсетуді тоқтатты және Рицимер, соңғы аяқта, қалаға кірді. Антемий саяхатшы кейпінде қашуға тырысты, бірақ император қаладан қашуға тырысқанда Трастевередегі Санта-Мария шіркеуінің жанынан ұсталды, онда ол 472 жылдың 11 шілдесінде басы кесілді.

The failed joint expedition against the Vandals was a "shock to Roman prestige". This combined military venture—known otherwise as the Battle of Cape Bon (468)—was an unequivocal disaster that reduced Roman military might and also nearly bankrupted the Western and Eastern Empires alike, certainly dooming the Western half "to extinction" according to historian Peter Heather. Upon hearing of the disastrous defeat, the Visigoths resumed their wars of expansion against the West and the Burgundians expanded their kingdom towards Arles. With Marcellinus dead, Geiseric recommenced his attacks upon Italy in 470, which forced Ricimer—as the sole commander in the West—to assume command of Italy's defense against the Vandals. Marcellinus had been Anthemius' favorite of the two generals, and his death served to widen the divide between the emperor and Ricimer. The tipping point of their relationship was the trial of Romanus, the imperial chancellor (magister officiorum) and supporter of Ricimer, whom Anthemius accused of treason and condemned to death in 470. Following the execution of Romanus by Anthemius, Ricimer moved north to Milan with a force of six thousand soldiers. Relations between the two deteriorated to the point that Epiphanius of Pavia, bishop of Milan, was asked to negotiate peace between them. Despite the bishop's efforts, the two were irreconcilable and began insulting one another; Anthemius called Ricimer a "skin clad Goth", while Ricimer referred to the emperor as "an excitable Galatian". By 472, open warfare broke out between them, during which Ricimer marched on Rome itself, a siege that lasted many months. Four months into the assault on Rome, Ricimer named Olybrius (the brother in law of Geiseric) to the throne in a move of conciliation, since the Vandal king had been pressing for his elevation. After months of siege and suffering from starvation, Rome surrendered and Ricimer finally entered the city. Anthemius tried to escape by disguising himself as a beggar, but the emperor was caught attempting to flee the city at the Church of Santa Maria in Trastevere, where he was beheaded on 11 July 472.

Өлім және мұра

Рицимердің билігі оның табиғи себептерден – 19 тамыздағы 472 жылы қан кетуден – Антемийді биліктен түсіргеннен кейін алты аптаға дейін жалғасты. Оның патриций атағы мен жоғарғы қолбасшы лауазымын оның немере інісі Гундобад мұрагерлік етті. Дегенмен, Рицимер маңызды тұлға болды және тарихшылар Стивен Уильямс пен Джерард Фриелл оны былай түсіндірді:

Рицимер сияқты шетелдік генерал-сиссимустың Батыс Рим империясына осыншалықты күшті ықпал етуіне себеп болған жағдайды тарихшы Джеймс М. О'Флинн былай сипаттайды:

Батыс Рим империясын басшылыққа алатын күшті тұлғасыз, императорлар тізбесі одан да жылдам ауысып, ешқайсысы билікті тиімді бекіте алмады. Батыс Рим императорларының әулеті 476 жылы (Одоакрдың Ромул Августы құлатуымен) немесе 480 жылы (Юлий Непостың қазасымен) аяқталды, соның салдарынан қалған императорлық билік алыс Константинопольде шоғырланды. Тарихшы Дж. Б. Бьюри Одоакрдың Рицимердің конституциялық мұрагері болғанын айтады.

Операдағы рөлдері

Рицимердің өмірі 17-18 ғасырларда опера либреттоларының тақырыбы ретінде пайдаланылып, оның өмірбаянын романтикалық және саяси интригалармен көркейтті. Ең алғашқы қойылым Маттео Нористің "Рицимеро вандалдар королі" (Карло Паллавичино, 1684) операсы болды, ол Антемийдің Римге орналасуына және оның қызы Домицияға үйлену уәдесіне баса назар аударды. Аполло Зено мен Пьетро Париатидің "Флавио Анисио Олибрио" либреттосы Франческо Гаспарини (1708), Никола Порпора (1711), Леонардо Винчи (1728) және Николо Джоммелли (1740) композиторларымен әйгілі болды. Бұл либретто Рицимердің Римді қоршауы мен Олибриуспен арақатынасы, сондай-ақ олардың махаббатына негізделген.