Кіріспе
Тарантола мавританика, жалпы қабырға гекконы деп те аталатын, геккота (Gekkota) отрядының Солтүстік Африка мен Еуропаның Батыс Жерорта теңізі аймағына тән түрі. Мадейра және Балеар аралдарына, сондай-ақ Америкаға (Монтевидео, Буэнос-Айрес және Калифорнияда) әкелінген. Көбінесе түнде белсенді болатын, негізінен жәндіктермен қоректенетін бұл жануар, жылы жағалау аймақтарындағы қалалық ортадағы қабырғаларда жиі кездеседі; оны құрлықтың ішкі аймақтарында да табуға болады, әсіресе Испанияда, онда адамдармен бірге жәндіктерді аулау дәстүрі бар. Оның денесі 20 см-ге дейін жететін, күшті түр, ал түбіршіктері үлкейіп, түрге тікенді қабық сияқты көрініс береді. Бұл түрді алғаш рет 1758 жылы Карл Линней сипаттаған. Оны морей гекконы, крокодил гекконы, еуропалық жалпы геккон деп те атайды, сонымен қатар аймақтық атаулары да бар: osga (португал тілінде), salamanquesa (испан тілінде) және dragó (каталон тілінде).
Tarentola mauritanica, known as the common wall gecko, is a species of gecko (Gekkota) native to the western Mediterranean area of North Africa and Europe. It has been introduced to Madeira and Balearic Islands, and the Americas (in Montevideo, Buenos Aires and California). A nocturnal animal with a predominantly insectivorous diet, it is commonly observed on walls in urban environments in warm coastal areas; it can be found further inland, especially in Spain where it has a tradition of cohabitation with humans as an insect hunter. A robust species, up to long, its tubercules are enlarged and give the species a spiny armoured appearance. The species was first described by Carl Linnaeus in 1758. It is also known as moorish gecko, crocodile gecko, European common gecko, and, regionally, as osga (in Portuguese), salamanquesa (in Spanish) and dragó (in Catalan).
Сипаттама
Ересектердің ұзындығы, құйрығымен қоса алғанда, шамамен 5 метрге жетеді. Денесі мықты, басы жалпақ. Арқасы, аяқтары және құйрығында айқын конус тәрізді түйіршіктер бар. Оның жаңадан өскен құйрығы тегіс, түйіршіктерден бос. Аузы дөңгелек, қақпақтары жоқ үлкен көздері және тік сопақшық оқушылары бар. Саусақтарында үлкен бүйірлік өскіндер және төменгі жағында қабаттасқан қабықшалары бар жабысқақ бөлініс бар. Тек үшінші және төртінші саусақтары ғана бірігіп келеді. Түсі қоңыр сұр немесе қоңыр, қараңғырақ немесе ақшыл дақтармен. Бұл түстер жарыққа қарай өз қарқындылығын өзгертеді. Күндіз белсенді кезде түсі түнге қарағанда қараңғырақ болады. Оны көптеген құрылыс алаңдарында, қираған ғимараттарда, тасты далаларда, ағаш діңдерінде және т.б. кездестіруге болады.
Тарату
Еуропада оны Пиреней түбегінің көп бөлігінде (Португалияның солтүстік-батысы мен Испанияның көп бөлігін қоспағанда), Францияның оңтүстігінде, Италияның жағалауында, Словенияның оңтүстігінде, Хорватияның солтүстік жағалауында және Грекияның оңтүстік-батыс бөліктерінде табуға болады. Солтүстік Африкада ол Солтүстік Мысырдан бастап, Ливияның солтүстігі, Тунисдің солтүстік және орталық бөліктері, Солтүстік Алжир және Марокконың көп бөлігіне дейін таралған. Батыс Сахараның оңтүстігінде шашыраңқы түрде орналасқан, әкелінген популяциясы бар. Ол теңіз деңгейінен жоғары биіктікте де тіршілік ете алады.
Биология
Негізінен түнгі немесе кешкі өмір салтында болады. Сонымен қатар, күндіз де белсенді, әсіресе қыстың соңындағы күннөлді күндері. Олар паналарының жанында күн сәулесін алуды жақсы көреді. Олар жәндіктерді аулайды, ал жылдың жылы айларында шамдар, көше шамдары сияқты жарық көздерінің жанында түнгі жәндіктерді аулауға болады. Сәуір және маусым айларында жылына екі рет шамамен шар тәрізді екі жұмыртқа салады. 4 айдан кейін 5 см-ден кішкентай саламандралар туады. Мори гекосының жетілуі баяу, тұтқындықта 4-5 жылға созылады. Бұл түрдің табиғатқа енгізілуі бақалар мен кішкентай кесірткелерді жеу арқылы жергілікті фаунаға әсер етуі мүмкін. Осы түрді үй жануары ретінде ұстау Флоридада және басқа да аймақтарда популяцияның қалыптасуына алып келді. Ол Haemoproteus tarentolae протозоан түрінің (Haemoproteus туысына жатады) және Мальтаға ендемік Эстер гекосының кенесі (Geckobia estherae) үшін мезгіл-кездік орта болып табылады.